Wyniki najnowszej edycji badań przeprowadzonych dla Narodowego Banku Polskiego potwierdzają, że jesteśmy świadkami rewolucji w zachowaniach płatniczych Polaków. 61 proc. badanych używających kart deklaruje, że częściej podczas zakupów sięga po plastik niż po gotówkę. Bardzo wyraźne zmiany zaszły także w zwyczajach starszych konsumentów, którzy wcześniej z rezerwą odnosili się do plastikowego pieniądza.
Obserwując zachowania towarzyszy w sklepowych kolejkach, coraz częściej możemy odnieść wrażenie, że płacenie kartą stało się powszechne. Do rzadkości nie należy już widok emeryta zbliżającego plastik do terminala, a młodsi klienci sięgają po kartę nawet, gdy rachunek opiewa na kilka złotych. Te potoczne obserwacje potwierdzają zaprezentowane niedawno wyniki trzeciej edycji badania postaw Polaków wobec obrotu bezgotówkowego zrealizowanego przez prof. D. Maison dla Narodowego Banku Polskiego.
Posiadanie rachunku bankowego zadeklarowało 83 proc. badanych w 2016 r. Wynik jest nieco zaskakujący, jeśli porównać go z odczytem uzyskanym w poprzedniej edycji sondażu. W 2013 r. badacze oszacowali poziom ubankowienia (wśród osób powyżej 18 roku życia) na 87 proc. Różnica, jak wskazują eksperci, mieści się jednak w granicach błędu statystycznego.
Posiadanie karty debetowej zadeklarowało w przeprowadzonym w 2016 r. sondażu 95 proc. osób mających rachunek bankowy. W porównaniu z wynikami uzyskanymi w 2009 i 2013 r. zmiany są niewielkie, ale rewolucja dokonuje się raczej nie w portfelu tylko przy sklepowej ladzie.
Posiadacze kart coraz bardziej aktywni
W ciągu trzech lat podwoił się odsetek osób, które twierdzą, że zdecydowanie częściej płacą kartą niż gotówką. W 2016 r. taką postawę deklarowało 24 proc. używających plastikowego pieniądza, podczas gdy w 2013 r. – 12 proc. Łącznie osoby raczej wybierające karty stanowiły w tej grupie 61 proc., a gotówkę – 39 proc.
Trzy czwarte posiadaczy kart twierdzi, że często płaci nią za zakupy i usługi. Odsetek aktywnych użytkowników wzrósł o 10 pp. od 2013 r. i o 20 pp. w stosunku do 2009 r. „W ciągu ostatnich 7 lat największy wzrost częstotliwości płacenia kartą płatniczą można odnotować w grupie najstarszych posiadaczy kart – obecnie 53 proc. właścicieli kart powyżej 65 lat często płaci kartą (vs. 38 proc. w 2009 r.)” – wskazano w raporcie.
Polacy sięgają po karty nie tylko w dużych sklepach i przy większych zakupach. 79 proc. respondentów płacących kartami twierdzi, że używa tego instrumentu w małych placówkach handlowych (39 proc. często). Jeszcze siedem lat temu w osiedlowych sklepach często z karty korzystało tylko 13 proc. badanych, obecnie ta grupa jest trzykrotnie liczniejsza. To wynik nie tylko zmiany postaw, ale także rosnącej sieci akceptacji – terminale coraz częściej można spotkać nawet w najmniejszych punktach handlowych.
Znacząco zmieniają się preferencje płatnicze w przypadku mniejszych kwot transakcji. Prawie trzy czwarte użytkowników kart twierdzi, że chętniej płaci plastikiem, gdy do uregulowania jest należność mieszcząca się w przedziale 51-100 zł. Połowa wybiera częściej kartę przy rachunku od 11 do 50 zł – o 19 pp. więcej niż w 2013 r. 15 proc. respondentów woli kartę przy transakcjach poniżej 10 zł. Grupa ta powiększyła się ponad dwukrotnie w ciągu trzech lat.
Karty zbliżeniowe, kilka lat temu zasługujące jeszcze na miano nowinki, dziś zdecydowanie spowszedniały. 78 proc. respondentów posiadających kartę płatniczą twierdzi, że ich plastik ma taką funkcję, a 66 proc, że korzysta z płatności bezstykowych. Wyraźne zmiany widać we wzorach zachowania konsumentów, którzy w portfelu mają kartę „z antenką”. W 2013 r. tylko 3 proc. z nich przyznawało się do codziennego płacenia zbliżeniowo, w 2016 r. – 16 proc. O 10 pp. wzrósł odsetek płacących bezstykowo kilka razy w tygodniu – do 38 proc.
Pięćdziesięciolatkowie aktywni jak dwudziestolatkowie
Szczególnie ciekawie prezentuje się zestawienie obrazujące relację pomiędzy aktywnym korzystaniem z kart zbliżeniowych (co najmniej kilka razy w tygodniu) a cechami społecznymi i demograficznymi. Wzrost aktywności klientów widać w każdej grupie, ale najbardziej dynamiczne zmiany miały miejsce w przypadku osób w wieku 55-64 lat i starszych. Posiadacze kart zbliżeniowych w pierwszym z tych przedziałów wiekowych są obecnie niemal tak samo aktywni jak dwudziestolatkowie. 60 proc. z nich płaci regularnie bezstykowo – czterokrotnie więcej niż w 2013 r. Wśród osób powyżej 65. roku życia skok jest jeszcze bardziej spektakularny – z 6 proc. w 2013 r. do 30 proc. w 2016 r.
Badacze przyjrzeli się także przekonaniom narosłym wokół kart płatniczych. „W ciągu ostatnich 7 lat nastąpiły zmiany w percepcji płacenia kartą w kontekście społecznym. Zarówno osoby ubankowione, jak i nieposiadające kont w mniejszym stopniu postrzegają płatność kartą jako krępującą lub wywołującą negatywne reakcje innych osób. Wynik ten sugeruje, że płacenie kartą staje się coraz bardziej powszechne i zwyczajne” – wskazano w raporcie.
Pełna wersja raportu "Postawy Polaków wobec obrotu bezgotówkowego" (PDF)
