Między etatem a emeryturą czyli czasami zaliczka, a czasami ryczałt

Dla pracownika przejście na emeryturę to w większości przypadków perspektywa wymarzonego wypoczynku, dla pracodawcy natomiast - szereg obowiązków związanych z wygaśnięciem stosunku pracy. Wśród wspomnianych obowiązków znajdują się m.in. te związane z wypłatą oraz opodatkowaniem należności przysługujących odchodzącym na emeryturę pracownikom. Kwestia niby oczywista: opodatkować, wypłacić co się komu zgodnie z prawem należy i po kłopocie. Okazuje się jednak, że słowo "opodatkować" może mieć w przypadku wspomnianych wypłat różne znaczenia. Wynika to z faktu, że w przepisach ustawy o pdof zróżnicowano zasady opodatkowania przychodów otrzymywanych przez pracowników i zasady opodatkowania przychodów emerytów i rencistów otrzymywanych od byłych zakładów pracy.

Niestety, jak to zwykle bywa przepisy przepisami, a życie przynosi nietypowe sytuacje stawiające pracodawcę przed dylematem, w jaki sposób opodatkować konkretne świadczenie?

Wpływ na sposób opodatkowania będzie miał zarówno status osoby otrzymującej dane świadczenie, tj. czy będzie ona jeszcze pracownikiem czy już emerytem, jak również podstawa otrzymania przez nią takiego świadczenia. Przyjrzyjmy się zatem kiedy pracodawca od takich należności potrąci zaliczkę na podatek, a kiedy zryczałtowany podatek dochodowy.

Kiedy i od czego pobieramy zaliczkę?

Najczęściej gdy pracownik przechodzi na emeryturę lub rentę, zakład pracy dokonuje na jego rzecz wypłaty określonych należności jeszcze przed ustaniem stosunku pracy. W takiej sytuacji nie ma wątpliwości, że od wszystkich tego typu przychodów uzyskanych przez przyszłego emeryta lub rencistę zakład pracy będzie zobowiązany pobrać zaliczkę na podatek dochodowy. Pobór zaliczki dotyczy oczywiście tych należności, które nie zostały zwolnione od podatku dochodowego (jak to ma miejsce m.in. w przypadku świadczeń rzeczowych wypłaconych z ZFŚS po spełnieniu warunków określonych w art. 21 ust. 1 pkt 67 updof).

Obowiązek poboru zaliczki może jednak wystąpić również już po wygaśnięciu stosunku pracy, czyli w okresie, w którym podatnik będzie jedynie byłym pracownikiem. Decydujące w takim przypadku będzie ustalenie, czy podstawą otrzymania przez emeryta lub rencistę danego świadczenia jest istniejący wcześniej pomiędzy nim a byłym pracodawcą stosunek pracy. Jak widać w takim przypadku na sposób opodatkowania nie będzie miał wpływu termin dokonania wypłaty. Jeżeli uzyskane przez podatnika przychody mogą otrzymać wyłącznie pracownicy, czyli zaliczyć je można do należności wynikających z Kodeksu pracy albo umowy o pracę lub też regulaminu wynagradzania - wówczas wypłacając je już po ustaniu stosunku pracy zakład jako płatnik obowiązany będzie do poboru zaliczki na podatek. Tego typu sytuacja wystąpi m.in. w przypadku wypłat dotyczących odpraw emerytalnych, odpraw rentowych, nagród jubileuszowych, nagród z zakładowego funduszu nagród czy też różnego rodzaju premii.

Przykład

Kazimierz C. przeszedł na emeryturę z dniem 31 maja 2006 r. W ostatnim dniu pracy zakład wypłacił mu należne za m-c maj 2006 r. wynagrodzenie oraz ekwiwalent za urlop. Z powodu przejściowych trudności finansowych nie wypłacił mu jednak w tym dniu odprawy emerytalnej. Odprawa została panu Kazimierzowi wypłacona dopiero 30 czerwca 2006 r.

W dniu 10 lipca 2006 r. zakład pracy wypłacił wszystkim pracownikom premię za II kwartał 2006 r. - premię tę otrzymał również pan Kazimierz.

Pomimo że pan Kazimierz w chwili otrzymania odprawy emerytalnej oraz premii kwartalnej przebywał już na emeryturze, zakład pracy od dokonanych wypłat miał obowiązek poboru zaliczki na podatek dochodowy. Zarówno bowiem odprawa, jak premia są należnościami, które otrzymać może wyłącznie pracownik.

Należności opodatkowane 10% ryczałtem

O sposobie opodatkowania przychodu otrzymanego przez podatnika od byłego pracodawcy w sytuacji, gdy taki przychód mogą otrzymać również czynni zawodowo pracownicy, przesądza jego status w momencie otrzymania świadczenia. Jeżeli jest w tym momencie emerytem lub rencistą - zakład pracy zamiast zaliczki na podatek ma obowiązek poboru zryczałtowanego podatku dochodowego w wysokości 10% należności.

Najczęściej należnościami wypłacanymi emerytom przez były zakład pracy są świadczenia socjalno-zapomogowe. I to ich dotyczyć będzie opodatkowanie ryczałtem. Wobec braku określenia rodzaju świadczeń podlegających tej formie opodatkowania przyjąć należy, iż chodzi tu o wszelkie świadczenia, tj. zarówno pieniężne, jak i niepieniężne. W każdej zatem sytuacji, w której zakład pracy zapewniał będzie omawiane świadczenia byłemu pracownikowi, posiadającemu w chwili otrzymania przychodu status emeryta lub rencisty, jeśli nie będą one świadczeniami zwolnionymi od podatku, obowiązywać będzie zryczałtowana forma ich opodatkowania. I nie jest istotny w tym przypadku moment przyznania takiego świadczenia.

Przykład

Emilia R. w lutym 2006 r. złożyła wniosek o dofinansowanie z ZFŚS kosztu pobytu na wczasach agroturystycznych. W kwietniu 2006 r. komisja przyznała jej dofinansowanie w wysokości 500 zł. Wypłatę świadczenia zaplanowano na sierpień 2006 r. po przedłożeniu dowodu dokumentującego poniesienie wydatku. 15 lipca 2006 r. pani Emilia przeszła na emeryturę.

Ponieważ w chwili wypłaty dofinansowania do wczasów - czyli w momencie powstania przychodu, pani Emilia była już emerytką - zakład pracy miał obowiązek potrącenia od kwoty uzyskanego przez nią przychodu 10% zryczałtowanego podatku dochodowego.

Nie podlegają opodatkowaniu przychody otrzymywane przez emerytów lub rencistów mieszczące się w zwolnieniach przedmiotowych określonych w art. 21 ust. 1 pkt 26 i 38 ustawy o pdof, tj.:

• zapomogi otrzymane w przypadku indywidualnych zdarzeń losowych, klęsk żywiołowych, długotrwałej choroby lub śmierci - do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 2.280 zł,
   
• świadczenia rzeczowe lub ekwiwalenty pieniężne w zamian tych świadczeń otrzymywane przez emerytów i rencistów w związku z łączącym ich poprzednio z zakładami pracy stosunkiem służbowym stosunkiem pracy lub spółdzielczym stosunkiem pracy oraz od związków zawodowych - do wysokości nieprzekraczającej w roku podatkowym kwoty 2.280 zł.

Powyższe wynika z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy o pdof. Nie wymienia on innych zwolnień stąd może powstać wątpliwość, czy zakład pracy może odstąpić od pobrania zryczałtowanego podatku w sytuacji zapewnienia emerytowi lub renciście świadczenia zwolnionego od podatku na podstawie innych przepisów. Przykładem takiego świadczenia mogą być zwolnione od podatku, na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 78 ww. ustawy, dopłaty do wypoczynku dzieci i młodzieży do lat 18. Brak określenia w nim podatników uprawnionych do otrzymania zwolnionej od podatku dopłaty oznacza, iż w jego zakresie mieszczą się również dopłaty wypłacane emerytom lub rencistom.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.).

Źródło: