Początkowo wyrażano stanowisko restrykcyjne
... odmawiające właściwie prawa do przekazywania danych osobowych dłużnika, który w relacji do wierzyciela występował jako konsument. W dniu 12 października 2004r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając kasację od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2004r., orzekł, iż nie jest dopuszczalne przelanie wierzytelności wobec konsumenta bez jego zgody. Choć w dalszym ciągu nie znamy jeszcze szczegółowego uzasadnienia tego wyroku, to jednak stwierdzić należy, iż stanowisko w nim wyrażone doprowadziło przejściowo do skomplikowania działalności firm windykacyjnych, skupiających się na nabywaniu wierzytelności konsumenckich.Wszystkie te wierzytelności, w których jako dłużnik występuje konsument (osoba fizyczna zawierająca umowę poza zakresem prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej), wyłączone byłyby z obrotu, o ile wierzyciel nie uzyskał wcześniej zgody na ich przelanie na osobę trzecią. Uzasadnienie ustne wspomnianego wyroku oparte zostało ku zaskoczeniu stron po pierwsze na dyspozycji art. 3851 § 1 w zw. z art. 3853 pkt 5 k.c., a nie ustawy o ochronie danych osobowych. NSA uznał, iż zakaz przekazywania danych konsumenta w związku z przelewem wierzytelności bez zgody tegoż konsumenta wynika z art. 3851 § 1 w zw. z art. 3853 pkt 5 k.c., bowiem niedozwolonym postanowieniem umowy zawartej z konsumentem jest postanowienie, które kształtuje jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza jego interesy, w szczególności zaś zezwala kontrahentowi konsumenta na przeniesienie praw i przekazanie obowiązków wynikających z umowy bez zgody konsumenta. Podejście takie spotkało się z krytyką przedstawicieli praktyki prawniczej i spodziewać się należało jego rychłej zmiany. Podnoszono, iż przywołane przez NSA przepisy dotyczą klauzuli wzorca umownego, zawierającej zgodę konsumenta na jednoczesny przelew praw (wierzytelności) i obowiązków (zobowiązań), a zatem nie mogą być stosowane do umów, których przedmiotem jest wyłącznie przelew praw (wierzytelności), a nadto, iż umowy przelewu wierzytelności nie naruszają interesów konsumenta, ponieważ ma on prawo do podnoszenia przeciwko nabywcy wierzytelności wszelkich zarzutów, które miał przeciwko zbywcy (art. 513 § 1 k.c.).
W dniu 30 listopada 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał precedensowy wyrok
... odmienny od dotychczasowej linii orzecznictwa. WSA orzekł, iż można było przekazać dane osobowe dłużniczki przy sprzedaży wierzytelności. WSA zastrzegł, że w ogóle nie zajmował się kwestią zgodności z prawem samej umowy przekazania (cesji) wierzytelności. Rozstrzygał jedynie, czy wolno było przetwarzać dane osobowe.Sąd interesował się jedynie art. 23 uodo, który dopuszcza możliwość przetwarzania danych w celu dochodzenia roszczeń z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Sąd uznał, że inne rozstrzygnięcie dawałoby niczym nieuzasadnioną ochronę osobom, które nie chcą spłacać swych długów. Prowadziłoby to do sytuacji, w której nieregulowanie zobowiązań polepszałoby sytuację dłużnika, co nie było wolą ustawodawcy.
Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił też kasację spółki POLKOMTEL S.A. i uchylił tym samym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, stwierdzający, że przekazywanie danych osobowych przy sprzedaży wierzytelności wymaga zgody dłużnika. POLKOMTEL kwestionował decyzję GIODO, nakazującą usunięcie danych osobowych dłużnika przekazanych firmie windykacyjnej P.R.E.S.C.O.
Kolejny wyrok NSA potwierdzający dopuszczalność zbywania wierzytelności konsumenckich
... zapadł 20 grudnia 2004r. NSA stwierdził, iż zbycie wierzytelności dłużnika będącego konsumentem nie jest uzależnione od zgody dłużnika. NSA uznał, iż zawarcie umowy przelewu wierzytelności oraz zgoda (bądź jej brak) dłużnika na przekazanie danych osobowych firmie windykacyjnej to dwie różne kwestie. Do oceny, czy zostały naruszone przepisy uodo nie było konieczne odwoływanie się do przepisów k.c. o umowach konsumenckich, zatem GIODO wykroczył poza swoje kompetencje. Zdaniem NSA nieuzasadnione jest też przyjęcie, że doszło do pogorszenia sytuacji prawnej właściciela danych i że narusza to jego prawa i wolności.Przedstawiciele praktyki w zdecydowanej większości opowiadają się za dopuszczalnością dokonywania cesji wierzytelności bez zgody dłużnika - konsumenta (zob. W. Marek, “Dane osobowe udostępniane legalnie”, RP z 02.11.2004r.; S. Pasieka, “Firmy windykacyjne to legalnie działający przedsiębiorcy”, RP z 17.12.2004r.; G. Domański, M. Drzewicki, “Zgoda dłużnika niekonieczna”, RP z 03.06.2004r.) i wydaje się, iż wykazana zmiana podejścia sądów administracyjnych do tego zagadnienia powinna w najbliższym czasie doprowadzić do utrwalenia się jednoznacznego stanowiska, iż przy przelewie wierzytelności możliwe jest przekazywanie danych osobowych dłużnika cesjonariuszowi.
W praktyce iCentrum S.A.
nie pojawiły się do tej pory jakiekolwiek problemy związane z przetwarzaniem danych osobowych dłużników uzyskanymi przy przelewie wierzytelności czy w związku z podejmowanymi wobec nich czynnościami windykacyjnymi. Zaznaczyć należy, iż iCentrum S.A. przetwarza (lub przetwarzało w przeszłości) dane osobowe około 300.000 dłużników, w tym też podmiotów będących dłużnikami banków z nami współpracujących i z tej liczby zastrzeżenia co do podstawy uzyskania przez nas danych osobowych i dalszych na nich operacji, zgłosiła tylko jedna osoba. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2004r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia Śródmieścia (sygn. akt I C 1164/04, postanowienie w załączeniu) odrzucił jednak pozew w części co do żądania o usunięcie danych osobowych uznając, iż zachodzi tu niedopuszczalność drogi sądowej w związku z poddaniem tej materii regulacjom prawa administracyjnego. Skarg złożonych w trybie administracyjnym w tym przedmiocie nie zarejestrowaliśmy.Autor jest przewodniczącym Rady Nadzorczej iCentrum S.A., adiunktem na Wydziale Prawa, Administracji oraz Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego.
| iCentrum Spółka Akcyjna należy do liderów pośród firm zajmujących się zarządzaniem wierzytelnościami w Polsce. Proponowane przez nią rozwiązania z zakresu kompleksowej obsługi finansowej i prawnej zyskały aprobatę ponad 2 tys. podmiotów gospodarczych, w tym wielu instytucji finansowych, takich jak: banki, firmy ubezpieczeniowe i leasingowe. U podstaw sukcesu gospodarczego Spółki znajdują się: udoskonalanie i powiększanie zakresu proponowanych usług; wypracowanie zgodnych z prawem, bezpiecznych procedur, służących odzyskiwaniu należności; wykorzystywanie zaawansowanych technologii teleinformatycznych oraz wysoka kultura prowadzenia biznesu. Więcej na: www.icentrum.pl |
Źródło:
