Senat przyjął w środę nowelizację, której celem jest odciążenie sądów rejestrowych w sprawach dotyczących wydawania i doręczania postanowień o wykreśleniu zastawów rejestrowych. Do nowelizacji Senat wprowadził trzy poprawki.
Za nowelizacją ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów było 62 senatorów, przeciw 30, nikt nie wstrzymał się od głosu. W związku z trzema przyjętymi poprawkami - wszystkie mają charakter redakcyjny - nowelizacja wróci jeszcze do Sejmu.
Zmiany zawarte w przyjętej przez Sejm 19 czerwca noweli przygotował resort sprawiedliwości. Zgodnie z przepisami - co do zasady - zastaw rejestrowy wygasa i podlega wykreśleniu z rejestru zastawów po upływie 20 lat od chwili wpisu. W przypadku wykreślenia zastawu rejestrowego z rejestru sąd ma obowiązek doręczyć stronom postanowienie o wykreśleniu.
Kwestia zastawu rejestrowego została na przestrzeni lat zmieniona i uproszczona. Nowelizacja z 2009 r. przewidywała możliwość podejmowania przez sądy czynności z urzędu w związku z wygasłą umową o ustanowienie zastawu. Zmiana ta miała na celu usunięcie z rejestru tych wpisów, co do których strony nie wykazywały dalszego zainteresowania, a jednocześnie nie było procesowej możliwości przymuszenia stron do złożenia wniosku o wykreślenie zastawu. Termin 20 lat został natomiast przyjęty po ustaleniu, że „w praktyce największa liczba umów zastawniczych dotyczy okresu 60 miesięcy (5 lat) i są one przedłużane (...) o dalsze 5 lat”.
Dopiero tamta nowela zakładała, że wpis do rejestru – w tym postanowienie o wykreśleniu zastawu rejestrowego - sąd doręcza na każdy adres wskazany przez strony, a w przypadku braku powiadomienia sądu o zmianie adresu, za skuteczne uważa się doręczenie na adres pierwotnie ujawniony w rejestrze. Było to istotne, gdyż – jak czytamy – wcześniejszy brak takiego przepisu „sankcjonował praktykę stron” polegającą na braku powiadamiania sądu o zmianie adresu po wpisaniu zastawu.
Jednak przepis z noweli z 2009 r. nie znajduje „zastosowania do zastawów wpisywanych przed tą datą”. „Aktualnie sądy rejestrowe stoją przed koniecznością dokonania wykreślenia kilkuset tysięcy zastawów rejestrowych wpisanych dwadzieścia lat temu pod rządami pierwotnej regulacji, która nie przewidywała obowiązku powiadamiania sądu o zmianie adresu” - uzasadniał resort sprawiedliwości potrzebę obecnej nowelizacji.
„Konsekwencją upływu ustawowego terminu jest powinność po stronie sądu doręczenia postanowienia o wykreśleniu, pomimo że wykreślenie to ma charakter deklaratoryjny i jedynie porządkowy, zastaw wygasał bowiem z mocy prawa po upływie 20 lat od momentu dokonania wpisu do rejestru” – podkreślało MS. Tymczasem - jak zaznaczał resort - „prowadzi to do szeregu problemów uniemożliwiających skuteczne wykreślenie wygasłych zastawów, np. w sytuacji śmierci strony lub zmiany jej adresu i niepowiadomienia o tym fakcie sądu”.
„W związku z tym w przeważającej liczbie przypadków niemożliwe jest doręczenie przez sąd odpisów postanowień o wykreśleniu. Konsekwencją powyższego jest zawieszenie lub umorzenie postępowania bez osiągnięcia zamierzonego rezultatu” - uzasadniono.
Przepisy proponowane w obecnej nowelizacji zakładają więc, że wygasły zastaw rejestrowy uznaje się za wykreślony po upływie 20 lat od chwili wpisu, chyba że – czytamy - strony postanowią o utrzymaniu zastawu na czas dalszy, nie dłuższy niż 10 lat i do rejestru zostanie złożona zmiana tej umowy.
Uznanie takiego zastawu za wykreślony będzie następowało „z mocy prawa”. „Zawiadomienie uczestnika postępowania (...) o wykreśleniu zastawu (...) nie będzie konieczne z uwagi na przyjęcie konstrukcji uznania go za wykreślony na skutek upływu ustawowych terminów i braku inicjatywy stron zmierzających do jego przedłużenia” - wskazano.
Zgodnie z założeniami zmian, orzecznicy będą mieli obowiązek przejrzenia akt rejestrowych dotyczących rejestru zastawów, w których upływ czasu spowodował wygaśnięcie zastawu rejestrowego. Po ustaleniu, że strony nie złożyły do sądu rejestrowego zmiany umowy zastawniczej, orzecznik ma – zgodnie z propozycją MS - wydać zarządzenie o konieczności dokonania w systemie teleinformatycznym - w którym to prowadzony jest rejestr zastawów - adnotacji informującej, że zastaw wygasł i uznaje się go za wykreślony z mocy prawa.
Nowela przewiduje uzyskiwanie w formie wydruku z systemu teleinformatycznego potwierdzenia o dokonaniu takiej adnotacji. Wydruk ten będzie przedstawiany orzecznikowi i następnie dołączany do właściwych akt rejestrowych. (PAP)
nl/ mja/ kl/ ugw/
