REKLAMA
OKI W BANKIER.PL

Wielka sława to żart? Ponad 15 proc. artystów w Polsce bez emerytur

Katarzyna Wiązowska2026-02-03 06:00redaktor Bankier.pl
publikacja
2026-02-03 06:00
Dodaj Bankier.pl w Google

Ponad 15 proc. polskich artystów nie ma żadnego ubezpieczenia, a większość zarabia poniżej średniej krajowej. Brak regularnych składek oznacza brak emerytury, a niestabilne dochody – brak dostępu do świadczeń zdrowotnych i socjalnych. Resort kultury zapowiada zmiany, które mają zagwarantować artystom ciągłość ubezpieczenia i dopłaty do składek, jednak środowisko twórcze ocenia, że to dopiero pierwszy krok do rzeczywistej poprawy sytuacji.

Wielka sława to żart? Ponad 15 proc. artystów w Polsce bez emerytur
Wielka sława to żart? Ponad 15 proc. artystów w Polsce bez emerytur
fot. Artur Rakowski / / Forum

W Polsce tysiące artystów - muzyków, aktorów, pisarzy, malarzy, performerów czy animatorów kultury, żyje i tworzy poza realnym systemem zabezpieczenia społecznego.

Wielu z nich pracuje projektowo, sezonowo lub w oparciu o umowy cywilnoprawne, które nie zapewniają im podstawowych świadczeń socjalnych. Tymczasem brak stabilnego zatrudnienia oznacza brak składek emerytalnych, zdrowotnych czy chorobowych. W efekcie, w razie choroby, wypadku lub okresu bez zleceń, artyści pozostają bez wsparcia ze strony państwa. Sytuację tę brutalnie obnażyła pandemia, kiedy to tysiące twórców z dnia na dzień straciło źródła dochodu, a państwowe programy pomocowe często nie obejmowały tych, którzy nie mieli formalnych umów. Wielu z nich zostało wtedy zmuszonych do rezygnacji z działalności twórczej, podejmując dorywcze prace niezwiązane z kulturą.

–  Oboje z mężem jesteśmy artystami. W dodatku żadne z nas nie ma etatu i nie może tego drugiego ubezpieczyć, dlatego byłam zmuszona założyć działalność gospodarczą – mówi Bankier.pl Klaudia Kąca-Jasic, aktorka i właścicielka firmy „Pani Teatrzyk”. – Bez tego trudno być ubezpieczonym, pójść do lekarza czy wziąć kredyt na mieszkanie lub dom. Natomiast mam koleżankę, również aktorkę, którą przez lata po prostu ubezpieczał mąż pracujący jako nauczyciel. Z kolei mój przyjaciel od około 20 lat pracuje w teatrze objazdowym, gdzie wszyscy są zatrudnieni tylko na umowach o dzieło. W wakacje nie zarabia, bo mają przerwę. Dlatego przez cały rok musi oszczędzać, żeby mieć z czego żyć latem. Jednak największym minusem tej sytuacji jest to, że w przyszłości nie będzie miał żadnej emerytury. Teraz ma się tu coś zmienić, ale wcale nie jestem pewna, czy to się wydarzy. 

Większość artystów zarabia poniżej średniej krajowej

Według Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego Środowisko artystyczne w Polsce liczy ponad 62,4 tys. osób działających w różnych dziedzinach sztuki:

  • architektura: 13 693 osoby,
  • film: 6 996 osób,
  • literatura: 3 010 osób,
  • muzyka: 16 346 osób,
  • taniec: 3 222 osoby,
  • teatr: 3 960 osób,
  • sztuki wizualne: 13 176 osób,
  • twórczość ludowa: 2 020 osób.

Ponad 15.proc. artystów nie ma żadnego ubezpieczenia

Charakter pracy artystów wiąże się nie tylko z nieregularnością dochodów, ale też z tym, że ich zarobki na ogół nie są zbyt duże. Na te naprawdę wysokie mogą liczyć tylko jednostki.

– Około 69 proc. artystów zarabia poniżej średniej krajowej, a 30 proc. poniżej minimalnego wynagrodzenia. – mówi Bankier.pl Piotr Jędrzejowski z Centrum Informacyjnego MKiDK.

Z szacunków resortu wynika, że:

  • 37 proc. artystów pracuje na umowy o dzieło,
  • 8,3 proc. pracuje na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony,
  • 2,7 proc. pracuje na podstawie umowy o pracę na czas określony,
  • 18,7 proc. prowadzi działalność gospodarczą,
  • 13,9 proc. utrzymuje się z umów zleceń,
  • 4 proc. deklaruje inną formę zatrudnienia.

– Z naszych danych wynika, że aż 15,3 proc. pozostaje poza jakimkolwiek tytułem ubezpieczeniowym – dodaje Piotr Jędrzejowski.

Nie ma składek, nie będzie emerytury

Według Anny Klimczak ze Stowarzyszenia Autorów ZAiKS są to zwykle osoby nieopłacające składek, na przykład w wyniku braku zatrudnienia lub długiej przerwy w aktywności zawodowej.

– Wiąże się to między innymi z brakiem dostępu do publicznej opieki zdrowotnej, a także z brakiem możliwości korzystania z urlopu macierzyńskiego czy tacierzyńskiego i związanych z tym świadczeń – mówi Bankier.pl Anna Klimczak. – Ma to wpływ na świadczenia emerytalne. Osoby, które w ogóle nie opłacają składek, nie będą w przyszłości pobierać emerytury.

Tymczasem przerwy w opłacaniu składek mogą wynikać ze specyfiki pracy twórczej czy artystycznej, gdzie dochód bywa nieregularny, na przykład w sytuacji, gdy twórca przez dłuższy czas pracuje nad dziełem, a wynagrodzenie otrzymuje dopiero po jego upublicznieniu. 

Jaka emeryturę dostają znani artyści?

Okazuje się, że nawet artyści z pierwszych stron gazet, którzy za swoje koncerty, spektakle czy dzieła otrzymują wysokie stawki, nie mogą pochwalić się wysokimi emeryturami. Według danych cytowanych przez media emerytura Maryli Rodowicz wynosi około 2 600 zł miesięcznie (Jastrząb Post), Beaty  Tyszkiewicz - 1700 zł (VOX FM), Urszuli Dudziak - 1600 zł (Party.pl), Ryszarda Rynkowskiego - 1160 zł (Fakt), a Majki Jeżowskiej - około 1000 zł  (Eska2)

Państwo dopłaci artystom do składek?

Aby zmienić sytuację artystów resort kultury i dziedzictwa narodowego przygotował projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym artystów zawodowych. To propozycja systemowego uregulowania ich sytuacji uwzględniająca ich specyfikę pracy i związane z nią niestabilne i nieregularne dochody. Według ministerstwa ma zapewnić artystkom i artystom oraz pracownikom sektora kultury i sektora kreatywnego ciągłość ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, niezależnie od ich chwilowej zdolności do opłacenia pełnej składki.

Projekt przedstawiony w sejmie przez Martę Cienkowską, ministrę kultury i dziedzictwa narodowego, 22 stycznia br. zakłada m.in.:

  • wprowadzenie mechanizmu gwarantującego stałe ubezpieczenie społeczne i zdrowotne dla artystów zawodowych, niezależnie od okresowych wahań dochodów;
  • dopłaty do składek dla artystów o najniższych dochodach – do poziomu wynikającego z minimalnego wynagrodzenia za pracę, w sytuacji, gdy ich dochody nie pozwalają na samodzielne opłacenie składek;
  • finansowanie dopłat z budżetu państwa, przekazywanych bezgotówkowo i automatycznie bezpośrednio do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, bez wliczania ich do dochodu i bez opodatkowania;
  • wprowadzenie statusu artysty zawodowego, przyznawanego osobom wykonującym działalność artystyczną w sposób profesjonalny i stały, posiadającym udokumentowany dorobek oraz osiągającym dochody z działalności artystycznej.

Na Zachodzie artyści mają lepiej?

Projekt przygotowany we współpracy z Ministerstwem Finansów i Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, został poddany konsultacjom publicznym oraz uzgodnieniom międzyresortowym. Jednak według przedstawicieli środowiska artystycznego wciąż odbiega od ideału

– Projektując zmianę zasad ubezpieczenia społecznego, MKiDN nie zdecydowało się na rozwiązania takie jak w Belgii czy we Francji, gdzie jest ochrona pracy przerywanej i zasiłki dla bezrobotnych artystów, choć to właśnie one wydają się być najbardziej chwalone przez uczestników rynku kultury – dodaje Anna Klimczak.

Najlepsze produkty finansowe znajdziesz w naszej porównywarce - SPRAWDŹ
Źródło:
Przeczytaj w Pulsie Biznesu
Inwestor Wojtek: To był dla mnie rok niewykorzystanych szans na GPW, ale zakończyłem go na plusie
Katarzyna Wiązowska
Katarzyna Wiązowska
redaktor Bankier.pl

Dziennikarka prasowa i internetowa. Z wykształcenia ekonomistka, PR-owiec i psycholog komunikacji medialnej. Bliskie jej są tematy dotyczące rynku pracy, przedsiębiorczości i kreatywności. Lubi rozmawiać z ludźmi, poznawać ich historie, również biznesowe. Z pasji – kinomanka.

Tematy
Energooszczędny dom lub mieszkanie? Bank Millennium ma teraz ciekawą propozycję
Energooszczędny dom lub mieszkanie? Bank Millennium ma teraz ciekawą propozycję

Komentarze (24)

dodaj komentarz
prawnuk
Chętnie dopłacę pani Rodowicz do emerytury. {Pod warunkiem, że od każdego koncertu zapłaci 27,72% składki emerytalno - rentowej.

to, że woli dostac do ręki więcej pieniędzy - to chyba powinna wiedzieć, że jej emerytura bedzie niska.
a tak z 2-3 koncertów ma opłacony maksymalny ZUS
pies-budowniczy
Czy nie powinno się jednoznacznie zdefiniować , kto jest artystą?
samsza
Sądzę, że jak Ziemkiewicz się pokazuje u kogoś na kanale YT, to nie za darmo.
Sławni nie mają nic do sprzedania??
A niedawno były wystawione na aukcję spacery, biegi czy posiłki ze znanymi, nie interesuję się Jurkiem i jego interesami, jak to poszło?
prawnuk
20 lat temu, pracował prawie za darmo w TVP. Sam mówił, że za stawkę w MD.
za 3 godziny pracy brał ledwo 800 zł + 100 zł na obojętny stosunek do PO.

Swoją drogą 20 lat temu w md zarabiało sie 300 zł za godzinę......
nieżle
deadbeef
Mieszkańcy nadmorskich miejscowości także pracują sezonowo. Jaka propozycja Marty Cienkowskiej?
samsza
W wakacje nie zarabia, bo mają przerwę. Dlatego przez cały rok musi oszczędzać, żeby mieć z czego żyć latem.

Co szkodzi podjąć się pracy latem ?
zoomek
"Moszna"?
"Oboje z mężem jesteśmy artystami. W dodatku żadne z nas nie ma etatu i nie może tego drugiego ubezpieczyć, dlatego byłam zmuszona założyć działalność gospodarczą – mówi Bankier.pl Klaudia Kąca-Jasic, aktorka i właścicielka firmy „Pani Teatrzyk”. – Bez tego trudno być ubezpieczonym, pójść do lekarza czy
"Moszna"?
"Oboje z mężem jesteśmy artystami. W dodatku żadne z nas nie ma etatu i nie może tego drugiego ubezpieczyć, dlatego byłam zmuszona założyć działalność gospodarczą – mówi Bankier.pl Klaudia Kąca-Jasic, aktorka i właścicielka firmy „Pani Teatrzyk”. – Bez tego trudno być ubezpieczonym, pójść do lekarza czy wziąć kredyt na mieszkanie lub dom."
No "MOSZNA"!
kwasnypisk
Może ludziom otworzą się oczy że państwo nie jest biedne a podatki za wysokie, skoro każdy brzdękający ćpun o którym nie będzie pamiętał pies z kulawą nogą może dostawać darmowe pieniądze?
carlito1
Co z tego, że jakaś tam rodowicz ma małą emeryturę jak za jeden koncert kasuje 45 000zł nawe jak odejmie koszty to napradę jest z czego odkładać..

Powiązane: Praca, płaca i kariera

Polecane

Najnowsze

Popularne

Ważne linki