Moim zdaniem, zawirowania polityczne, obserwowane w niektórych z nich, nie wpłyną negatywnie na obecność na rynkach finansowych tych państw zagranicznego kapitału. Bardzo niski poziom składki per capita (wykres 1) słabo rozwinięty segment ubezpieczeń życiowych, mały wolumen składki pozyskiwanej od osób fizycznych, bogacenie się społeczeństwa, reforma emerytalna oraz zmiana systemu finansowania opieki zdrowotnej, to tylko niektóre elementy wskazujące na ogromny potencjał rozwoju rynków ubezpieczeniowych krajów postradzieckich w najbliższych latach.
Po rozpadzie w 1991 r. Związku Radzieckiego powstało 15 nowych państw, które stanęły przed odpowiedzią na dwa zasadnicze pytania: „Kto jest winny za katastrofalny stan gospodarki?” i „Co i w jaki sposób dalej robić?”. Odpowiedź na pierwsze pytanie została znaleziona bardzo szybko i łatwo – winę za wszystko ponosi komunizm i totalitaryzm. Na drugie pytanie odpowiedź nie była już taka prosta, tym bardziej, że u władzy w większości państw pozostali komuniści, którzy zmienili tylko szyld, pod którym występują – najczęściej na „demokratów”.
Otrzymując w spadku kryzys gospodarki planowej, opierając się na swoich bogactwach mineralnych, i/lub położeniu geograficznym, i/lub tradycjach i potencjale ludzkim, każde z nowo powstałych państw od kilkunastu już lat szuka swojej drogi rozwoju i zbudowania gospodarki rynkowej. Po latach „badania” różnych dróg rozwoju, aktualny stan gospodarki poszczególnych krajów byłego ZSRR, utworzone instytucje, zbudowane systemy polityczne, nawiązane i aktualne związki kulturowe pozwalają wnosić o prawdopodobnych kierunkach rozwoju tych państw w przyszłości.
Uzyskujemy tym samym przesłankę do odpowiedzi na fundamentalne pytanie: „razem, czy osobno” w kierunku:
· Unii Europejskiej (należy tutaj zauważyć, iż Litwa, Łotwa i Estonia od początku swojej niepodległości obrały tylko ten kierunek, co skutkowało ich wstąpieniem do Unii Europejskiej w maju 2004),
· zjednoczenia z Rosją,
· stowarzyszenia z potęgami azjatyckimi,
· współpracy regionalnej?
Omawiana tematyka jest także niezmiernie interesująca z innego względu. Bardzo rzadko możemy spotkać się z sytuacją, gdy w określonej dziedzinie gospodarki narodowej kilka krajów startuje jednocześnie z bardzo zbliżonymi warunkami początkowymi (poziom życia, dochód per capita, kryzys w gospodarce itd.) w tym samym kierunku rozwoju – w stronę gospodarki rynkowej. Porównując rozwój sytuacji w tych krajach można ocenić, jakie na przestrzeni 16 lat w każdym z nich zostały osiągnięte cele i jakie zostały popełnione błędy, które państwa będą się rozwijać bardziej dynamicznie od innych.
Obserwując zachodzące zmiany oraz różne drogi rozwoju, jakie wybrały państwa byłego ZSRR warto także postawić dodatkowe pytanie – „Co jest ważniejsze, co bardziej determinuje kierunek i charakter rozwoju – bogactwa naturalne czy też polityka władz?”. Obserwując rozwój rynku finansowego w Unii Europejskiej zauważymy proces integrowania się rynku finansowego: ubezpieczeniowego, bankowego i kapitałowego. Procesy integracji postępują zarówno w wymiarze globalnym, regionalnym jak też lokalnym.
Wystarczy wspomnieć, że w ciągu ostatniego dziesięciolecia z 7 tysięcy działających na terenie Unii Europejskiej zakładów ubezpieczeń pozostało jedynie 3,5 tysiąca, czyli dokładnie połowa. Proces integracji rynku finansowego polega na koncentracji, poprzez fuzje, przejęcia, związki kapitałowe funkcjonalne i organizacyjne, a także unifikacji i standaryzacji. W szczególności dotyczy to unifikacji procedur, standaryzacji i „homogenizacji” produktów, ujednolicania i upraszczania kanałów dystrybucji.
Towarzyszy temu tworzenie powszechnej sieci bezpieczeństwa całego rynku finansowego poprzez:
· wprowadzenie regulacji dotyczących wymogów kapitałowych podmiotów działających na rynku,
· narzucenie zakładom ubezpieczeń rygorystycznych zasad prowadzenia gospodarki finansowej,
· prowadzenia ścisłych procedur świadczenia usług finansowych,
· wprowadzenia powszechnych zasad nadzoru publicznego i wewnętrznego,
· rozszerzenie gwarancji bezpieczeństwa dla konsumenta.
Na tle zmian zachodzących w Europie Środkowej i Zachodniej można zadać pytanie - „Czy podobne zjawiska mają miejsce także w państwach byłego ZSRR?”. Aby na nie odpowiedzieć, w kolejnych artykułach skoncentruję się na:
· przedstawieniu aktualnej sytuacji na rynkach ubezpieczeniowych krajów byłego ZSRR,
· ocenie perspektyw rozwoju rynków ubezpieczeniowych wybranych krajów postradzieckich,
· ocenie stopnia i perspektyw integracji rynków ubezpieczeniowych wybranych krajów postradzieckich ze wspólnym rynkiem Unii Europejskiej,
· ocenie perspektyw innych, niż prounijny, kierunków rozwoju postradzieckich rynków ubezpieczeniowych.
Już teraz można jednak postawić tezę, iż:
Rynki ubezpieczeniowe europejskich państw postradzieckich na początku XXI wieku są na etapie intensywnych przemian ilościowych i jakościowych. Dalszy ich rozwój będzie przebiegał drogą systematycznego dostosowywania się do zasad obowiązujących w Unii Europejskiej i – w konsekwencji – zmierzającą do faktycznego włączenia się ich do paneuropejskiego rynku unijnego.
Należy także pokusić się o hipotezę:
Kapitały, know – how i tradycje zachodnioeuropejskich zakładów ubezpieczeń działających na rynku Unii Europejskiej będą określały standardy rozwoju paneuropejskiego rynku ubezpieczeniowego. Standardy będą miały odzwierciedlenie w dyrektywach Unii Europejskiej przy równoczesnej tendencji do ich unifikacji. W najbliższych 6 – 8 latach, tj. do roku 2016, nastąpi faktyczna integracja rynków ubezpieczeniowych krajów postradzieckich z Unią Europejską lub ich segmentacja i hermetyzacja polegająca na utworzeniu konkurencyjnego do UE wspólnego rynku Euro-Azjatyckiego skupiającego azjatyckie kraje byłego ZSRR oraz Rosję.
Dokonując prezentacji rozwoju rynków ubezpieczeniowych w poszczególnych krajach byłego ZSRR dokonam także analizy, w jakim stopniu sektor ubezpieczeniowy przyczynia się do wzrostu gospodarczego? Wiąże się to z uzyskaniem odpowiedzi na szereg pytań. W jakim stopniu sektor ubezpieczeniowy:
- zapewniając szeroką ochronę ubezpieczeniową podmiotom gospodarczym poprawia ich kondycję finansową?
- oferując ochronę socjalną odciąża finanse publiczne?
- kumulując rozproszone środki finansowe przeznacza je na inwestycje?
- inwestując w poszczególne gałęzie gospodarki zwiększa ich konkurencyjność?
- stymuluje wzrost konsumpcji?
Warto zauważyć, iż w największych krajach byłego ZSRR – Rosji i Ukrainie ubezpieczonych jest obecnie nie więcej niż 10% potencjalnych ryzyk. Według niektórych szacunkowych danych potencjalny rozmiar tylko rosyjskiego rynku ubezpieczeniowego do 2016 roku może przekroczyć 71,4 mld dol. zebranych składek (na koniec 2006 r. było tylko 18,4 mld dol.).
Analizując stan rozwoju rynków ubezpieczeniowych krajów byłego ZSRR można stwierdzić, iż są one obecnie na etapie intensywnych przemian ilościowych i jakościowych. Dokonując oceny każdego z nich, uwzględniając jednocześnie różnice w uregulowaniach prawnych, roli ubezpieczeń w polityce rządu, oczekiwań społecznych, pełnionych przez ubezpieczenia funkcji i realizowanych celów, można stwierdzić, że rynki ubezpieczeniowe państw postradzieckich:
· są na etapie dynamicznego rozwoju mierzonego wysoką dynamiką pozyskanej składki ubezpieczeniowej (wykres 2), wypłaconych odszkodowań oraz akumulowania aktywów,
· kładą szczególny nacisk na rozwój ubezpieczeń życiowych i zdrowotnych będących uzupełnieniem publicznego systemu zabezpieczenia społecznego,
· otwierają się lub już są otwarte na kapitał zagraniczny,
· transferują know – how z rynków lepiej rozwiniętych,
· budują infrastrukturę rynku wzorowaną na rozwiązaniach unijnych,
· dążą do pełnej integracji ze wspólnym rynkiem ubezpieczeniowym Unii Europejskiej.
Zapraszam do następnego numeru „Gazety Ubezpieczeniowej”, w którym przedstawię rosyjski rynek ubezpieczeniowy.
Ryszard Pukała
Źródło:
