Deficyt fiskalny Polski drugi najwyższy w historii. Gorzej było tylko w 2020

Zeszłoroczny deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych oficjalnie sięgnął 7,3% produktu krajowego brutto. Dług publiczny dobił w pobliże 60% PKB i w pierwszych miesiącach 2026 roku najprawdopodobniej przebił konstytucyjny limit zadłużenia państwa.

- W 2025 r. deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych ukształtował się na poziomie 283 969 mln zł, co stanowi 7,3% PKB. Dług sektora wyniósł 2 335 153 mln zł, tj. 59,7% PKB – poinformował w środę Główny Urząd Statystyczny. To drugi najwyższy odczyt po 1990 roku. Nie udało się pobić tylko rekordu (7,9% PKB) z naznaczonego sanitarnymi lockdownami roku 2020. Było za to gorzej niż w roku 2010 (6,0%) czy 2024 (6,4%).

Rok 2025 był też kolejnym rokiem nadmiernego – i w dodatku szybko rosnącego – deficytu fiskalnego państwa. Obowiązujący w Unii Europejskiej traktatowy limit 3% PKB został przekroczony jeszcze w roku 2022. Rok później na liczniku mieliśmy już 4,1% PKB niedoboru w kasie państwa, a w roku następnym relacja ta wzrosła aż do 6,4%. Wynik roku 2025 był jeszcze gorszy, a tegoroczny zaplanowany w budżecie państwa na 6,5% PKB nie będzie wiele lepszy (o ile nie będzie gorszy m.in. za sprawą tymczasowo obniżonych podatków od paliw płynnych). Zresztą do Komisji Europejskiej rząd notyfikował deficyt rzędu 6,8% PKB.

Rząd zadłuża nas na potęgę i wydaje ponad połowę PKB

Gusowskie opracowanie zostało sporządzone zgodnie z metodyką unijną i oprócz definiowanego przez ustawę Państwowego Długu Publicznego (PDP) obejmuje też zadłużenia kontrolowanych przez rząd agend (np. Krajowy Fundusz Drogowy, fundusze BKG i PFR czy Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych) jak również samorządów i funduszy zabezpieczenia społecznego (czyli FUS i KRUS).

Przy czym gołym okiem widać, że źródłem fiskalnych problemów nie są ani samorządy (one nawet wykazały niewielką nadwyżkę), ani fundusze emerytalno-rentowe. Za prawie cały deficyt odpowiada podsektor instytucji rządowych na szczeblu centralnym, któremu w ubiegłym roku zabrakło ponad 280 mld zł. Tj. tyle rząd i jego agendy musiały pożyczyć od inwestorów, aby pokryć różnicę pomiędzy dochodami a wydatkami. Sektor rządowy wygenerował zatem deficyt rzędu 7,2% PKB względem 6,4% w roku 2024, 3,1% w 2023 oraz 3,0% w 2022.

Skutkiem kumulujących się deficytów fiskalnych był (i nadal jest) bardzo szybki przyrost długu publicznego. I to zarówno w ujęciu nominalnym, jak i w relacji do PKB. Na koniec 2025 roku zadłużenia sektora instytucji rządowych i samorządowych (czyli całkowity dług publiczny) wyniosło 2 335 153 mld złotych (czyli ponad 2,3 biliona złotych). To  o 322,5 mld zł więcej niż rok wcześniej i aż o 643,9 mld zł więcej niż dwa lata temu. Zatem w zaledwie trzy lata zadłużenie publiczne Polski powiększyło się o równowartość 16,5% zeszłorocznego produktu krajowego brutto. To bardzo dużo i o wiele za dużo.

W rezultacie relacja długu publicznego do PKB wzrosła z 48,8% w roku 2022 do 49,5% rok później, 54,8% w 2024 r. i aż 59,7% w roku ubiegłym. Do tego wiemy już ,że tylko w styczniu i lutym 2026 roku dług Skarbu Państwa (czyli bez rozmaitych funduszy i agend typu PFR i BGK) wzrósł o kolejne 85,6 mld złotych. W rezultacie dług publiczny urósł co najmniej do 2,42 bln złotych. To kwota odpowiadająca 61,2% zeszłorocznego PKB. Jest jednak w zasadzie przesądzone, że jako państwo już teraz (mamy przecież końcówkę kwietnia) przekroczyliśmy konstytucyjny limit zadłużenia publicznego. I rządzący zrobili to zgodnie z literą prawa, ponieważ Konstytucja RP odnosi się jedynie do „państwowego długu publicznego”, pomijając pozabudżetowe fundusze kontrolowane przez rząd.

I jeśli nic się nie zmieni, to dług publiczny w relacji do PKB będzie nadal przyrastał przynajmniej do końca tej dekady. Oficjalne dokumenty rządowe zakładają, że wskaźnik ten w 2029 roku ma przekroczyć 75% i zakłada się, że dalej będzie rósł. Równocześnie państwowy dług publiczny ma się zatrzymać tuż poniżej limitu 60% PKB. Oznaczać to będzie coraz więcej długu zgromadzonych w pozabudżetowych funduszach.

Rząd zabiera dużo, a wydaje jeszcze więcej

Warto przy tym ustalić podstawowy fakt, że olbrzymi deficyt i szybko narastający dług publiczny nie są skutkiem słabości aparatu fiskalnego. Nic z tych rzeczy! Z roku na rok rząd coraz więcej pieniędzy odbiera się nam w postaci rozmaitych podatków, składek i innych „danin”. Jeszcze w poprzedniej dekadzie udział podatków w PKB Polski tylko nieznacznie przekraczał 40%. Po 2022 roku zaczął rosnąć. W roku 2023 w postaci podatków odebrano nam 41,7% PKB, rok później już 42,8%, a w roku ubiegłym 43,6%.

Ale jeszcze szybciej rosły wydatki sektora publicznego. Początkowo do ponad 43% w latach 2021-22, a następnie do 46,9% w 2023, 49,2% w 2024 i aż 50,9% w 2025 r. Tak, w zeszłym roku po raz pierwszy we współczesnej historii rząd Polski redystrybuował ponad połowę produktu krajowego brutto! Zatem przyczyną fatalnej kondycji fiskalnej Polski są nadmierne wydatki rządowe, które w poprzednich 4 latach podniosły się aż o 7,7 pkt. proc. PKB (a nominalnie wzrosły o blisko połowę!). W ten sposób Polska dołączyła do grona najbardziej „rozrzutnych” krajów Unii Europejskiej, znajdując się wśród takich państw jak Niemcy (50,5% PKB), Włochy (51,2%) czy Belgia (54,2%).

Przy czym zwiększone wydatki na wojsko tylko w jednej czwartej przyczyniły się do relatywnej ekspansji fiskalnej państwa. Jak policzyli ekonomiści agencji Moody’s wydatki na zbrojenia odpowiadały za 1,5 pkt z 5,8 pkt proc. wzrostu wydatków państwa w relacji do PKB. A więc za ok. jedną czwartą. Za pozostałą część odpowiadają coraz wyższe wydatki socjalne, emerytalne, rosnące płace w budżetówce oraz coraz wyższe koszty obsługi zadłużenia.

Źródło: