Polskie firmy rodzinne mierzą się z rosnącymi kosztami pracy, ograniczonymi możliwościami finansowania inwestycji i problemem przekazania biznesu kolejnemu pokoleniu. Choć wielu właścicieli chciałoby oddać stery dzieciom, nie zawsze znajdują one w tym swoją przyszłość. Eksperci wskazują, że sukcesja wymaga wieloletniego przygotowania, a alternatywą może być sprzedaż przedsiębiorstwa. Problemem polskich firm pozostaje również niewielka skala ekspansji zagranicznej.
Panel poświęcony firmom rodzinnym odbył się podczas Forum Finansów Bankier.pl we Wrocławiu. Wzięli w nim udział:
- Sylwester Sacharczuk, Bankier.pl, prowadzący
- Daniel Ścigała
- Jerzy Wonka
- Tomasz Stamirowski
- Przemek Głośny
Zobacz także
Sukcesja zaczyna się lata wcześniej
Jednym z najważniejszych wyzwań stojących przed firmami rodzinnymi jest znalezienie następcy, który będzie chciał i potrafił przejąć biznes. Sylwester Sacharczuk, otwierając dyskusję, przywołał dane wskazujące na rozdźwięk między oczekiwaniami właścicieli a planami ich potomków. Według przedstawionych badań 80 proc. właścicieli firm rodzinnych chciałoby przekazać przedsiębiorstwo dzieciom, podczas gdy 85 proc. potomków wolałoby nie przejmować rodzinnego biznesu.
Problem pogłębia brak przygotowania do zmiany pokoleniowej. Jak wskazał Sacharczuk, zaledwie 15 proc. badanych firm ma sformalizowane plany sukcesji, a 37 proc. nie posiada następcy.
– Nawet większość planowanych sukcesji się nie uda. Najważniejsze w sukcesji jest to, by zacząć ją odpowiednio wcześniej, nie kilka kwartałów wcześniej, ale kilka lat – ocenił Ścigała.
Jak podkreślił, istnieją przedsiębiorstwa, w których proces przekazywania władzy jest starannie zaplanowany i rozłożony na lata. Nie oznacza to jednak, że takie przygotowania gwarantują powodzenie. Zmiana pokoleniowa jest procesem złożonym, wymagającym nie tylko decyzji właściciela, lecz także gotowości następcy i odpowiedniego przygotowania organizacji.
Jerzy Wonka, dyrektor ds. rozwoju w InfoCredit i prezes zarządu InfoCredit Service, zwrócił uwagę, że polskie firmy dopiero zaczynają mierzyć się z tym wyzwaniem. Ze względu na trudność przeprowadzenia sukcesji istotne jest wsparcie profesjonalnych doradców.
Sprzedaż firmy zamiast przekazania jej dzieciom?
Nie wszyscy uczestnicy panelu uznali sukcesję rodzinną za najlepsze rozwiązanie. Głośny zakwestionował samo założenie, że przedsiębiorstwo powinno pozostać w rodzinie niezależnie od okoliczności.
– Sukcesja jest przereklamowana. Nie wiem, skąd założenie, że dziecko cezara będzie dobrym cezarem – stwierdził.
Jego zdaniem polscy przedsiębiorcy muszą zmienić podejście do własności. Zbyt często traktują firmy jak dzieci, które naturalną koleją rzeczy powinny zostać przekazane ich dzieciom. Tymczasem sprzedaż przedsiębiorstwa na odpowiednim etapie rozwoju mogłaby pozwolić właścicielom uwolnić zgromadzony kapitał i wykorzystać go w inny sposób.
Nie oznacza to jednak, że każda firma ma potencjał do sprzedaży. Ścigała wskazał trzy możliwe kierunki: fundusz private equity, inwestora branżowego lub fundusz specjalizujący się w przejmowaniu przedsiębiorstw, które mają problemy z sukcesją.
Proces sprzedaży również wymaga wieloletnich przygotowań. Właściciel powinien odpowiednio wcześnie sprawdzić, czy jego firma jest atrakcyjna dla potencjalnych nabywców, i nie oszczędzać na profesjonalnym doradztwie. To pozwala ocenić realne szanse transakcji i przygotować przedsiębiorstwo do zmiany właściciela.
Koszty pracy i brak kapitału hamują rozwój
Przyszłość firm rodzinnych zależy nie tylko od decyzji dotyczących sukcesji. Przedsiębiorcy muszą również mierzyć się z presją kosztową i trudnościami w finansowaniu rozwoju.
Ścigała wskazał, że poważne problemy pojawiły się kilka lat temu, gdy w Polsce zaczęły mocno rosnąć koszty pracy. Zjawisko dotknęło całe branże. Część przedsiębiorstw do dziś nie zdołała odbudować swojej pozycji, a inne nadal walczą o utrzymanie rentowności.
Dodatkowym ograniczeniem jest dostęp do kapitału. Stamirowski zauważył, że firmy rodzinne często nie dysponują wystarczającymi zasobami na inwestycje i ostrożnie podchodzą do kredytowania działalności. Takie podejście może ograniczać możliwości szybkiego zwiększania skali biznesu i zdobywania nowych rynków.
Polskie firmy rzadko przejmują zagranicznych konkurentów
Kolejnym wyzwaniem pozostaje ekspansja międzynarodowa. Stamirowski zwrócił uwagę na różnicę w aktywności polskich i niemieckich przedsiębiorstw w obszarze przejęć zagranicznych.
– W zeszłym roku polskie firmy miały 40 zagranicznych przejęć, a niemieckie 600 – powiedział.
Wonka podkreślił, że polscy przedsiębiorcy stosunkowo rzadko kupują przedsiębiorstwa za granicą lub zakładają tam własne firmy. Jedną z barier jest ograniczony kapitał, który utrudnia finansowanie ekspansji.
Zwrócił również uwagę na problem z dostępnością danych. Jak zaznaczył, w Polsce brakuje instytucji, która gromadziłaby kompleksowe informacje o tym, gdzie Polacy otwierają firmy za granicą i jakie rodzaje działalności prowadzą.
Jak znaleźć firmy, które rozwijają się mimo przeszkód?
Panel był również okazją do rozmowy o przedsiębiorstwach, które potrafią wyróżnić się na tle gospodarki. Wonka poinformował, że InfoCredit wspólnie z Bankier.pl opracował metodykę pozwalającą wyłonić firmy osiągające dobre wyniki na tle rynku. Przy ich ocenie uwzględniono zarówno kryteria finansowe, jak i niefinansowe.
Celem było znalezienie przedsiębiorstw prywatnych i rodzinnych, które niekoniecznie są powszechnie rozpoznawalne, ale dynamicznie się rozwijają.
Ranking 100 liderów wzrostu na Dolnym Śląsku jest dostępny na Bankier.pl.
Dyskusja pokazała, że długowieczność przedsiębiorstwa nie zależy wyłącznie od tego, czy pozostanie ono w rękach jednej rodziny. Równie ważne są przygotowanie do zmiany właściciela, zdolność do finansowania inwestycji i gotowość do poszukiwania nowych rynków. Dla części firm najlepszą drogą będzie przekazanie sterów kolejnemu pokoleniu, dla innych – sprzedaż lub przekazanie zarządzania doświadczonym pracownikom.
Partnerem Forum Finansów Bankier.pl jest Polski Fundusz Rozwoju (PFR). Pozostałymi partnerami wydarzenia są KDPW, InfoCredit, KGHM, Erste TFI, Goldenmark i Goldsaver.
