Oburzenie na sposób działania instytucji publicznych nie powinno jednak zajmować miejsca fachowej wiedzy ekonomicznej i finansowej. Zwłaszcza w przypadku przedsiębiorców - ponieważ nieznajomość zasad dość szybko przekłada się na problemy z funkcjonowaniem biznesu.
Tak więc podatki w Polsce są nieekwiwalentne - to znaczy że płacącym je obywatelom nie przysługuje z tego tytułu roszczenie wzajemnego świadczenia ze strony państwa czy organizacji samorządowej.
Podatki są pobierane według zasady zdolności podatkowej do ponoszenia ciężarów na rzecz państwa - zarabiasz, a więc stać cię by płacić podatki. Miarą tej zdolności jest dochód, majątek, konsumpcja. Bez względu na wysokość wnoszonego podatku konkretnemu podatnikowi nie przysługują żadne dobra czy usługi świadczone przez władze publiczne. Podatnicy płacący wyższe podatki korzystają w mniejszym stopniu z usług dostarczanych przez państwo niż obywatele płacący niższe podatki lub niepłacący ich w ogóle.
W dodatku podatki są przymusowe - obowiązek zapłaty podatku wynika albo bezpośrednio z przepisu prawa podatkowego, albo z decyzji administracyjnej organu. Jest to obowiązek, którego wykonanie jest zabezpieczone autorytetem oraz ewentualnym faktycznym działaniem (poborem) dokonanym przez władzę publiczną wraz z sankcjami.
Żeby dopełnić czary niesprawiedliwości, podatki są jednostronne - to znaczy, że pobiera się je i ustala na podstawie władczej, jednostronnej decyzji podmiotu ustanawiającego podatek (państwo, organizacja samorządowa). Podatnik nie ma wpływu na wysokość ustalonego podatku. Podatnicy mogą jedynie w sposób pośredni, przez lobbystów lub grupy nacisku, wywierać presję na parlament czy lokalne organy stanowiące. Ponieważ masowy system demokratyczny jest z natury słaby w kwestii relacji wyborcy-wybrani, przeto w praktyce władze funkcjonują bez dozoru obywatelskiego.
Obecnie na polski system podatkowy składają się dwa podsystemy: podatki centralne i podatki lokalne.
Do podatków centralnych zaliczamy: podatek od towarów i usług (VAT), podatek akcyzowy, podatek od gier, podatek dochodowy od osób prawnych, podatek dochodowy od osób fizycznych. Do podatków lokalnych zaliczamy: podatek od czynności cywilnoprawnych, podatek rolny, podatek leśny, podatek od nieruchomości, podatek od spadków i darowizn, podatek od środków transportowych, podatek rozliczany w formie karty podatkowej.
Podatki pełnią określone funkcje w systemie gospodarczym. Przede wszystkim dostarczają organom państwa i władzom lokalnym środków finansowych na pokrycie realizacji ich funkcjonowania. Kolejną funkcją jest funkcja redystrybucyjna, dzięki której następuje redystrybucja dochodu i majątku narodowego pomiędzy podatników a państwo i organy samorządu terytorialnego. W praktyce chodzi o to, że regiony bogatsze dokładają się do regionów biednych w imię narodowej spójności. W teorii podatki mają również zdolność zmniejszania nierówności dochodowych m.in. przez kształtowanie poziomu i rodzaju stawek podatkowych, skali progresji, poziomu kwoty wolnej od opodatkowania, systemu ulg i zwolnień uwzględniających sytuację materialną i zdrowotną podatników.
Jako obywatele możemy płacić wiele różnych rodzajów podatków
Podatki przychodowe charakteryzują się tym, że przy ich wymiarze koszty uzyskania przychodów w ogóle nie są brane pod uwagę. Nawiązują jedynie do zewnętrznych znamion świadczących o domniemaniu uzyskiwania dochodu. Pobierane są od przychodów osiąganych przez podmioty prowadzące działalność gospodarczą. Do roku 1985 występował w Polsce jeden typowy podatek przychodowy - podatek gruntowy. Przedmiotem opodatkowania był przychód szacunkowy gospodarstwa rolnego. Podatek ten został jednak zastąpiony podatkiem rolnym należącym do grupy podatków majątkowych. Obecnie nie występuje w Polsce odrębny podatek zakładający opodatkowanie samych przychodów podatników.
Podatki majątkowe są wymierzane od wartości majątku podatnika. Obciążają całość majątku podatnika, poszczególne jego dobra lub też przyrost tych dóbr. Najczęściej występujące podatki majątkowe to podatek od nieruchomości, podatek od środków transportowych, podatek od spadków i darowizn.
Źródłem podatków konsumpcyjnych jest dochód wydawany na towary i usługi, a kwota podatku zostaje umieszczona w cenie dóbr i usług (VAT, akcyza). Podatki te, wraz z podatkami dochodowymi, obciążają dochód podatnika w momencie wydatkowania. Obciążają dochody podatnika niezależnie od kosztów ich uzyskania.
Podział podatków na bezpośrednie i pośrednie zależy także od bezpośredniego i pośredniego stosunku między źródłem a przedmiotem podatku. Podatki nakładane wprost na źródło są podatkami bezpośrednimi (dochodowe, majątkowe). Natomiast podatki nakładane na źródło za pośrednictwem obrotu ujawniającego zdolność płatniczą pośrednio są podatkami pośrednimi (przychodowe, konsumpcyjne). Naliczane są w momencie osiągania dochodów bądź majątku przez podatnika.
Zaletą podatków bezpośrednich jest to, że przez odpowiednie skonstruowanie ich podstawy można stymulować zachowania podatników, dotyczące np. podejmowania inwestycji, wdrażania postępu czy też wspierania ochrony środowiska. Wszystkie rozwiązania zmierzające do wprowadzania w tych podatkach ulg i zwolnień przyczyniają się do nieuczciwej konkurencji, łamiąc zasadę neutralności podatkowej.
Podatki pośrednie obciążają podatnika zgodnie z ich nazwą w sposób pośredni i nie pozostają w ścisłym związku z jego sytuacją dochodową i majątkową. Dotyczą one dokonywanych wydatków i są pobierane w momencie zakupu towarów i usług. Swoim wymiarem odnoszą się one do tej części dochodów podatnika, którą przeznacza on na zakup towarów i usług. Ważną cechą tych podatków jest przerzucalność.
Podmiot zobowiązany do zapłacenia podatku z własnego dochodu lub majątku przesuwa jego ciężar na inny podmiot, z którym pozostaje w stosunku prawnym (np. umowa kupna-sprzedaży, stosunek pracy). W takiej sytuacji następuje najczęściej zmiana warunków wymiany rynkowej, np. zmienia się poziom płac i poziom cen. Podatki pośrednie wkalkulowane są w cenę. Obciążają one fundusze nabywcze ostatecznych odbiorców, natomiast sprzedawcy są tylko płatnikami tych podatków, wnoszącymi należności z ich tytułu do budżetu.
Zaletami podatków pośrednich są:
• wielofazowość (dotyczy to VAT),
• powszechność podmiotowa i przedmiotowa,
• duża wydajność budżetowa,
• odporność na inflację,
• mała wrażliwość społeczna (wynika z nieświadomości konsumentów),
• podatność na koniunkturę gospodarczą. Do wad podatków pośrednich zalicza się:
• cenotwórczość - ich wielkość wpływa na cenę towarów i usług, a więc wyznaczają one poziom konsumpcji,
• nieuwzględnianie zdolności podatkowej podatnika (wyznacza je ogół jego dochodów),
• ograniczenie działalności gospodarczej, ponieważ płacone są przed otrzymaniem od odbiorcy środków pieniężnych.
Więcej informacji na temat finansów (m.in. o wartości pieniądza, teoriach finansów, polityce finansowe, finansach publicznych, systemie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, bankach i rynku finansowym, finansach firmowych, finansach międzynarodowych) znajdziesz w książce „Finanse” Mariana Podstawki (red. nauk.) (Wydawnictwo Naukowe PWN, 2010). Książka jest dostępna w cenie ze zniżką w e-księgarni www.ksiegarnia.pwn.pl. Wykorzystanie za wiedzą Wydawcy.
Mariusz Ludwiński dla Wydawnictwa Naukowego PWN
Zobacz też:
» Rozliczenie VAT na przełomie lat 2010-2011
» Przepisy podatkowe są zmieniane zbyt często
» Zmiany w podatku PIT 2011
» Rozliczenie VAT na przełomie lat 2010-2011
» Przepisy podatkowe są zmieniane zbyt często
» Zmiany w podatku PIT 2011
Źródło:Informacja prasowa
