Nie wszystko na sprzedaż
Przedmiotem obrotu mogą być wyłącznie autorskie prawa majątkowe, a więc prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu.
autorskie prawa osobiste, jak np. prawo do autorstwa utworu, oznaczenia utworu swoim nazwiskiem, nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania, decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności czy nadzoru nad sposobem korzystania z utworu, pozostają przy twórcy i nie mogą podlegać zbyciu czy zrzeczeniu.
Mieć, czy tylko móc korzystać?
Do zbycia autorskich praw majątkowych dochodzi na podstawie umowy o przeniesienie praw autorskich. Nie zawsze jednak twórca musi się wyzbywać swoich praw majątkowych do utworu, aby mogła z niego korzystać inna osoba. Do tego w zupełności wystarczy licencja, czyli umowa o korzystanie z utworu.
|
Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub umowa o korzystanie z utworu (licencja) obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione. Odrębne pola eksploatacji stanowią w szczególności: 1) w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu - wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową, 2) w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono - wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy, 3) w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt 2 - publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym. |
Utwór na wyłączność
Licencje dzielimy na wyłączne i niewyłączne. Różnica jest istotna. Ta pierwsza przyznaje licencjobiorcy prawo wyłącznego korzystania z utworu na określonych w umowie polach eksploatacji, na danym terytorium i przez określony czas. Licencjodawca nie będzie mógł zatem udzielić licencji innym osobom na korzystanie z tego samego utworu na tych samych polach eksploatacji. Co więcej, umowa taka może również zabraniać korzystania z utworu samemu licencjodawcy.
Aby zagwarantować sobie wyłączność korzystania z danego utworu, należy spełnić dwa podstawowe warunki. Po pierwsze, zawrzeć umowę przynajmniej w zwykłej formie pisemnej. Po drugie, wyraźnie zastrzec w niej wyłączność korzystania z utworu w określony sposób, a więc na określonych polach eksploatacji (jak np. kopiowanie plakatów reklamowych i ich umieszczanie na billboardach).
Pierwszy warunek wynika stąd, iż zgodnie z art. 67 ust. 5 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: ustawy) umowa licencyjna wyłączna wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. Drugi natomiast z przyjętego przez ustawodawcę domniemania na rzecz licencji niewyłącznej. Stosownie bowiem do art. 67 ust. 2 ustawy, jeżeli umowa nie zastrzega wyłączności korzystania z utworu w określony sposób (licencja wyłączna), udzielenie licencji nie ogranicza udzielenia przez twórcę upoważnienia innym osobom do korzystania z utworu na tym samym polu eksploatacji (licencja niewyłączna).
Domniemanie licencji
Ponieważ strony dość często nie przykładają należytej wagi do poprawnego sformułowania umowy, wątpliwości mogą się także pojawić odnośnie tego, czy miało chodzić o licencję (wyłączną bądź niewyłączną), czy może o przeniesienie autorskich praw majątkowych. Również i w takim przypadku mamy do czynienia z domniemaniem, gdyż w braku wyraźnego postanowienia o przeniesieniu prawa uważa się, że twórca udzielił licencji(art. 65 ustawy).
Zasadą odpłatność
Oprócz określenia utworu będącego przedmiotem umowy, udzielenia upoważnienia do korzystania z utworu ze wskazaniem, o jaki rodzaj licencji chodzi, a także wyszczególnienia form wykorzystania utworu (pól eksploatacji), umowa licencji zawiera często wiele innych elementów.Z reguły najważniejszym postanowieniem, od którego jednak nie zależy ważność licencji, jest określenie wynagrodzenia należnego licencjodawcy. Nie ma jednak przeszkód, aby licencja była udzielona nieodpłatnie. Wówczas należy to wyraźnie zastrzec w umowie. Jeżeli bowiem z umowy nie wynika, że udzielenie licencji nastąpiło nieodpłatnie, twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia (art. 43 ust. 1 ustawy). Pytanie, w jakiej wysokości? Odpowiedź, choć ogólnikową, znajdziemy w kolejnym przepisie. Mianowicie wysokość wynagrodzenia określa się wówczas z uwzględnieniem:
- zakresu udzielonego prawa oraz
- korzyści wynikających z korzystania z utworu.
Co ważne i o czym zwłaszcza licencjobiorcy nie mogą zapominać -jeżeli umowa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje odrębne wynagrodzenie za korzystanie z utworu na każdym odrębnym polu eksploatacji (art. 45 ustawy).
Przykład
Umowa licencyjna zastrzega dwa odrębne pola eksploatacji: kopiowanie utworu oraz oddawanie go w najem osobom trzecim. W innym paragrafie przewidziano wynagrodzenie dla licencjodawcy w kwocie 3 tys. zł. Jeżeli w umowie nie ma wskazania, że wynagrodzenie to należy się za oba (względnie wszystkie) pola eksploatacji, wówczas licencjodawca może żądać nie 3 tys. zł, lecz 6 tys. zł.
Analogicznie, tj. na zasadzie odrębności w razie braku innych zastrzeżeń w umowie, traktuje się wynagrodzenie za stworzenie i dostarczenie dzieła (np. projektu technicznego, programu komputerowego) oraz za udzielenie licencji.
5 lat, a może więcej
W umowie określa się również zakres czasowy licencji. Jeżeli strony tego nie zrobią, licencjobiorca będzie mógł korzystać z utworu przez okres 5 lat na terytorium państwa, w którym ma swoją siedzibę. Po upływie tego terminu licencja wygasa.
Licencja może być udzielona zarówno na czas określony, jak i nieokreślony. Warto jednak pamiętać, że licencję udzieloną na okres dłuższy niż 5 lat, uważa się po upływie tego terminu za licencję udzieloną na czas nieoznaczony.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 04.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r. nr 80, poz. 904 ze zm.).
Gazeta Podatkowa Nr 236 z dnia 2006-04-13
