Sankcja kredytu darmowego wychodzi z mody? Jeszcze nie widać oznak

Ponad 23,5 tys. spraw o darmowy kredyt. Taki jest wynik notowanych na giełdzie banków w I kw. 2026 r., wynika z analizy Bankier.pl. Dynamika przyrostu liczby sporów pozostaje dwucyfrowa, a „dopalaczem” może okazać się ostatni wyrok TSUE.

Dwa lata temu temat sankcji kredytu darmowego dopiero zyskiwał popularność, a tylko trzy banki poświeciły mu uwagę w raportach kwartalnych. Dziś to arena, na której ścierają się kredytodawcy i cała wyspecjalizowana branża kancelarii. Jak co kwartał sięgnęliśmy po najnowsze dane prezentowane inwestorom, by sprawdzić, które instytucje mają najwięcej spraw opartych na art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.

Przypomnijmy, skąd wziął się problem. Sankcja kredytu darmowego to rozwiązanie przewidziane w ustawie regulującej zasady działania kredytów konsumenckich. Kredytobiorca może spłacić zobowiązanie bez odsetek i opłat, jeśli bank lub pożyczkodawca nie spełni obowiązków informacyjnych. Chociaż przepis istnieje od 2011 roku, sankcja została dostrzeżona przez kancelarie i inne podmioty specjalizujące się w sądowych potyczkach z bankami stosunkowo niedawno.

Znacząca część sporów o sankcję kredytu darmowego ma początek właśnie w tych instytucjach. Skupują one, na zasadzie cesji, spłacone już kredyty. Następnym etapem obróbki jest żądanie zwrotu pobranych odsetek i opłat, a podstawą roszczeń błędy zawarte w umowach. Sprawy trafiają zwykle do sądów, gdy banki odmawiają realizacji żądań.

51 proc. wzrostu rok do roku

Na koniec I kw. 2026 r. banki notowane na warszawskim parkiecie uczestniczyły w 23502 sprawach dotyczących sankcji kredytu darmowego. W porównaniu z wcześniejszym kwartałem liczba doręczonych pozwów wzrosła o 12 proc.

Jeśli spojrzeć na dynamiki notowane rok do roku, widoczne jest stopniowe ograniczanie tempa wzrostów. W I kw. 2026 r. taki wskaźnik wynosił 51 proc. W IV kwartale 2025 r. sięgał 68 proc., a w III kw. – 179 proc.

Kolejność w tabeli nie uległa zmianie od końca 2024 r. Pierwsze miejsce należy do PKO Banku Polskiego (7,2 tys. sporów), drugie – do Alior Banku (4,6 tys. spraw), a trzecie do Grupy Erste Bank Polska (3,8 tys. pozwów). Pod względem dynamiki rok do roku pierwsze miejsce przypada Bankowi Pekao (101 proc.), a drugie BNP Paribas Bankowi (87 proc.).

Tylko w jednym banku odnotowaliśmy ujemną dynamikę rok do roku. Jest to ING Bank Śląski, który należy do instytucji z najmniejszą liczbą pozwów. W porównaniach kwartalnych ubyło spraw w mBanku i Banku Ochrony Środowiska.

Łączna wartość przedmiotów sporu zbliżyła się do 665 mln zł. Podana liczba nie uwzględnia spraw, w które uwikłany jest Bank Millennium oraz ING Bank Śląski. Instytucje te w swoich raportach nie podają tego wskaźnika.

Tylko niektóre banki informują o wyrokach

Podobnie jak w poprzednich kwartałach banki mocno różnią się pod względem szczegółowości informacji przekazywanych akcjonariuszom. Zestawienie rozstrzygnięć sądów nie jest jeszcze standardem.

mBank wskazuje, że prawomocnie zakończyło się 190 spraw sądowych dotyczących sankcji kredytu darmowego. „W 161 sprawach zapadły wyroki korzystne dla Banku, a w 11 sprawach wyroki niekorzystne. 18 postępowań zakończyło się dla Banku korzystnie z innych przyczyn, w tym na skutek cofnięcia powództwa przez klienta” – czytamy w raporcie.

Bank Millennium sfinalizował prawomocnie 437 spraw. W 388 sprawach bank wygrał spór, w 49 przegrał. Bank Pekao ma na koncie 164 spraw zakończonych prawomocnym wyrokiem. W 143 postępowaniach zapadły orzeczenia korzystne instytucji, a w 21 niekorzystne. ING Bank Śląski zakończył 43 sprawy. „W jednej sprawie stwierdzono nieprawidłowości, tzn. uznano oświadczenie o sankcji kredytu darmowego” – wskazał bank.

Bez odwołania się do „success rate” omawia wyniki sporów BNP Paribas Bank. „Dotychczasowe orzecznictwo w przeważającej części jest korzystne dla Banku. Spośród wszystkich toczących się przeciwko Bankowi spraw: 1 169 znajduje się w I instancji, 231 jest na etapie II instancji, zaś 355 zostało prawomocnie zakończonych. Zarzut skorzystania z sankcji kredytu darmowego zgłaszany jest także w postępowaniach z powództw windykacyjnych Banku. Na dzień 31 marca 2026 roku przedmiotowy zarzut zgłoszono w 66 takich sprawach” – informuje BNP.

Rośnie kolejka pytań do TSUE

Rosnąca liczba sporów o sankcję kredytu darmowego znalazła swoje odbicie w mnożeniu się wątpliwości trapiących sądy. Owocem tego trendu jest seria pytań prejudycjalnych trafiających do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Już 11 czerwca 2026 r. poznamy opinię Rzecznika Generalnego w sprawie C-831/24. Sąd Rejonowy w Białymstoku zadał pytanie, które może okazać się istotne dla wszystkich sporów toczących się wokół umów kredytowych. Sędzia chce dowiedzieć się, czy gdy konsument powołuje się na sankcję kredytu darmowego i wytyka bankowi w oświadczeniu określone naruszenia, to sąd ma obowiązek zbadania z urzędu naruszeń także innych niż wymienione.

W kolejce czeka kilka kolejnych spraw, a do TSUE napływają następne. Tylko w maju 2026 r. swoje wątpliwości zgłosił Sąd Rejonowy w Grudziądzu. Jedno z pytań koncentruje się na jakości informacji przekazywanej kredytobiorcy. Sędzia chce wiedzieć, czy do skorzystania z sankcji konieczne jest pominięcie wymaganych elementów w umowie, czy wystarczające jest również przekazanie ich w niepełnej lub błędnej postaci.

Kwietniowy wyrok rozpocznie nową falę pozwów?

23 kwietnia 2026 r. TSUE wydał wyrok w sprawie dopuszczalności pobierania odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego. Odpowiedź była jednoznaczna – taka konstrukcja nie powinna być stosowana. Zarówno Bank Pekao (pozwany w sprawie, która była u podstaw pytania skierowanego do TSUE), jak i Związek Banków Polskich podkreślają, że rozstrzygnięcie nie oznacza, że sankcja kredytu darmowego będzie stosowana automatycznie w sprawach z „piętrowymi odsetkami”. Sądy będą traktować każdy przypadek indywidualnie.

Druga strona w sądowych sporach ma nieco inne spojrzenie. „Przy tak jednoznacznym wyroku TSUE, wprost zakazującym bankom pobierania odsetek od pozaodsetkowych kosztów kredytu, najczęściej od prowizji i ubezpieczenia, nie spodziewamy się innego scenariusza, niż masowe kierowanie pozwów do sądów przez polskich kredytobiorców” – mówi Paweł Wójcik, prezes Votum Consumer Care.

„Biorąc pod uwagę prezentowane przez ZBP dane na koniec III kwartału 2025 r., w sprawach sankcji kredytu darmowego złożono wówczas blisko 80 000 reklamacji. Zatem można zakładać, że w najbliższym czasie te sprawy przejdą na etap sądowy, poprzez wytoczenie powództwa. A przecież niniejsza statystyka nie uwzględnia nowych zgłoszeń od Klientów, którzy dopiero po wyroku Trybunału dowiedzieli się i dowiedzą o możliwości dochodzenia roszczeń w swojej sprawie. Inna rzecz, że niektóre sądy dotychczas dosyć skutecznie hamowały zapał konsumentów do dochodzenia swoich roszczeń, nie widząc podstaw do kwestionowania możliwości zarabiania przez bank na odsetkach od kosztów okołokredytowych. Po 23 kwietnia 2026 r. takich wątpliwości już nie ma, ta praktyka została przez TSUE zabroniona. A polskie przepisy określają wyraźną sankcję za ten mechanizm, czyli sankcję kredytu darmowego. Zatem pytanie o falę nowych pozwów SKD nie powinno brzmieć, ‘czy’ tylko ‘kiedy’. I sądy powinny się z tym liczyć, bo z pewnością na jakiś czas sparaliżuje, to ich funkcjonowanie. Ale w odróżnieniu od innych spornych spraw, mają konkretne narzędzia, żeby zautomatyzować te procesy. Bo jeśli umowa zawiera wadliwy mechanizm, to ustawa o kredycie konsumenckim jasno wskazuje kierunek rozstrzygnięcia” – komentuje Paweł Wójcik.

Źródło: