Założenie rachunku inwestycyjnego i zakup pierwszego instrumentu może odbyć się jeszcze tego samego dnia. Zrozumienie ryzyka, zasad dywersyfikacji oraz mechanizmów rządzących rynkiem wymaga jednak znacznie więcej czasu. Robert Stankiewicz z Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie wyjaśnia w rozmowie z Beatą Tomaszkiewicz, jak zmienia się podejście Polaków do inwestowania i dlaczego edukacja finansowa powinna nadążać za rosnącą dostępnością giełdy.
Nowoczesne aplikacje inwestycyjne obniżyły barierę wejścia na rynek kapitałowy. Rachunek można otworzyć zdalnie, a kupno akcji, funduszu ETF czy obligacji przeprowadzić bez wychodzenia z domu. Technologiczna prostota nie oznacza jednak, że równie łatwe stało się podejmowanie dobrych decyzji.
O wyzwaniach związanych z edukacją nowych inwestorów, inicjatywach Fundacji GPW oraz kolejnej edycji konkursu „Wakacje na Giełdzie” opowiada Robert Stankiewicz, dyrektor Działu Komunikacji i Marketingu GPW oraz wiceprezes Fundacji GPW.
Rachunek w kilkanaście minut, wiedza budowana latami
Zdaniem Stankiewicza poziom wiedzy finansowej Polaków stopniowo rośnie. Wskazywać może na to chociażby zainteresowanie proponowanym Osobistym Kontem Inwestycyjnym (OKI). W przywołanym przez niego badaniu blisko 60 proc. respondentów oceniło rozwiązanie jako atrakcyjne, a ponad połowa deklarowała gotowość przeznaczenia na nie nowych środków.
Sama gotowość do inwestowania nie przesądza jednak o przygotowaniu do samodzielnego zarządzania pieniędzmi. Szczególnie młodzi użytkownicy otrzymali dostęp do platform, na których zakup instrumentu wymaga zaledwie kilku ruchów. Łatwość obsługi może tworzyć złudzenie, że równie prosty jest sam rynek.
Problem staje się szczególnie widoczny w przypadku zagranicznych platform i produktów. Inwestor może kupić akcje spółki, kontrakt albo instrument powiązany z wybraną klasą aktywów, nie rozumiejąc dokładnie zasad jego działania, ryzyka walutowego, kosztów czy możliwej skali straty.
Technologia skróciła zatem drogę od decyzji do transakcji, ale nie zastąpiła wiedzy potrzebnej do jej oceny.
Inwestowanie bez ryzykowania własnych pieniędzy
Jedną z odpowiedzi na ten problem są „Wakacje na Giełdzie” – wspólny projekt edukacyjny Bankier.pl i Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie. Uczestnicy otrzymują wirtualny portfel o wartości 20 tys. zł i mogą podejmować decyzje na podstawie rzeczywistych notowań rynkowych. Dzięki temu poznają praktyczną stronę inwestowania, nie ryzykując własnego kapitału.
To istotna różnica w porównaniu z nauką ograniczoną wyłącznie do podręczników. Uczestnik musi zdecydować, kiedy wejść na rynek, jak rozłożyć środki pomiędzy instrumenty i co zrobić, gdy wartość portfela zaczyna spadać. Obserwuje przy tym konsekwencje swoich decyzji w warunkach zbliżonych do tych, z którymi spotkałby się na prawdziwym rachunku.
Tegoroczna edycja konkursu przypadła na wyjątkowo interesujący okres. Indeksy warszawskiej Giełdy w ostatnich tygodniach ustanawiały rekordy, ale na rynku pojawiały się również spadkowe sesje i korekty. Dla uczestników oznaczało to możliwość przećwiczenia zarówno inwestowania podczas hossy, jak i reakcji na nagłe pogorszenie nastrojów.
Rywalizacji towarzyszą poradniki, rozmowy z ekspertami i materiały objaśniające podstawowe mechanizmy rynku. Celem nie jest więc wyłącznie osiągnięcie najwyższej stopy zwrotu, ale przede wszystkim zrozumienie procesu podejmowania decyzji.
ETF ułatwia dywersyfikację, ale nie usuwa ryzyka
Uczestnicy programu mogą budować portfele z akcji oraz instrumentów z grupy ETF, ETN i ETC. Jak wskazuje Robert Stankiewicz, liczba tego rodzaju produktów dostępnych na GPW wzrosła przez ostatni rok z 13 do 44.
Rozwój oferty pozwala uzyskać ekspozycję nie tylko na największe polskie spółki, ale również na szersze indeksy, rynki zagraniczne, obligacje, surowce czy wybrane strategie inwestycyjne. Jeden instrument może obejmować kilkadziesiąt przedsiębiorstw, co ogranicza uzależnienie wyniku portfela od kondycji pojedynczej firmy.
Nie oznacza to jednak automatycznego bezpieczeństwa. Dywersyfikacja zmniejsza ryzyko związane z jednym emitentem, lecz nie chroni przed spadkiem całego rynku. ETF, ETN i ETC nie są również identycznymi konstrukcjami. Mogą różnić się sposobem odwzorowania aktywa bazowego, kosztami, płynnością, ekspozycją walutową oraz katalogiem ryzyk.
Prosty zakup powinien być zatem poprzedzony sprawdzeniem, co rzeczywiście znajduje się pod nazwą instrumentu. Szczególnej ostrożności wymagają produkty wykorzystujące dźwignię, strategie krótkiej sprzedaży oraz wąskie indeksy tematyczne.
Edukacja zaczyna się jeszcze przed pierwszym rachunkiem
„Wakacje na Giełdzie” są tylko jednym z wielu projektów realizowanych przez GPW oraz Fundację GPW. Według Stankiewicza w ciągu ostatnich 12 miesięcy we wszystkich jej inicjatywach uczestniczyło ponad 100 tys. osób.
Jednym z największych przedsięwzięć jest Szkolna Internetowa Gra Giełdowa, kierowana do uczniów szkół ponadpodstawowych oraz najstarszych klas szkół podstawowych. Projekt wchodzi w jubileuszową, 25. edycję, a każdego roku przyciąga od 20 do ponad 30 tys. młodych uczestników. To właśnie osoby w wieku 15–19 lat często po raz pierwszy stykają się w nim z pojęciami takimi jak portfel, indeks, stopa zwrotu czy dywersyfikacja.
Fundacja GPW prowadzi także konkursy dla studentów oraz Szkołę Giełdową, oferującą kursy podstawowe i rozszerzone, w tym zajęcia dotyczące analizy fundamentalnej i technicznej. Poszczególne inicjatywy odpowiadają na potrzeby odbiorców o różnym poziomie doświadczenia – od ucznia poznającego podstawy po osobę, która chce samodzielnie analizować spółki.
Sama liczba uczestników nie jest oczywiście miernikiem jakości podejmowanych później decyzji. Pokazuje jednak skalę zapotrzebowania na praktyczną edukację finansową.
Od uczestnika gry do specjalisty rynku finansowego
Edukacyjne projekty giełdowe mogą również pełnić funkcję szerszą niż przygotowanie do samodzielnego inwestowania. Stankiewicz zwraca uwagę, że część ich uczestników wybiera później studia ekonomiczne, zakłada koła naukowe, a następnie podejmuje pracę w bankach, domach maklerskich i funduszach inwestycyjnych.
Fundacja GPW rozwija także program Letnia Szkoła Go4Poland, kierowany do polskich studentów kształcących się za granicą. Jego celem jest pokazanie możliwości zawodowych w kraju oraz budowanie kontaktów pomiędzy młodymi specjalistami i polskimi pracodawcami.
W tym ujęciu edukacja finansowa staje się nie tylko sposobem na ograniczenie błędów początkujących inwestorów, ale również elementem rozwoju kadr dla całego rynku kapitałowego.
Nowe pokolenie inwestorów potrzebuje innego języka
Liczba rachunków inwestycyjnych w Polsce zbliża się do 3 mln. Nie oznacza to 3 mln aktywnych inwestorów, ponieważ jedna osoba może posiadać kilka rachunków, a część z nich pozostaje nieużywana. Według Stankiewicza skala wzrostu pokazuje jednak, że inwestowanie przestaje być zajęciem dostępnym wyłącznie dla wąskiej grupy specjalistów.
Dziś na polskim rynku spotykają się dziś co najmniej trzy generacje inwestorów. Pierwsza pamięta początki GPW i czasy, gdy notowano na niej zaledwie kilka spółek. Druga zna mechanizmy rynku, ale często koncentruje się na rodzinie, pracy i finansowaniu bieżących potrzeb. Trzecia – dzisiejsi dwudziesto- i trzydziestolatkowie – wchodzi na giełdę poprzez aplikacje mobilne i internetowe platformy.
Ta zmiana wymaga nowego podejścia do edukacji: krótszych i bardziej przystępnych form, praktycznych przykładów oraz jasnego pokazywania konsekwencji decyzji. Nie chodzi przy tym o przekonywanie, że każdy powinien inwestować, lecz o umożliwienie świadomej oceny ryzyka tym osobom, które zdecydują się wejść na rynek.
Łatwość otwarcia rachunku jest efektem postępu technologicznego. Dojrzałość rynku będzie jednak zależała od tego, czy za rosnącą liczbą rachunków pójdzie również wzrost wiedzy, cierpliwości i umiejętności budowania portfela na lata.
Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi rekomendacji inwestycyjnej.
