Minister finansów Irlandii przedstawił plany dotyczące utworzenia kolejnego państwowego funduszu majątkowego. Władze zastanawiają się co zrobić z ogromnymi nadwyżkami budżetowymi pochodzącymi z podatku od osób prawnych. Irlandia ma już taki fundusz, ale daleko mu do wartości aktywów światowych liderów.
Irlandzki minister finansów Michael McGrath przedstawił rządowi dokument, w którym rozważanych jest kilka opcji wykorzystania środków z nadwyżek budżetowych, które Irlandia notuje i ma według ostatnio opublikowanych prognoz generować w kolejnych latach. Na środowej konferencji prasowej minister skupił się w szczególności na jednej z nich — państwowym funduszu majątkowym (ang. sovereign wealth fund).
Jak wylicza „The Irish Times” rząd bierze pod uwagę także spłatę części publicznego długu, zwiększenie wydatków inwestycyjnych czy obniżkę podatków. Według dziennika prawdopodobne jest, że wszystkie opcje zostaną wprowadzone w życie, a kluczową decyzją zostanie jak podzielić miliardy euro.
Dziennik cytuje ministra, który powiedział, że "prognozowane nadwyżki powinny zostać w znacznym stopniu wykorzystane do stworzenia długoterminowego instrumentu oszczędnościowego i że rząd byłby również otwarty na redukcję zadłużenia".
Podatki niskie, a wpływy wysokie
W zeszłym roku nadwyżka budżetowa Irlandii wyniosła 8 mld euro, w bieżącym ma wynieść 10 mld (3,4 proc. PKB), a rok później już ponad 16 mld euro (5,4 proc. PKB). Według rządowych statystyk nadwyżka w 2026 osiągnie 6,5 proc. PKB, co w sumie przyniesie przez cztery lata 65 mld euro dodatkowych pieniędzy do kasy państwa.
Wpływy podatkowe przewyższające wydatki to przede wszystkim efekt przyciągnięcia na zieloną wyspę wielu korporacji zachęconych niską 12,5-proc. stawką podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) i podatkowych przepisów pozwalających na optymalizację. Wpływy z CIT rosną w sposób gwałtowny już od kilku lat, ale od czasu pandemii sięgają rekordowych poziomów.
W 2021 r. wzrosły o 30 proc. rdr, w 2022 r. o kolejne 48 proc., osiągając 22,6 mld euro. Połowa z nich pochodzi tylko od 10 amerykańskich firm – wyliczył FT. Dla porównania wpływ z CIT w Polsce w 2022 r. wyniosły 70,1 mld zł, czyli ok. 15,3 mld euro (po bieżącym kursie). Napompowany w ten sposób "sztucznie" wzrost PKB Irlandii w 2022 r. wyniósł wg Eurostatu aż 12,2 proc. i był najwyższy w UE, nominalny PKB w przeliczeniu na głowę mieszkańca plasował kraj na drugim miejscu na świecie, za Luksemburgiem, innym "rajem podatkowym".
Ranked: The World’s 25 Richest Countries by GDP per Capita 🌏️https://t.co/0PtbWxNbRq pic.twitter.com/m8fZ6DA4LZ
— Visual Capitalist (@VisualCap) May 8, 2023
Obecność wielkich korporacji takich jak Google, Amazon, Intel czy Meta (dawniej Facebook) w Irlandii i wykorzystywanie jej systemu podatkowego do własnych optymalizacji na tyle zniekształca dane gospodarcze kraju, że rząd stosuje zmodyfikowany wskaźnik modified Gross National Income (mGNI), aby lepiej i dokładniej przedstawić kondycję gospodarki, która owszem rozwija się dynamicznie, ale nie aż tak jak pokazują dane o PKB, a i mieszkańcy Irlandii pewnie wcale nie czują najbogatsi na świecie.
Kraj notuje w budżecie nadwyżkę, ale dług publiczny to ok. 225 mld euro (44,7 proc. PKB), a rząd do 2030 r. będzie wydawać 8 mld euro roczne więcej na emerytury, starzejącego się społeczeństwa, co stanowi wyzwanie dla przyszłych budżetów, o czym sam głośno przy okazji powołania nowego funduszu mówi.
Wzorce czerpane od Norwegów
Przyszłe wydatki są do przewidzenia, a dochody z CIT, chociaż ogromne i rosnące są niepewne w przyszłości, zwłaszcza w kontekście procedowanej przez największe kraje świata minimalnej stawki podatku od przedsiębiorstw na poziomie 15 proc., na który Irlandia już się zgodziła. Stąd jednym z rozwiązań wykorzystania środków jest powołanie funduszu majątkowego, który podobnie jak te z Norwegii czy Japonii, mógłby wspomóc rząd gdy nadejdą chudsze lata. Norwegowie swój utworzyli, gdy do budżetu zaczęły płynąć miliardy koron z eksportu ropy i gazu.
Z tym że Irlandia już jeden taki fundusz posiada. To Ireland Strategic Investment Fund (ISIF) powołany do życia w 2001 r. początkowo jako emerytalny fundusz majątkowy - National Pensions Reserve Fund – przekształcony w 2014 r. w obecny, po tym jak lwia część środków funduszu została przeznaczona na dokapitalizowanie irlandzkich banków podczas kryzysu w 2011 r.
Cel działalności portfela inwestycyjnego ISIF określany jest mianem podwójnego zysku (ang. double bottom line). Sukces jest mierzony zarówno wynikami inwestycyjnymi, jak i celami społeczno-ekonomicznymi. Wyniki inwestycyjne mają co do zasady pokryć średni koszt obsługi długu publicznego, ale są inwestowane w sposób bardzo zrównoważony, przede wszystkim w płynne aktywa o niskim ryzyku inwestycyjnym, w dodatku inwestycje mają wspierać takie działania rządu jak wzrost zatrudnienia, rozwój infrastruktury kraju etc.
ISIF miał w portfelu inwestycyjnym aktywa o wartości ok. 9 mld euro (dane z połowy 2022 r.), z czego tylko 3,6 mld było ulokowane w akcjach. Nie może więc się równać państwowymi funduszami z Norwegi czy Chin, które zarządzają aktywami wartymi co najmniej bilion dolarów.
Ponadto w poprzednim roku rząd Irlandii utworzył specjalny Narodowy Fundusz Rezerwowy (NFR), do którego odłożył dotychczas na „czarną godzinę” 6 mld euro, inwestowane w obligacje o niskim ryzyku.
W zamierzeniach nowy fundusz inwestycyjny ma być wzorowany na norweskim, największym wg. Sovereign Wealth Fund Institute, tego typu podmiocie na świecie i maksymalizować stopę zwrotu (w ramach przyjętej polityki inwestycyjnej), a zyski mogłyby pomóc sprostać przyszłym wydatkom budżetowym, gdy podatkowe, niestabilne wpływy wyschną, albo znacznie się zmniejszą.
Kłopot bogactwa i dzielenie skóry na niedźwiedziu
Nie jest jednak przesądzone, czy jego powstanie dojdzie do skutku. Ze wstępnych informacji wynika, że miałby on być kontrolowany przez Narodową Agencję Zarządzania Skarbem, podległą ministrowi finansów. Nie jest znana początkowa wartość środków przekazanych na fundusz, choć gazety w Irlandii piszą o przejęciu 6 mld euro z NFR i szybkiemu przekroczenia pułapu 10 mld euro w aktywach.
Irlandzki minister finansów na konferencji prasowej powiedział, że propozycja utworzenia funduszu będzie opracowywana w nadchodzących tygodniach i będzie musiała zostać przedstawiona rządowi wraz z formalnym wnioskiem o zatwierdzenie przygotowania ustawodawstwa umożliwiającego jego utworzenie, sam uważa, że konieczność jego powstania jest "oślepiająco oczywista".
„Ryzyko polega na tym, że wkłady do funduszu staną się zbyt zależne od uznania polityków i ostatecznie mogą okazać się zbyt małe w stosunku do wielkości wpływów z podatku CIT” – powiedział Ricardo Amaro z Oxford Economics, cytowany przez CNBC.
W Irlandii toczy się polityczna dyskusja o tym co zrobić z prognozowanymi, ogromnymi wpływami budżetowymi, aby jak najlepiej wykorzystać środki, zabezpieczyć przyszłość, oraz rozwiązać bieżące problemy, związane przede wszystkim z mieszkalnictwem i edukacją.
Jak informuje „The Irish Times” wspomniane na początku opcje, mają swoje dobre i złe strony. Obawy dotyczące m.in. wywołania wyższej inflacji poprzez zwiększone bieżące wydatki czy pobudzenie inwestycji, skłaniają do większego zaangażowani środków w fundusz majątkowy.
„Rząd waży argumenty przemawiające za ostrożnością oraz pilnymi potrzebami gospodarki i krótkoterminową popularnością polityczną, zwłaszcza w kontekście wyborów przewidzianych w 2025 r.” – komentuje dziennik w artykule „Jak wydać 65 mld euro nadwyżki budżetowej”.
W całej dyskusji nie wybrzmiewa tylko jeden aspekt, że to na razie dzielenie skóry na niedźwiedziu, ale dobiegający końca sezon wynikowy na Wall Street pokazuje, że globalne korporacje wciąż zarabiają bardzo dużo i prognozują jeszcze więcej w przyszłości.
