Rosyjski Sąd Najwyższy uznał ruch Memoriał za organizację ekstremistyczną - podały w czwartek rosyjskie media. O taką decyzję w sprawie ruchu, dokumentującego zbrodnie stalinowskie, w tym zbrodnię katyńską, zwróciło się do sądu ministerstwo sprawiedliwości w Moskwie. Rozprawa odbyła się za zamkniętymi drzwiami.
Za „ekstremistyczny” uznany został „międzynarodowy ruch społeczny Memoriał”. Żadna organizacja związana ze Stowarzyszeniem Memoriałem - jedną z najbardziej zasłużonych organizacji społecznych w Rosji - nie nosi takiej nazwy - zauważył niezależny rosyjski portal Nowaja Gazieta Jewropa.
Działacze Memoriału uważają, że celowo nieprecyzyjna nazwa została użyta we wniosku ministerstwa sprawiedliwości po to, by władze używały jej w odniesieniu do wszystkich organizacji i projektów, które uznają za powiązane z Memoriałem. „Stworzy to przesłanki do dalszych represji w Rosji przeciwko wszelkim organizacjom »memoriałowskim«, ich uczestnikom i zwolennikom” - napisali działacze Memoriału (jego Centrum obrony praw człowieka) w oświadczeniu jeszcze przed decyzją sądu.
Posiedzenie Sądu Najwyższego odbyło się za zamkniętymi drzwiami, tzn. nie było na nim ani publiczności, ani też przedstawicieli mediów. Nie dopuszczono również adwokata.
Memoriał zapowiadał wcześniej, że gdy sąd uzna go za organizację ekstremistyczną i nie nastąpi odwołanie się od tej decyzji, po miesiącu Memoriał znajdzie się w oficjalnym rejestrze organizacji ekstremistycznych. Wówczas za współpracę z nim i udział w jego działalności grozić będzie odpowiedzialność karna.
Memoriał - którego pełna nazwa brzmi: Międzynarodowe stowarzyszenie historyczno-oświatowe, charytatywne i obrony praw człowieka „Memoriał” - powstał w latach 80. XX wieku jako zrzeszenie niezależnych organizacji. Przez kolejne ponad trzy dekady Memoriał zajmował się badaniem represji politycznych w ZSRR, w tym represji wobec Polaków, m.in. dokumentowaniem zbrodni stalinowskich, w tym zbrodni katyńskiej. Centrum obrony praw człowieka Memoriału nagłaśnia przypadki łamania praw człowieka; prowadzi też wykaz więźniów politycznych w Rosji.
Centrum praw człowieka Memoriału: kończymy wszelką działalność w Rosji
Centrum praw człowieka rosyjskiego Memoriału poinformowało w czwartek, że kończy wszelkie działania na terytorium Rosji i nie ma swoich członków, pracowników czy wolontariuszy w tym kraju. Komunikat ukazał się po decyzji Sądu Najwyższego o uznaniu Memoriału za organizację ekstremistyczną.
„Od dnia dzisiejszego Centrum obrony praw człowieka Memoriał kończy wszelką działalność bezpośrednio na terytorium Rosji. Nie mamy pracowników, członków, ani wolontariuszy w Rosji. Nie przyjmujemy datków z rosyjskich kart (bankowych), ponieważ może to narazić naszych ofiarodawców na ryzyko” - głosi komunikat.
„Poza granicami putinowskiej Rosji Centrum obrony praw człowieka będzie kontynuować pracę, niezależnie od wszelkich represyjnych decyzji rosyjskich organów państwowych” - dodali działacze.
Komentując decyzję Sądu Najwyższego, podkreślili, że wniosek o uznanie organizacji za ekstremistyczną został rozpatrzony przez sąd na zamkniętym posiedzeniu, a sprawa opatrzona jest klauzulą „ściśle tajne”. Na rozprawę nie dopuszczono adwokata.
Decyzja Sądu Najwyższego - jak podkreślił Memoriał - dotyczy organizacji, która „nie istnieje”. Chodzi bowiem o podmiot określony we wniosku resortu sprawiedliwości jako „międzynarodowy ruch społeczny Memoriał”. Żadna z organizacji ani żaden z projektów związanych z Memoriałem nie nosi takiej nazwy. „Nie można jednak wykluczyć, że represyjny aparat reżimu putinowskiego będzie prześladować zwolenników i uczestników najróżniejszych organizacji Memoriału” - uznali działacze.
Dodali, że decyzja Sądu Najwyższego nie należy do sfery prawa i oznacza ona „nowy etap presji politycznej na rosyjskie społeczeństwo obywatelskie”.
W 2021 r. władze Rosji zlikwidowały dwie główne struktury Memoriału – odpowiadającą za obronę praw człowieka i badanie zbrodni totalitaryzmu sowieckiego. Wcześniej zostały one uznane za tzw. agentów zagranicznych odpowiednio – w 2014 i 2016 r.
W 2022 r. organizacja Memoriał została uhonorowana Pokojową Nagrodą Nobla za działalność na niwie obrony praw człowieka (wraz z białoruskim aktywistą Alesiem Bialackim oraz ukraińskim Centrum Wolności Obywatelskich).
awl/ kar/
