1. Wprowadzenie
Prace Komisji Europejskiej nad stworzeniem projektem aktu prawnego dotyczącego nowej formy działalności gospodarczej, zdolnej w pełni korzystać z udogodnień płynących wpierw z wolności gospodarczych, a następnie z wspólnego rynku, trwały ponad 40 lat. Rozporządzenie Rady Unii Europejskiej nr 2157/2001 z dnia 8 października 2001 r. w sprawie statutu spółki europejskiej (dalej: SE) zapewniło średnim, a nawet małym przedsiębiorcom, dużo większą swobodę prowadzenia działalności gospodarczej - dostępną, jak dotąd, jedynie dużym przedsiębiorstwom - w tym możliwość reorganizacji swojej działalności w skali rynku prawie całego kontynentu europejskiego. Jak wiadomo, rozporządzenia korzystają z waloru bezpośredniej skuteczności, a co za tym idzie, wraz ze swoim wejściem w życie, rodzą uprawnienia bez konieczności implementowania ich do krajowych systemów prawnych. Uregulowanie formy spółki europejskiej odbyło się na poziomie unijnym, co zapewnia jednolitość ram prawnych, w których spółka europejska funkcjonuje, niezależnie od kraju siedziby. Preambuła do rozporządzenia podkreśla, że obok ekonomicznej jednolitości prowadzenia działalności gospodarczej, która w znacznym stopniu zapewnia wspólny rynek, istotne znaczenie ma jednolitość prawna realizowana właśnie poprzez wprowadzenie dla wszystkich przedsiębiorców wspólnej formy prawnej. Można więc uznać projekt spółki europejskiej za realizację idei wspólnego rynku poprzez znoszenie barier administracyjnych i prawnych utrudniających funkcjonowanie przedsiębiorcom w skali UE. Szczególne znaczenie ma tutaj walor konkurencyjności przedsiębiorców europejskich, którzy jak do tej pory, podlegali przepisom prawnym swoich państw członkowskich, a te okazywały się w wielu kwestiach dużo mniej elastyczne niż przepisy, którym podlegali przedsiębiorcy japońscy, czy amerykańscy. Podstawową zaletą SE jako formy prowadzenia działalności gospodarczej jest możliwość zmiany państwa siedziby bez konieczności likwidowania przedsiębiorstwa i rozpoczynania nowej działalności. Uelastycznia to funkcjonowanie tego typu przedsiębiorstw, pozwalając na natychmiastową reakcję na zmiany warunków ekonomicznych, politycznych, społecznych, czy też prawnych, w jakich spółka europejska funkcjonuje. Trzeba podkreślić, że małe i średnie przedsiębiorstwa, dysponujące zazwyczaj mniejszymi rezerwami, czy też możliwościami kredytowania swojej działalności, a z drugiej strony ponoszące mniejsze koszty zmiany siedziby, reagują szybciej na zmieniające się warunki rynkowe niż robią to duże przedsiębiorstwa. W praktyce może to oznaczać powstanie czy też intensyfikowanie tzw. efektu Delaware, a więc przenoszenia się przedsiębiorców z jurysdykcji mniej korzystnych podatkowo lub administracyjnie do jurysdykcji bardziej konkurencyjnych w zakresie tych czynników. W konsekwencji powstają warunki do konkurencji pomiędzy jurysdykcjami starającymi się być bardziej przyjazne dla przedsiębiorstw. Sam proces przeniesienia siedziby do innej jurysdykcji nie będzie się bowiem wiązał z ponoszeniem kosztów likwidacji, a także przerw w działalności wynikających z przewlekłości procesów rejestracyjnych, które w przypadku Polski przyjmują nieraz wielomiesięczny wymiar czasowy. Nie będzie również potrzeby zakładania spółek zależnych, czy oddziałów wykorzystywanych przy prowadzeniu działalności w skali międzynarodowej przez duże międzynarodowe korporacje. W stosunku do małych przedsiębiorstw, z uwagi na istotne koszty tego typu rozwiązań, są one rzadziej wykorzystywanym środkiem. Istnieją wyliczenia przewidujące, iż zmiana działalności na opartą na jednym, zunifikowanym zespole przepisów i według jednolitego systemu księgowości i zarządzania, może przynieść firmom w skali całej UE oszczędności rzędu 30 miliardów euro rocznie.
Ramy prawno-podatkowe funkcjonowania spółki europejskiej wyznacza w znakomitej większości prawo miejsca siedziby. Wynika to z art. 10 statutu SE, odsyłającego w kwestiach nieuregulowanych w statucie do prawa miejsca statutowej siedziby SE regulującego funkcjonowanie spółek akcyjnych. Opodatkowanie SE jest właśnie jedną z takich nieuregulowanych w statucie kwestii. Z zapisów statutu pośrednio dotyczących prawa podatkowego z pewnością wart podkreślenia jest art. 1 ust. 3, nadający SE osobowość prawną, a więc także tzw. osobowość prawno-skarbową. Identyczny wniosek otrzymalibyśmy także kierując się, na podstawie art. 10 statutu SE, odniesieniem do krajowych regulacji prawnych w zakresie spółki akcyjnej, która na gruncie Kodeksu spółek handlowych również powyższą cechę posiada.
Sama istota Societas Europaea polega na działaniu spółki w kilku krajach Unii Europejskiej. W związku z tym działalność będzie wykonywana również poza miejscem siedziby statutowej spółki. Pojawi się nam więc zagadnienie opodatkowania tej działalności, która dla celów podatkowych traktowana będzie jak zakład. Zagadnienie opodatkowania zysków uzyskanych przez zakład będzie uregulowane przez jedną z umów o unikaniu podwójnego opodatkowania łączących kraje UE i stanowiących dość kompleksowy system eliminujący w większości przypadków problem podwójnego opodatkowania w stosunkach pomiędzy krajami UE.
2. Dyrektywa 90/434/WE o wspólnym systemie podatkowym dla fuzji, wniesienia majątku i zamiany udziałów w odniesieniu do spółek różnych państw członkowskich
Obowiązek podatkowy może powstać dosyć wcześnie, bo już na etapie tworzenia Spółki Europejskiej. Rozporządzenie Rady w sprawie statutu spółki europejskiej przewiduje cztery sposoby zawiązania spółki europejskiej:
1) powstanie w drodze połączenia (fuzji) dwóch spółek zgodnie z zapisami art. 2 ust. 1 rozporządzenia,
2) powstanie w drodze ustanowienia holdingowej spółki europejskiej zgodnie z zapisami art. 2 ust. 2 rozporządzenia,
3) powstałe w drodze utworzenia spółki europejskiej jako spółki zależnej zgodnie z zapisami art. 2 ust 3,
4) powstanie poprzez przekształcenie spółki akcyjnej zgodnie z zapisami art. 2 ust. 4 rozporządzenia.
Każdy z powyższych sposobów powołania do życia spółki europejskiej niesie za sobą skutki podatkowe.
Zagadnieniami związanymi z podatkowymi aspektami łączenia się przedsiębiorców zajęła się Rada w dyrektywie 90/434/WE o wspólnym systemie podatkowym dla fuzji, wniesienia majątku i zamiany udziałów w odniesieniu do spółek różnych państw członkowskich (dyrektywie MD). Dyrektywa uchwalona w 1990 roku w swojej treści nie uwzględniała jeszcze istnienia spółki europejskiej. Ten brak został uzupełniony stosunkowo niedawno, bo dopiero w roku 2005 dyrektywą Rady 2005/19/WE, włączającą pod regulacje dyrektywy 90/434/WE również działalność w formie spółki europejskiej.
Warunkiem podlegania pod regulacje dyrektywy MD, poza posiadaniem odpowiedniej formy prawnej, jest również rygor opodatkowania dochodu osób prawnych, tj. konieczność uiszczania podatków wymienionych w art. 3 pkt C dyrektywy MD lub podatków równoważnych. W przypadku spółki europejskiej, wobec ogólnego odesłania do przepisów regulujących spółkę akcyjną, a więc poprzez pośrednie odesłanie do polskiej Ordynacji podatkowej, oczywistą staje się konkluzja, że każda spółka europejska będzie w stanie korzystać z rozwiązań wprowadzanych przez dyrektywę MD.
Fuzja (lub podział) przedsiębiorstwa może prowadzić do ujawnienia się tzw. cichych rezerw, a więc różnic pomiędzy wartością aktywów spółki ujawnianą dla celów podatkowych a realną wartością aktywów. Powstają one w sposób niekiedy wręcz niezauważalny dla przedsiębiorcy, który nie musi znać realnej, rynkowej wartości wszystkich składników swojego majątku. Opodatkowanie ich w momencie fuzji wiązałoby się z dużą uciążliwością dla łączących się spółek, z uwagi na fakt, że za przyrostem księgowej wartości aktywów nie następuje przyrost środków płatniczych, mogących pokryć koszty podatkowe. Dyrektywa MD, stojąc na stanowisku neutralności podatkowej procesu łączenia spółek, stanowi, że różnice pomiędzy wartością aktywów przyjmowaną do celów podatkowych a wartością rzeczywistą nie mogą wiązać się z negatywnymi skutkami podatkowymi dla łączących się podmiotów. Opodatkowanie zysku nastąpi dopiero w momencie jego realizacji, a więc sprzedaży majątku przez spółkę, która go nabyła i to tylko w momencie gdy jego wartość księgowa będzie niższa niż wartość rynkowa. Konsekwencją będzie większa dostępność środków na zaspokojenie potencjalnych zobowiązań podatkowych wynikłych z faktu łączenia się przedsiębiorstw. Nie mniej ważną zaletą będzie opodatkowanie realnego zysku, a nie zysku księgowego, który może nie mieć przełożenia na rynkową wartość składników majątku w momencie ich sprzedaży.
Fuzja spółek akcyjnych to nie tylko zdarzenie prawne w zakresie odpowiedzialności podatkowej przedsiębiorstw, ale również zdarzenie, które może wywoływać skutki podatkowe w stosunku do akcjonariuszy. Akcjonariusze obejmują w zamian za akcje spółki podlegającej połączeniu akcje spółki powstałej w wyniku połączenia. W sytuacji tej również może dojść, analogicznie jak opisano wyżej, do powstania różnicy w wartości akcji spółki przejmowanej wobec wartości akcji spółki przejętej. Zgodnie z art. 8 ust. 1 dyrektywy MD zamiana akcji bądź udziałów sama w sobie nie może powodować skutków w sferze podatkowej, a więc zasada neutralności podatkowej fuzji wynikająca z dyrektywy MD rozciąga się także na akcjonariuszy spółki europejskiej powstałej w drodze łączenia dwóch lub większej liczby spółek. Dla zabezpieczenia interesów fiskalnych państwa, dyrektywa wprowadza wymóg, aby dla celów podatkowych wspólnik nie nadawał akcjom bądź udziałom nabytym większej wartości niż miały one bezpośrednio przed połączeniem. Podstawowym celem zastrzeżenia jest utrzymanie stałości podstawy opodatkowania. W ten sposób państwo członkowskie będzie mogło opodatkować ewentualną ukrytą nadwyżkę w momencie sprzedaży akcji bądź udziałów.
Zupełnie inne rozwiązanie zostało przyjęte w stosunku do dopłaty pieniężnej wypłaconej udziałowcowi spółki łączącej się. Wszelkie dopłaty gotówkowe nie mogą zostać uznane za dochody niepowodujące przyrostu środków pieniężnych i w związku z tym nie korzystają one ze zwolnień wynikających z dyrektywy MD.
Powstanie spółki europejskiej w drodze utworzenia holdingu jest rozwiązaniem dla przedsiębiorców pragnących utrzymać osobną podmiotowość prawną spółek mających służyć do stworzenia spółki europejskiej. Nie będą to już jednak podmioty niezależne, gdyż akcjonariusze muszą wnieść do holdingowej SE akcje bądź udziały reprezentujące ponad 50% praw do głosu w zamian za udziały bądź akcje w holdingowej SE. Sytuacja powyższa podpada pod dyspozycję art. 8 dyrektywy MD, w związku z art. 2 pkt d dyrektywy MD. Może tutaj dojść, podobnie jak w przypadku fuzji, do ujawnienia się różnic wartości pomiędzy udziałami, bądź akcjami wnoszonymi a akcjami otrzymanymi. Podobnie jak w wyżej opisanym przypadku, do powstania obowiązku podatkowego nie dojdzie wówczas gdy wartość udziałów wniesionych w formie aportu równa jest wartości akcji otrzymanych. W przypadku powstania takiej różnicy wzrost wartości aktywów zostanie opodatkowany, ale dopiero w momencie realizacji zysku przez sprzedaż. Analogicznie, wszelkie dopłaty pieniężne mogą zostać opodatkowane w momencie ich wypłaty, gdyż dyrektywa MD traktuje je jako formę realizacji zysków.
Reasumując można uznać, że na gruncie regulacji dyrektywy MD utworzenie holdingowej SE jest neutralne podatkowo.
Oprócz nieujawnionych dla celów podatkowych zysków, spółki mogą mieć również niepokryte straty. W oparciu o art. 6 dyrektywy MD istnieje możliwość, o ile przewiduje to prawo państwa członkowskiego, zaliczania strat spółki wnoszącej przez zakłady spółki przejmującej na obszarze państwa siedziby spółki wnoszonej. Rozwiązanie to umożliwia rozliczanie strat zakładu także po zmianie formy działalności spółki będącej właścicielem zakładu.
Możliwość przeniesienia miejsca siedziby spółki europejskiej bez potrzeby likwidacji, stanowiąca pewną nowość w prawie spółek państw członkowskich, także może nieść za sobą następstwa podatkowe. Realizacja uprawnienia zawartego w art. 8 rozporządzenia Rady w sprawie statutu spółki europejskiej realizuje swobodę przedsiębiorczości zawartą w Traktacie ustanawiającym Wspólnotę Europejską, a konkretnie art. 43 i 48 Traktatu. Łączenie z przeniesieniem siedziby statutowej spółki europejskiej negatywnych skutków podatkowych byłoby sprzeczne z zasadą niedyskryminacji. Wiadomo jednak, że przeniesienie siedziby statutowej powoduje zmianę jurysdykcji podatkowej danej spółki i w przypadku Polski (podobnie zresztą jak pozostałych państw UE) zamianę nieograniczonego obowiązku podatkowego na ograniczony obowiązek podatkowy. Zmieniony obowiązek podatkowy będzie już bowiem dotyczył jedynie zysków generowanych przez majątek spółki, która zmieniła miejsce siedziby na znajdujące się pod inną jurysdykcją podatkową i który po tej zmianie będzie opodatkowywany jak zyski zakładu przedsiębiorstwa zagranicznego. Zamiana taka nie jest korzystna dla państwa, z którego spółka się przenosi. Nie mogą więc dziwić próby utrudniania powyższego działania, chociażby poprzez dyskryminujące opodatkowanie, promujące funkcjonowanie w jurysdykcji podatkowej jako spółka zależna niż jako zakład. W powyższej kwestii głos zabrał Europejski Trybunał Sprawiedliwości w orzeczeniu w sprawie C-307/97 Campagne de St. Gobain. W świetle powyższego orzeczenia funkcjonowanie tzw. exit taxes wydaje się być rozwiązaniem mogącym zostać z powodzeniem zaskarżonym do ETS.
Dyskryminacja nie musi jednak przybierać formy osobnego podatku. Może ona funkcjonować w ramach regulacji podatków dochodowych od osób prawnych. Dyrektywa 2005/19/EC zmieniająca dyrektywę MD już w pkt 6 preambuły zaznacza, że jej postanowienia zmierzają do osiągnięcia neutralności podatkowej zmiany siedziby przez spółkę europejską. Artykuł 1 lit. b dyrektywy 2005/19/EC wprowadza rozwiązanie, w myśl którego przeniesienie siedziby SE będzie miało takie same następstwa podatkowe jak fuzja, zamiana udziałów, czy podział przedsiębiorstw, czyli będzie neutralne podatkowo, w zakresie regulacji dyrektywy MD.
3. Dyrektywa Rady 90/435/EEC o wspólnym systemie opodatkowania spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich
Utworzenie spółki europejskiej jako spółki zależnej będzie w sposób naturalny pociągało za sobą podatkowe skutki objęcia akcji w spółce zagranicznej. Kwestie te jednak pozostają poza spektrum dotychczasowych regulacji prawa europejskiego. Z punktu widzenia prawa europejskiego interesującym może za to stać się kwestia płatności dywidend i ogólnie kwestie związane z przepływem płatności pomiędzy spółką europejską funkcjonującą jako podmiot zależny a podmiotami ją kontrolującymi. Podobne zagadnienia będą istnieć w przypadku przekształcenia spółki akcyjnej w spółkę europejską, a to z powodu wymogu posiadania przez spółkę przekształcaną spółki zależnej w innym państwie członkowskim. Zagadnienia związane z przepływami płatności reguluje dyrektywa Rady 90/435/EEC z dnia 23 lipca 1990 r. o wspólnym systemie opodatkowania spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich (dyrektywa PS). Kwestię braku objęcia powyższą dyrektywą spółek europejskich rozwiązało wydanie w 2003 roku dyrektywy Rady 2003/123/EC, która zmieniła dyrektywę PS poprzez rozciągnięcie jej zakresu podmiotowego na spółkę europejską, zmniejszenie niezbędnego zaangażowania kapitałowego potrzebnego do uznania spółki za spółkę dominującą, a także możliwość korzystania z dobrodziejstw dyrektywy przez spółki zależne spółek zależnych.
Zasadniczym zadaniem dyrektyw harmonizujących podatki bezpośrednie w UE jest stworzenie dla przedsiębiorstw działających i generujących zyski na obszarze kilku państw członkowskich warunków podatkowych, analogicznych do tych, jakie miałyby, gdyby działały w pojedynczym reżimie podatkowym. Transgraniczny charakter funkcjonowania SE sprawia, że powyższa kwestia dotyczy jej w szczególny sposób. Celem dyrektywy PS jest unikanie podwójnego opodatkowania dochodów przedsiębiorstw osiąganych wpierw jako dochód spółki zależnej, a następnie jako dywidend przekazywanych spółce dominującej. Dyrektywa PS rozwiązuje problem podwójnego opodatkowania dywidend poprzez pozostawienie państwom członkowskim wyboru jednego z dwóch rozwiązań, tj.:
1) zwolnienia zysków spółki zależnej przekazywanych do spółki dominującej z obciążenia ich podatkiem dochodowym od osób prawnych (lub podatkami o innej nazwie, wymienionymi w art. 2 dyrektywy PS, a spełniającymi funkcje podatków dochodowych od osób prawnych);
2) zastosowanie tzw. kredytu podatkowego (metody zaliczenia).
Zastosowanie postanowień dyrektywy PS, przy zachowaniu ograniczeń jej zakresu zastosowania wynikających z przepisów szczegółowych tej dyrektywy, spowoduje, że funkcjonowanie SE jako spółki zależnej nie będzie się co do zasady wiązało z negatywnymi skutkami podatkowymi dla spółek dominujących. W przypadku zastosowania metody kredytu podatkowego dochód, jakkolwiek faktycznie opodatkowany dwukrotnie, nie zostanie uszczuplony o sumę większą niż miałoby to miejsce w przypadku zwolnienia z podatku. Eliminacja podwójnego opodatkowania następuje tutaj zarówno w wymiarze ekonomicznym (na mocy zapisów art. 4 dyrektywy PS), jak i w wymiarze prawnym (na mocy zapisów art. 5 dyrektywy PS).
4. Dyrektywa Rady 2003/49/EC w sprawie wspólnego systemu podatkowego dla spółek powiązanych w różnych państwach członkowskich z tytułu przychodów w postaci odsetek oraz należności licencyjnych
Spółka europejska powstała w drodze utworzenia holdingu, bądź też utworzona jako spółka zależna, czy też wreszcie zakład spółki europejskiej utworzony w innym państwie niż ulokowana jest siedziba spółki europejskiej, może korzystać z know-how i innych praw na dobrach niematerialnych, czy też realizować zobowiązania pozostałych powiązanych spółek. W przypadku gdy powyższe stosunki prawne realizowane są w ramach podmiotów powiązanych ze sobą, kwestie opodatkowania tego typu transferów podpadają pod dyspozycję dyrektywy Rady 2003/49/EC z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie wspólnego systemu podatkowego dla spółek powiązanych w różnych państwach członkowskich z tytułu przychodów w postaci odsetek oraz należności licencyjnych (dyrektywa IR).
Z tekstu dyrektywy nie wynika wprawdzie bezpośrednio objęcie jej dyspozycją spółek europejskich, to jednak zarówno wypowiedzi Komisji Europejskiej, jak i subsumpcja art. 10 rozporządzenia Rady nr 2157/2001 w sprawie statutu spółki europejskiej, pozwalają dojść do wniosku, że dotyczy ona również spółek europejskich.
Artykuł 1 dyrektywy IR wprowadza zasadę, iż płatności w formie opłat licencyjnych, bądź też w formie odsetek powinny być wyłączone od opodatkowania w państwie źródła (tj. państwie, w którym znajduje się podmiot dokonujący płatności), w przypadku, gdy podmiot otrzymujący powyższe opłaty jest spółką z siedzibą w państwie członkowskim lub zakładem położonym na terytorium państwa członkowskiego. Należy podkreślić, że beneficjent powinien być ostatecznym odbiorcą powyższych płatności. Z korzyści płynących z dyrektywy IR jest wyłączony dalszy transfer płatności, np. do państwa usytuowanego poza obszarem UE. Dyrektywa IR poza regulacjami, co do zasady zwalniającymi płatności w formie opłat licencyjnych lub w formie odsetek od opodatkowania u źródła, wprowadza szereg wyjątków i zastrzeżeń, mających na celu uniemożliwienie wykorzystywania jej zapisów do oszustw podatkowych lub unikania opodatkowania. Analizując dyrektywę IR z punktu widzenia SE z siedzibą w Polsce, czy też zakładu SE usytuowanego w Polsce, należy pamiętać, że Polska należy do grupy nowych członków UE, którzy wynegocjowali okresy przejściowe w zakresie obowiązywania dyrektywy IR.
W spółce europejskiej, jako przedsiębiorcy, którego funkcjonowanie jest immanentnie związane z działalnością transgraniczną, bez wątpienia pojawi się problem korekty zysku przedsiębiorstw powiązanych usytuowanych w różnych krajach członkowskich UE. Kwestia ta jest niezmiernie ważna, gdyż tzw. transfer pricing dokonywany w ramach jednej jurysdykcji podatkowej stał się już jednym z podstawowych narzędzi w rachunkowości oraz planowaniu podatkowym i nie rodzi negatywnych skutków dla systemów fiskalnych państwa. Tymczasem zastosowanie niniejszej metody w stosunkach transgranicznych oznacza uszczuplenie podstawy podatkowej jednego państwa na rzecz drugiego. Pojawia się więc szerokie pole dla działania w sferze międzynarodowej konkurencji podatkowej pomiędzy jurysdykcjami podatkowymi.
5. Konwencja 90/434/EEC w sprawie eliminowania podwójnego opodatkowania w zawiązku z korektą zysków przedsiębiorstw powiązanych
Zagadnienia dotyczące transakcji dokonywanych pomiędzy spółką lub zakładem znajdującym się w jednym państwie członkowskim i powiązanym ze spółką lub zakładem znajdującym się w drugim państwie członkowskim reguluje także Konwencja 90/434/EEC w sprawie eliminowania podwójnego opodatkowania w zawiązku z korektą zysków przedsiębiorstw powiązanych (konwencja arbitrażowa). Powiązanie ma mieć formę udziału kapitałowego lub udziału w zarządzaniu lub kierowaniu przedsiębiorstwem przez drugie przedsiębiorstwo, bądź też przez te same osoby.
Konwencja rozwiązuje problem istnienia cen transferowych poprzez wprowadzenie uprawnienia państwa do doliczenia różnic pomiędzy cenami rynkowymi a cenami transferowymi do zysku przedsiębiorstwa powiązanego. W wypadku, gdy państwo postanowi skorzystać z powyższego uprawnienia, musi poinformować o swoim zamiarze przedsiębiorstwo, umożliwiając mu tym samym przekazanie informacji do drugiego przedsiębiorstwa powiązanego (odbiorcy towarów lub usług rozliczanych po cenach transferowych). Dzięki temu „przedsiębiorstwo-odbiorca” może poinformować o powyższym fakcie urząd skarbowy, któremu podlega, w celu korekty zysku opodatkowanego w kraju „przedsiębiorstwa-odbiorcy”.
Nazwa „Konwencja arbitrażowa” pochodzi od nazwy procedury zawartej w art. 6 Konwencji, przewidującym procedurę arbitrażu w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo nie godzi się na korektę dokonaną przez organy skarbowe.
6. Podsumowanie
Jak widać na tle powyższych rozważań, kwestie opodatkowania spółki europejskiej należy rozważać w znacznej części w oparciu o unijne regulacje prawne. Bez względu na faktyczną implementację przepisów dyrektyw do polskiego systemu prawnego otwartą kwestią pozostają błędy w implementacji, czy też niepełna implementacja. W każdym przypadku oryginalny tekst dyrektywy, dzięki swej bezpośredniej skuteczności w stosunkach wertykalnych, jakimi są stosunki na linii państwo - jednostka, może stać się samoistnym źródłem uprawnień i stanowić podstawę do dochodzenia swoich roszczeń przed sądem krajowym.
Problem opodatkowania spółki europejskiej obejmuje jak dotąd niewielką liczbę podmiotów i dokonuje się w sposób zbliżony do opodatkowania podmiotów działających w innych formach prawnych. Jednakże specyfika polegająca na możliwości elastycznej zmiany miejsca siedziby, a co za tym idzie, zmiany obowiązku podatkowego z nieograniczonego na obowiązek ograniczony, stwarza możliwości dla optymalizacji podatkowej. Trwające już prace nad specjalnymi formami opodatkowania, zaprojektowanymi specjalnie dla potrzeb spółki europejskiej (home state taxation, comon corporate tax base), w razie zakończenia sukcesem spowodują jeszcze większą atrakcyjność podatkową tej formy prowadzenia działalności. Niewątpliwie przełoży się to bezpośrednio na popularyzację spółki europejskiej. Zatarciu wówczas będzie musiało ulec „prowincjonalne” podejście do podatków, które realizuje złudną w obecnych czasach suwerenność podatkową państw. Dotyczy to w szczególności państw uczestniczących w ugrupowaniach integracyjnych, w tym w UE.
Opublikowane w Profesjonalnym Serwisie Podatkowym, Dom Wydawniczy ABC, oddział Polskich Wydawnictw Profesjonalnych Sp. z o.o.
www.abc.com.pl
Katarzyna Niedzielska, Europejska Spółka Akcyjna, Warszawa 2005, s. 36.
Porównaj orzeczenie ETS w sprawie 34/73 F. Variola SpA v. Włoski Zarząd Finansów Zb. Orz. 1973, str. 981.
Izabela Lewandowska, Może zaczną wybierać Polskę, „Rzeczpospolita” z dnia 9 maja 2005.
Pkt 6 Rozporządzenia Rady nr 2157/2001 w sprawie statutu spółki europejskiej.
Katarzyna Niedzielska, Europejska Spółka Akcyjna, Warszawa 2005, s. 37.
Magdalena Zamoyska, Polski podatek od europejskiej spółki, „Rzeczpospolita” z dnia 7 lipca 2005.
K. Opustil, Europejska Spółka Akcyjna, Warszawa 2002 s. 28, cytat za Katarzyna Niedzielska, Europejska Spółka Akcyjna, Warszawa 2005, s. 38
Magdalena Zamoyska, Polski podatek od europejskiej spółki, „Rzeczpospolita” z dnia 7 lipca 2005.
Dz. Urz. WE L 225 20.08.1990.
Dz. Urz. UE L 58/19 04.03.2005.
Art. 3 pkt a dyrektywy MD.
Marcin Żuk, Wybrane podatkowe aspekty funkcjonowania spółki europejskiej (societas europaea) w Polsce, „Monitor Podatkowy” 2005, nr 10, passim, podobnie: B. Brzeziński, J.Głuchowski, C. Kosikowski, Harmonizacja prawa podatkowego Unii Europejskiej i Polski, Warszawa 1998, s. 40.
Art. 4 ust. 1 Dyrektywy 90/434/WE o wspólnym systemie podatkowym dla fuzji, wniesienia majątku i zamiany udziałów w odniesieniu do spółek różnych państw członkowskich.
Bogumił Brzeziński, Marek Kalinowski, Prawo Podatkowe Wspólnoty Europejskiej, Gdańsk 2005, s. 218.
Krzysztof Opustil, Spółka Europejska i Europejskie Zgrupowanie Interesów Gospodarczych - akty prawne z omówieniem, Warszawa 2005, s. 93.
Art. 8 ust. 2 dyrektywy MD.
Art. 8 ust. 4 dyrektywy MD.
Bogumił Brzeziński, Marek Kalinowski, Prawo Podatkowe Wspólnoty Europejskiej, Gdańsk 2005, s. 220.
Marcin Żuk, Wybrane podatkowe aspekty funkcjonowania spółki europejskiej (societas europaea) w Polsce, „Monitor Podatkowy” 2005, nr 10.
Sprawa C-307/97 Compagnie de Saint-Gobain, Zweigniederlassung Deutschland v Finanzamt Aachen-Innenstadt zb. Orz. 1999 str. I-06161.
Dz. Urz. UE 04.03.2005 L 58/19.
Dz. Urz. WE L 225 20.08.1990.
Dz. Urz. UE L 7/41 13.01.2004.
Pkt p anexu dyrektywy Rady 2003/123/EC.
Art. 3 dyrektywy Rady 2003/123/EC.
Art. 4 dyrektywy Rady 2003/123/EC.
Preambuły dyrektyw 90/435/EEC, 90/434/EEC, 2003/49EC.
Art. 4 dyrektywy PS.
B.Brzeziński, J.Głuchowski, C.Kosikowski, Harmonizacja Prawa Podatkowego Unii Europejskiej i Polski, Warszawa 1998, str. 28.
Dz. Urz. UE L 157/49 26.06.2003.
Marcin Żuk, Wybrane podatkowe aspekty funkcjonowania spółki europejskiej (societas europaea) w Polsce, „Monitor Podatkowy” 2005, nr 10.
Art. 1 ust. 4 dyrektywy IR.
Dyrektywa ta wejdzie w życie w Polsce po upływie 8 lat od daty wejścia w życie dyrektywy w sprawie opodatkowania dochodów z oszczędności w postaci odsetek.
Dz. Urz. WE L 225 20.08.1990.
Art. 4 Konwencji.
Bezpośredni skutek wertykalny został potwierdzony licznymi orzeczeniami ETS. Przykładem najbliższym osobom zajmującym się prawem podatkowym będzie z pewnością casus pani Becker (sprawa 8/81Ursula Becker v. Urząd Finansowy Munster-Innenstadt).
Michel Bouvier, Wprowadzenie do prawa podatkowego i teorii podatku, przekład Hanna Bełżycka-Goethals, Warszawa 2000 s. 171.
Tomasz Lipowski
Maciej Nyka
PROFESJONALNY SERWIS PODATKOWY
Źródło:
