Gdyby rozbić państwa Unii Europejskiej na unijne podregiony, największymi gospodarkami byłyby prowincje niemieckie, francuskie i brytyjskie. W tzw. „starej Unii” znalazły się najbogatsze okręgi, a najbiedniejsze pozostałyby w granicach Bułgarii, Rumunii, Węgier i Polski.
Eurostat – unijny urząd statystyczny – co roku publikuje wyliczenia produktu krajowego brutto dla 276 regionów Unii Europejskiej (tzw. NUTS). Nie wiedzieć czemu, Eurostat – podobnie jak większość piszących o tym raporcie mediów – koncentruje się na opisie tylko jednego wskaźnika: PKB na mieszkańca w parytecie siły nabywczej (PPP – purchasing power parity). Uważam koncepcję PPP za deformującą faktyczny poziom dochodów, więc porównałem dane w ujęciu nominalnym.
Gdyby NUTS-y wybiły się na niepodległość...
Gdyby potraktować każdą unijną jednostkę statystyczną (tzw. NUTS) jako osobną gospodarkę, to palma pierwszeństwa przypadłaby Île de France – regionowi centralnemu obejmującemu Paryż wraz z bardzo szeroko rozumianymi przyległościami. Drugą potęgą gospodarczą UE byłaby niemiecka Nadrenia-Westfalia, a trzecią Londyn. Dalej na liście przeplatałyby się najsilniejsze ekonomicznie regiony Niemiec (Bawaria, Hesja, Dolna Saksonia, Darmstadt), Francji (Méditerranée, Rhône-Alpes), Włoch (Lombardia, Lazio) i Hiszpanii (region Madrytu i Katalonia).
| Region | Państwo | Produkt krajowy brutto (nominalny) | PKB per capita jako % średniej UE | |
|---|---|---|---|---|
| Całkowity (w mln €) | Na mieszkańca (w €) | |||
| Île de France | Francja | 659 796 | 54 600 | 189% |
| Nordrhein-Westfalen | Niemcy | 647 067 | 36 500 | 126% |
| London | Wielka Brytania | 585 746 | 67 500 | 234% |
| Bayern | Niemcy | 550 446 | 43 100 | 149% |
| Lombardia | Włochy | 357 200 | 35 700 | 124% |
| Hessen | Niemcy | 264 046 | 43 000 | 149% |
| Niedersachsen | Niemcy | 259 121 | 32 900 | 114% |
| Méditerranée | Francja | 229 550 | 28 300 | 98% |
| Rhône-Alpes | Francja | 213 603 | 32 700 | 113% |
| Cataluña | Hiszpania | 204 189 | 27 600 | 96% |
| Comunidad de Madrid | Hiszpania | 202 965 | 31 700 | 110% |
| Darmstadt | Niemcy | 190 178 | 48 800 | 169% |
| Lazio | Włochy | 182 642 | 31 000 | 107% |
| Provence-Alpes-Côte d'Azur | Francja | 152 771 | 30 500 | 106% |
| Veneto | Włochy | 151 634 | 30 800 | 107% |
| Źródło: Eurostat. | ||||
Prawie wszystkie najsilniejsze gospodarczo regiony położone są w centralnej części zachodniej Europy w dużym uproszczeniu wpisują się w trójkąt, którego wierzchołkami byłyby Londyn, Drezno i Barcelona. Co więcej największe NUTS-y mogą pochwalić się gospodarkami wielkości średnich krajów europejskich. Przykładowo takie Île de France w 2015 roku dysponowało PKB niewiele mniejszym niż cała Holandia. Bawaria dystansowała Szwecję i Polskę, a sam Londyn generował dwa razy większy PKB niż Irlandia. Zaś Katalonia i Comunidad de Madrid byłyby gospodarczo rozmiarów Finlandii.
Bogata Północ i biedny Wschód
Jednakże dla przeciętnego zjadacza chleba nie jest ważna wielkość gospodarki, lecz jej zamożność. A ta najczęściej bywa mierzona wysokością produktu krajowego brutto przypadającego na mieszkańca. Tak się bowiem składa, że przeciętna roczna pensja brutto w danym kraju zwykle pokrywa się z PKB per capita.
W przekazie głównego nurtu dominuje prezentacja statystyk PKB per capita w tzw. parytecie siły nabywczej (PPP). To czysto teoretyczna konstrukcja, w ramach której lokalne zarobki zestawia się z lokalnymi cenami tak, aby można było porównać poziom życia w różnych krajach i regionach posługujących się różnymi walutami. Tyle teorii. W praktyce statystyki PKB w parytecie siły nabywczej produkują iluzję mniejszej nierówności dochodów. Biedni w tym zestawieniu prezentują się jako bogatsi niż są w rzeczywistości, a bogaci nie wyglądają na aż tak zamożnych.
Teoretycznie jest w tym pewna logika. Czym innym jest siła nabywcza pensji londyńczyka w Londynie, a zupełnie czym innym te same pieniądze na polskim Podkarpaciu, o czym doskonale wiedzą dwa miliony polskim emigrantów. Z drugiej strony patrząc na faktyczną implementację PPP w danych statystycznych, trudno uciec od wrażenia, że coś tu jest nie tak.
Iluzja bogactwa tworzona parytetem
Patrząc w ujęciu nominalnym, bezwzględnie najbiedniejszymi regionami UE są wszystkie prowincje Bułgarii i prawie wszystkie regiony Rumunii. Tamtejszy PKB na mieszkańca waha się od 3900 do 7200 euro, co stanowi 13-25% średniej dla całej Unii Europejskiej. A to w świecie „polityki spójności” i „wyrównywania szans” prezentuje się fatalnie. Te same dane znacznie lepiej – choć wciąż słabo – wyglądają w PPP, gdzie 10 najbiedniejszych regionów mieści się w przedziale 29-47% średniej UE. A to już sprawia wrażenie, że poza zupełnie najbiedniejszymi inni biedni dysponują ok. połową siły nabywczej średniej dla całej Unii.
| Region | Państwo | PKB per capita (w euro) | PKB per capita jako % średniej UE | PKB per capita w PPP | PKB per capita jako % średniej UE w PPP |
|---|---|---|---|---|---|
| Severozapaden | Bułgaria | 3 900 | 13% | 8 400 | 29 |
| Yuzhen tsentralen | Bułgaria | 4 400 | 15% | 9 600 | 33 |
| Severen tsentralen | Bułgaria | 4 400 | 15% | 9 500 | 33 |
| Nord-Est | Rumunia | 4 900 | 17% | 9 900 | 34 |
| Yugoiztochen | Bułgaria | 5 200 | 18% | 11 300 | 39 |
| Severoiztochen | Bułgaria | 5 200 | 18% | 11 200 | 39 |
| Sud-Vest Oltenia | Rumunia | 5 700 | 20% | 11 600 | 40 |
| Sud - Muntenia | Rumunia | 6 700 | 23% | 13 700 | 47 |
| Nord-Vest | Rumunia | 7 100 | 25% | 14 400 | 50 |
| Sud-Est | Rumunia | 7 200 | 25% | 14 600 | 51 |
| Alföld és Észak | Węgry | 7 400 | 26% | 13 100 | 45 |
| Centru | Rumunia | 7 400 | 26% | 15 100 | 52 |
| Lubelskie | Polska | 7 700 | 27% | 13 600 | 47 |
| Podkarpackie | Polska | 7 900 | 27% | 14 000 | 48 |
| Warminsko-Mazurskie | Polska | 7 900 | 27% | 14 100 | 49 |
| Źródło: Eurostat. | |||||
Ogromną różnicę widać na przykładzie Polski, gdzie najbiedniejsze regiony (Lubelskie, Podkarpackie) dysponują zaledwie 27% średniej unijnej w ujęciu nominalnym, co jednak stanowi blisko 50% w ujęciu PPP. Pamiętajmy też, że „średnią unijną” stanowią nie tylko dochody Niemców i Anglików, ale też znacznie od nas biedniejszych Bułgarów i Rumunów.
Najbogatsze regiony Polski mogą się pochwalić PKB per capita na poziomie 62% (mazowieckie), 43% dolnośląskie), 42% (wielkopolskie) i 40% (śląskie) średniej unijnej. Te same województwa w statystyce skorygowanej PPP mają już odpowiednio 109%, 76%, 75% i 71% średniej UE. Prawda, że teraz to wygląda o wiele lepiej? Tylko co z tego, jeśli przeciętne płace w tych regionach nadal są 2-3-krotnie niższe niż w najbogatszych krajach UE.
| Region | Państwo | PKB per capita (w euro) | PKB per capita jako % średniej UE | PKB per capita w PPP | PKB per capita jako % średniej UE w PPP |
|---|---|---|---|---|---|
| London | Wielka Brytania | 67 500 | 234% | 53 200 | 184 |
| Stockholm | Szwecja | 64 300 | 222% | 50 300 | 174 |
| Région de Bruxelles-Capitale | Bruksela | 63 300 | 219% | 59 200 | 205 |
| Hamburg | Niemcy | 61 700 | 213% | 59 500 | 206 |
| Hovedstaden | Holandia | 61 600 | 213% | 47 100 | 163 |
| North Eastern Scotland | Wielka Brytania | 56 900 | 197% | 44 800 | 155 |
| Berkshire, Buckinghamshire and Oxfordshire | Wielka Brytania | 55 000 | 190% | 43 300 | 150 |
| Île de France | Francja | 54 600 | 189% | 50 900 | 176 |
| Noord-Holland | Holandia | 51 100 | 177% | 47 400 | 164 |
| Helsinki-Uusimaa | Finlandia | 50 200 | 174% | 41 500 | 144 |
| Darmstadt | Niemcy | 48 800 | 169% | 47 100 | 163 |
| Wien | Austria | 47 700 | 165% | 44 700 | 155 |
| Bremen | Niemcy | 47 500 | 164% | 45 800 | 159 |
| Utrecht | Holandia | 46 800 | 162% | 43 300 | 150 |
| Cheshire | Wielka Brytania | 46 600 | 161% | 36 700 | 127 |
| Źródło: Eurostat. | |||||
Co ciekawe eurostatowy PPP aż tak mocno nie spłaszcza statystyk najbogatszym regionom. Ze względu na stratosferyczne zarobki (wynikające z równie wysokich prowizji) w City, Londyn był najbogatszym regionem Unii z PKB na mieszkańca w wysokości 67,5 tys. euro, co stanowiło 234% średniej UE. Po skorygowaniu o PPP pozostało z tego 184%, czyli też nieźle, ale już nie najwięcej. Bo w tej klasyfikacji przodują Hamburg (206% średniej UE w PPP) i... Bruksela (205%).
