Koszty działalności gospodarczej - Gdy do akcji wkracza windykator

Kontrahent przestaje nam płacić. My czekamy cierpliwie, a czas mija. Odzyskanie długu staje się z dnia na dzień trudniejsze i coraz bardziej odległe. Na co w takiej sytuacji coraz częściej decyduje się przedsiębiorca? W obawie przed definitywną utratą własnych pieniędzy postanawia skorzystać z usług firmy windykacyjnej. Oczywiście to kosztuje - nie ma nic za darmo. Jednak nie każdy wydatek to koszt podatkowy. Wielu przedsiębiorców ma problem przy kwalifikowaniu wydatków na windykację w ciężar kosztów uzyskania przychodów. Zadanie to jest o tyle utrudnione, że organy podatkowe oraz sądy nie sformułowały w tej kwestii jednolitego stanowiska.

Sprawa podstawowa - związek

Aby podmiot gospodarczy mógł zaliczyć określone wydatki do kosztów podatkowych, ich poniesienie powinno mieć na celu uzyskanie przychodu. Jednocześnie wydatki te nie mogą znajdować się na "czarnej liście", czyli w katalogu wydatków wyłączonych z kosztów uzyskania przychodów znajdującym się odpowiednio w art. 23 ust. 1 ustawy o pdof lub w art. 16 ust. 1 ustawy o pdop.

Niestety, nie każdy wydatek dokonany w prowadzeniu działalności gospodarczej można wprost przyporządkować do konkretnego przychodu i wskazać jego bezpośredni związek z tymi przychodami. Podatnik ponosi bowiem szereg takich nakładów, które z uzyskiwanymi przychodami wykazują jedynie związek pośredni. Dotyczą one całokształtu funkcjonowania firmy, a zaliczyć do nich można m.in. wydatki związane z udziałem w targach, konferencjach, kosztami reprezentacji i reklamy, prenumeratą wydawnictw fachowych czy doradztwa podatkowego.

Dlaczego nie?

Przyjrzyjmy się, jakie argumenty przemawiają za brakiem możliwości zaliczenia do kosztów wydatków związanych z windykacją należności.

NSA w wyroku z dnia 2 grudnia 2002 r., sygn. akt I SA/Ka 1805/01 nie uznał za koszty uzyskania przychodów wydatków poniesionych na opłacenie usług windykacyjnych, argumentując swoje stanowisko brakiem ich związku z przychodem należnym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Uzasadnienie oparte zostało na pojęciu przychodów zdefiniowanym w ustawie o pdop. Zgodnie z art. 12 ust. 1 tejże ustawy, przychodami są w szczególności otrzymane pieniądze. Z kolei art. 12 ust. 3 stanowi, że za przychody związane z działalnością gospodarczą i działami specjalnymi produkcji rolnej, osiągnięte w roku podatkowym, uważa się także należne przychody, choćby nie zostały jeszcze faktycznie otrzymane. Sąd uznał, że wierzytelności, których odzyskanie podatnik powierzył firmie windykacyjnej, były już przychodem należnym przed poniesieniem wydatków na ich odzyskanie. Według sądu nie można zatem twierdzić, że wydatki te przyczyniły się do osiągnięcia przychodu, gdyż ten jako należny był już osiągnięty przed ich poniesieniem. Chociaż wyrok dotyczy podatnika pdop, ze względu na analogiczną definicję przychodów z działalności gospodarczej zawartą w updof, opisaną w nim sytuację można odnieść również do podatników tego podatku.

Podobne stanowisko zajęła izba skarbowa w Katowicach w piśmie z dnia 24 października 2003 r., nr PB I/2-423i/191/2003. W swojej interpretacji izba zakwestionowała uznanie za koszty uzyskania przychodów wydatków poniesionych tytułem wynagrodzenia za usługi windykacyjne, korzystając przy tym z argumentacji użytej przez NSA w omówionym wyżej wyroku.

A może jednak tak?

Jak już wspomnieliśmy na wstępie, sądy i organy podatkowe nie prezentują jednolitego stanowiska w interesującej nas kwestii. Z odmienną do wskazanej wyżej linią orzecznictwa można się spotkać m.in. w wyrokach NSA z dnia 15 października 1998 r., sygn. akt I SA/Po 173/98, z dnia 23 października 1998 r., sygn. akt SA/Sz 2174/97 oraz z dnia 20 marca 2003 r., sygn. akt III SA 1505/2001.

W pierwszym z wymienionych wyżej orzeczeń NSA stwierdził, że wydatki związane z windykacją prowadzoną przez podmiot inny niż komornik sądowy miały związek i wpływ na uzyskanie przychodu, jeżeli część należności została rzeczywiście uregulowana i jednocześnie nie istnieją przeszkody prawne w korzystaniu z tego rodzaju metod windykacji, jeżeli są one prowadzone z zachowaniem przepisów prawa. Z kolei w pozostałych dwóch orzeczeniach NSA nie zanegował przyjmowania do kosztów uzyskania przychodów innych wydatków podatnika, jeżeli istnieje związek pomiędzy nimi a prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą.

Zdaniem resortu

Ostatecznego rozwiania wątpliwości podjęło się Ministerstwo Finansów. W piśmie z dnia 11 marca 2004 r., nr PB3-530/8214-56/HR/04 jednoznacznie wskazało na istnienie możliwości zaliczania do kosztów uzyskania przychodów wydatków ponoszonych przez przedsiębiorców na rzecz kancelarii prawnych z tytułu zleconych im windykacji wierzytelności. Odnosząc się do ogólnej definicji kosztów (art. 15 ust. 1 ustawy o pdop i odpowiednio art. 22 ust. 1 ustawy o pdof) resort finansów uznał, że kosztami podatkowymi są wydatki zarówno bezpośrednio jak i pośrednio związane z uzyskiwanymi przez podatnika przychodami oraz koszty dotyczące całokształtu działalności podatnika, związane z jego funkcjonowaniem.

Ministerstwo stwierdziło, że usługi świadczone przez firmy windykacyjne i związane z tym wydatki mają pośredni związek z działalnością gospodarczą, a tym samym osiąganymi przez podatnika przychodami. Aby jednak podatnik mógł je do kosztów zaliczyć, musi wykazać związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy poniesieniem kosztu i uzyskaniem przychodu oraz udowodnić, że poniesienie wydatku było uzasadnione. Ponadto, aby wydatki poniesione w celu odzyskania wierzytelności mogły być zaliczone w ciężar kosztów, dokonanie wydatku powinno zostać właściwie udokumentowane.

Podstawa prawna:

• ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.),
   
• ustawa z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. nr 54, poz. 654 ze zm.).

Źródło: