Renta rodzinna jest świadczeniem mającym na celu choć w części zrekompensowanie strat finansowych rodziny w przypadku śmierci najbliższej osoby - często jedynego żywiciela. W praktyce okazuje się, że największą grupę uprawnionych do pobierania takiego świadczenia stanowią dzieci zmarłego. O ile w przypadku dzieci jeszcze nie uczęszczających do szkoły Czytelnicy nie mają wątpliwości co do okresu, przez jaki świadczenie to będzie wypłacane, to niepewność powstaje w momencie, gdy uprawnionymi do renty są dzieci kształcące się. Wielu Czytelników zastanawia się, czy świadczenie w takim przypadku będzie wypłacane wyłącznie w okresie faktycznego uczęszczania dzieci do szkoły, a więc w trakcie roku szkolnego? Czy może renta przysługuje również w okresie wakacji?
Wymagane warunki
Warunki nabywania prawa do renty rodzinnej, ustalanie wysokości oraz zasady jej wypłaty określone zostały w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zwanej dalej ustawą emerytalno-rentową. Nie tylko osoby ubiegające się o prawo do renty rodzinnej muszą spełniać odpowiednie przesłanki. Również pewne warunki, które tutaj pominiemy, powinny być spełnione jeśli chodzi o osobę, po której przyznawana jest renta.
Kryteria dla dzieci
O prawo do renty rodzinnej przede wszystkim mogą wystąpić dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione. Prawo to zostanie im przyznane:
- do ukończenia 16 lat,
- do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo
- bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa wyżej.
Przy czym, jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat życia będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów.
Pod pewnymi warunkami, z odpowiednim wnioskiem mogą również wystąpić przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci spełniające wymagane warunki, w tym również przyjęte w ramach rodziny zastępczej.
WAŻNE! Nie wszyscy kształcący się członkowie rodziny zmarłego mogą liczyć na otrzymanie renty rodzinnej. |
Nauka w szkole, uczestnictwo w kursach
Jak widzimy z powyższego, dzieci które ukończyły 16 rok życia, aby znaleźć się w kręgu uprawnionych do renty rodzinnej osób, muszą kontynuować naukę.
Czy jednak każda forma kształcenia uprawnia do pobierania świadczenia?
W przepisach emerytalno-rentowych nie zdefiniowano takiego pojęcia jak "nauka w szkole". Nie wyznaczono również warunku, by kształcenie odbywało się na zasadzie codziennego, fizycznego uczęszczania do szkoły.
Aktualnie w naszym systemie szkolnictwa istnieje duża różnorodność form nauczania. Kształcenie może więc odbywać się m.in. poprzez szkoły stacjonarne, dzienne, wieczorowe, zaoczne, korespondencyjne lub eksternistyczne.
Zatem można przypuszczać, iż sformułowanie takie jak: "nauka w szkole" - oznacza pobieranie nauki zgodnie z obowiązującym planem i regulaminem nauczania.
Szkołą, w której nauka uprawnia do pobierania renty rodzinnej po ukończeniu przez dziecko 16 lat, jest - w myśl wyjaśnień ZUS dostępnych na stronie internetowej: www.zus.pl - szkoła podstawowa lub ponadpodstawowa (gimnazjum i ponadgimnazjalna), zarówno publiczna jak i niepubliczna. Za spełniające to kryterium uznane zostały także szkoły wyższe państwowe i niepaństwowe, szkoły prowadzone przez kościół katolicki, a ponadto pozaszkolne formy kształcenia, dokształcania bądź doskonalenia zawodowego, w tym kursy języków obcych prowadzone pod nazwą szkół lub ośrodków, trwające jednak co najmniej 3 miesiące.
Do renty rodzinnej uprawnia też kształcenie się w formach szkolnych i pozaszkolnych, w szkołach lub placówkach zarejestrowanych w ewidencji kuratora oświaty, w systemie stacjonarnym, zaocznym, wieczorowym lub korespondencyjnym.
WAŻNE! Wszelkie wątpliwości co do tego, czy szkoła w której kształci się dziecko albo kurs, którego dziecko jest uczestnikiem, uprawniają do renty rodzinnej, rozstrzygają kuratoria oświaty. |
Pytanie - odpowiedź
Czy uczestnictwo dziecka w odbywającym się poza szkołą kursie obsługi komputera uprawnia do otrzymania renty rodzinnej?
Pozaszkolny kurs obsługi komputera stanowi pewną formę kształcenia i w założeniach może być uznany jako jedna z przesłanek warunkujących nabycie uprawnień do renty rodzinnej. Aby jednak można go było w ten sposób zakwalifikować, kurs ten winien trwać co najmniej 3 miesiące, a ponadto firma organizująca ten kurs musi być zarejestrowana w ewidencji kuratora oświaty, oczywiście przy założeniu, że dziecko spełnia wymaganą granicę wieku.
UWAGA! Uczestnictwo w kursie na potrzeby własne lub w kursach hobbystycznych nie uprawnia do otrzymania renty rodzinnej. Świadczenie to nie zostanie więc przyznane dziecku uczęszczającemu np. na kurs modelarski, żeglarski lub tańca towarzyskiego. |
Jak dokumentować i do kiedy przysługuje?
Fakt uczęszczania dziecka do szkoły jest dokumentowany zaświadczeniem wydanym przez szkołę, uczelnię lub inną placówkę, która takie szkolenie lub doskonalenie zawodowe prowadzi.
W sytuacji gdy do wniosku o rentę rodzinną dołączone zostanie zaświadczenie o uczęszczaniu dziecka do szkoły lub uczelni i jest w nim zawarta informacja o klasie, do której dziecko uczęszcza oraz programowy rok ukończenia szkoły, to na podstawie takiego zaświadczenia właściwy oddział ZUS może wypłacać świadczenie bez przerwy, aż do przewidzianego programem terminu ukończenia nauki przez dziecko.
Renta rodzinna jest przyznawana i wypłacana na okres roku szkolnego, łącznie z okresem wakacji, a więc uczniom szkoły ponadpodstawowej (ponadgimnazjalnej) na okres do końca sierpnia danego roku szkolnego. Jeżeli więc w sierpniu lub wrześniu zostanie do ZUS dostarczone zaświadczenie szkolne o kontynuowaniu nauki, wraz z wnioskiem o dalszą wypłatę renty, świadczenie to zostanie wypłacone bez przerwy (dotyczy dzieci powyżej 16 roku życia).
WAŻNE! Renta rodzinna przysługuje przez cały rok szkolny lub akademicki, tj. do 31 sierpnia lub odpowiednio do 30 września, a zatem także przez okres ferii letnich (wakacji). |
Termin "do ukończenia nauki"
Problem wypłaty renty rodzinnej przez okres wakacji w przypadku dzieci kończących szkołę podstawową - ze względu na nieprzekroczenie przez nie granicy wieku, tj. 16 lat (zakładając, że dziecko uczęszcza do szkoły w normalnym trybie nauczania i nie powtarzało żadnej z klas w tej szkole) - nie istnieje.
Ponieważ renta rodzinna po przekroczeniu przez dziecko 16 roku życia przysługuje do czasu ukończenia nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat, podstawą do jej wypłaty po ukończeniu 16 roku życia jest przedstawianie zaświadczeń (o których mowa wyżej) o kontynuowaniu nauki.
Zasada, zgodnie z którą renta rodzinna wypłacana jest do końca roku szkolnego, ma również zastosowanie w stosunku do dzieci, które kończą szkołę. Oznacza to zatem, że wypłata renty za sierpień włącznie będzie zrealizowana dla dzieci, które ukończyły gimnazjum, nawet wówczas jeśli dziecko urodziło się na początku roku kalendarzowego.
Również dziecko kończące szkołę ponadpodstawową otrzyma rentę do sierpnia włącznie.
Po podjęciu nauki w szkole wyższej, osoba uprawniona zobowiązana jest - jeśli chce nadal otrzymywać rentę rodzinną - złożyć odpowiedni wniosek, wraz z zaświadczeniem z uczelni o podjęciu nauki. W praktyce następuje to dopiero w październiku lub nawet w późniejszych miesiącach, gdyż z reguły uczelnie nie chcą z różnych powodów wcześniej wydać odpowiedniego zaświadczenia. Powoduje to utratę prawa do renty za wrzesień - w razie dostarczenia koniecznego zaświadczenia w październiku, lub za wrzesień i dalsze miesiące, jeśli uzupełnienie dokumentów nastąpi w późniejszym terminie.
UWAGA! Aby zatem nie utracić prawa do renty, osoba zainteresowana, najpóźniej w miesiącu następującym po miesiącu, w którym ostatnio zostało wypłacone świadczenie, tj. tak jak w powyższej sytuacji - we wrześniu, musi przedłożyć w ZUS jakikolwiek dokument o kontynuowaniu nauki, jakim może być zawiadomienie uczelni o przyjęciu na studia lub własne oświadczenie stwierdzające fakt podjęcia dalszego kształcenia się. |
Pozostaje kwestia rozstrzygnięcia do kiedy przysługuje renta rodzinna, w przypadku gdy uprawnione do niej dziecko kończy naukę w szkole wyższej. Ukończenie studiów wiąże się ze złożeniem pracy dyplomowej oraz jej obroną. Jeśli więc obrona pracy dyplomowej (także magisterskiej) nastąpi np. w maju lub czerwcu - renta rodzinna nie będzie przysługiwała już za okres wakacji. Natomiast w sytuacji, gdy z różnych względów data złożenia egzaminu kończącego studia zostanie decyzją władz uczelni przesunięta, co jednocześnie spowoduje wydłużenie terminu ukończenia studiów, wówczas renta rodzinna będzie wypłacona również za okres wakacji oraz dalej kontynuowana - aż do ukończenia nauki, z zastrzeżeniem że dziecko mieści się w odpowiednim przedziale wiekowym.
WAŻNE! Jednocześnie należy zwrócić uwagę, iż termin "ukończenie nauki" nie jest tożsamy z ukończeniem szkoły. Może w równej mierze dotyczyć także przypadków, gdy osoba dotychczas uprawniona - rezygnuje z kontynuowania nauki. Zatem pojęcie to odnosi się do zakończenia pobierania nauki, bez względu na przyczynę ustania kształcenia. |
Podstawa prawna:
- ustawa z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.),
- ustawa z dnia 7.09.1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1996 r. nr 67, poz. 329 ze zm.).
Gazeta Podatkowa nr 67/(67) z dn. 2004-08-30, strona 9
Anna Minierska
