Prawa autorskie - kilka zagadnień

W dzisiejszych czasach podstawową formą reklamy dla każdej firmy jest reklama wizualna. Dobrze przygotowana i ciekawa strona WWW czy też ulotka reklamowa może często zdecydować o zdobyciu nowego klienta.

Oprócz aspektów czysto technicznych (budowanie strony WWW, skład i DTP ulotki reklamowej czy też folderu) najistotniejszą częścią takiej reklamy jest jej strona wizualna – zdjęcia, grafiki, itp. Wyobraźmy sobie zatem, że prowadząc działalność gospodarczą o dowolnym profilu chcemy ją promować ptrzy wykorzystaniu fotografii.Podczas przeglądania serwisu internetowego, na którym różne osoby, niekoniecznie profesjonalni fotograficy, umieszczają swoje prace, natrafiamy na bardzo ciekawe zdjęcie, które idealnie nadawałoby się na nowo tworzoną przez nas stronę WWW i folder. Jak jednak skutecznie kupić taką fotografię, a raczej prawa do jej wykorzystania, takabyśmy mogli w pełni z niej korzystać? Czy zakup wiąże się z całkowitym przeniesieniem własności praw? Czy możemy zrezygnować z umieszczenia w folderze nazwiska autora tejże pracy, czy też jesteśmy uprawnieni generalnie  uznać, ze skoro dokonaliśmy zakupu, to posiadamy wszelkie prawa do fotografii?

Pytania zadane powyżej dotyczą pewnego odpowiedniego zbioru praw zarówno twórcy, jak i nabywcy określonego utworu - w tym wypadku zdjęcia.  Na początku wyjaśnijmy zatem, co przez owe prawa rozumiemy. Zgodnie z definicją ustawową zawartą w ustawie z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych Przedmiotem ochrony prawa autorskiego jest utwór, czyli każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, niezależnie od jego wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia”. Utworem w omawianym przypadku są także oczywiście fotografie.

Prawa autorskie dzielimy na osobiste i majątkowe. Prawa autorskie osobiste obejmują przede wszystkim prawo autora do wiązania z dziełem jego nazwiska. Prawo to nigdy nie wygasa i jest, z natury rzeczy, niezbywalne, nie można się go zrzec ani przenieść na inną osobę. Autor ma prawo do przedstawiania utworu pod pseudonimem lub anonimowo. Do osobistych praw autorskich należy także prawo do zachowania niezmienionej treści i formy utworu, zakazujące wprowadzania zmian, zniekształceń, przeinaczeń. Czym jest wspomniany wyżej „utwór” oraz „dzieło”?  Art. 1 ustawy w sposób jasny przedstawia nam katalog tego, co może być za nie uznane. I tak będzie nim każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).W szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory:

  • wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe);
  • plastyczne;
  • fotograficzne;
  • lutnicze;
  • wzornictwa przemysłowego;
  • architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne;
  • muzyczne i słowno-muzyczne;
  • sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne;
  • audiowizualne (w tym filmowe).  

Stosujączatem tę definicję w interesującym nas stanie faktycznym widzimy, iż możemy w drodze sporządzenia odpowiedniej, pisemnej umowy z autorem fotografii, nabyć wyłącznie prawa majątkowe do niej. Nie jest możliwe umieszczenie takiego zdjęcia czy to na stronie internetowej, czy to na folderze z naszym nazwiskiem, ponieważ to naruszałoby prawa autorskie osobiste, a te, jak wiemy - są niezbywalne. Na marginesie jednak należy wskazać, że wprawdzie nikt nie może przypisać sobie w tej sytuacji autorstwa zdjęć poza rzeczywistym autorem,  ale możemy zażądać zgody na to, by zdjęcie umieszczone np. na stronie internetowej firmy nie było sygnowane żadnym nazwiskiem.Działanie takie dopuszcza art. 16 ust. 2 ustawy o prawie autorskim, który stanowi że autor utworu ma wyłączne prawo do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo. Oznacza to, że jeżeli zawarta umowa przewiduje taką możliwość, wykorzystane zdjęcia nie będą podpisane nazwiskiem twórcy czy też jego pseudonimem. Oczywiście na taki warunek zgodę muszą wyrazić obydwie strony umowy.

Wróćmy jednak do majątkowych praw autorskich, gdyż jak już teraz wiemy, to te prawa możemy nabyć w omawianej sytuacji. Art. 17 ustawy o prawie autorskim wskazuje, żejeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Istotnym, i nieco niejasnym  w wyżej wskazanej konstrukcji, może wydawać się   pojęcie „pola eksploatacji”. Rozumie się przez nie pewną wyodrębnioną formę wykorzystywania dzieła. Dość powszechnie  przyjmuje się, iż z nowym (odrębnym) polem eksploatacji mamy do czynienia, gdy dzięki nowym środkom technicznym możliwe jest prezentowanie danych utworów nowemu odbiorcy. I tak na przykład polami eksploatacji może być wspomniana prezentacja na stronie internetowej, w katalogu firmowym, na widokówkach itp.  Wraz z rozwojem technologii pojęcie „pól eksploatacji” ulega modyfikacjom i rozszerzeniom. Jeszcze piętnaście lat temu nikt raczej nie spodziewał się, że jego zdjęcia będą za pomocą sieci WEB dostępne milionom ludzi na całym świecie. Polski ustawodawca wymienia w art. 50 ustawy o prawach autorskich (w sposób przykładowy)  najistotniejsze pola eksploatacji. Są nimi w szczególności:

  • w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu - wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową,
  • w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono - wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy,
  • w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny niż określony w pkt 2 - publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

Analizując ten artykuł na teoretycznym przykładzie naszej umowy widzimy, że możemy w niej uzyskać od autora zgodę na wykorzystanie jego dzieła zarówno na stronie internetowej, jak i w drukowanych folderach, prezentacjach multimedialnych i wielu innych środkach przekazywania obrazu. Zakres ten zależy od nas oraz oczywiście ewentualnej zgody samego autora. Zaznaczyć także należy, że może się to wiązać ze wzrostem wynagrodzenia fotografa, jednak wszystko zależy od umiejętności negocjacyjnych. Ustawa daje nam szerokie możliwości w tej kwestii i nie narzuca z góry żadnych kryteriów wynagrodzenia w zależności od zakresu wykorzystywania danej pracy.

Pozostaje nam jeszcze kwestia uzyskania wyłączności kupującego na korzystanie z zakupionych utworów. Sprawa ta może budzić wątpliwości nie tyle w przypadku definitywnego nabycia praw, ile zakupu licencji. Zagadnienie to wykracza jednak poza ramy niniejszego opracowania i wymaga odrębnej analizy.
                        
Wojciech Pacewicz
aplikant radcowski
Kancelaria Radców Prawnych i Adwokatów
Pałucki Trusiński Hermelin

/ Lena Bogołębska, Asmediadesign

Źródło:

Newsletter Bankier.pl

Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Nowy komentarz

Anuluj
Polecane
Najnowsze
Popularne