Dostarczanie pieniądza gotówkowego klientom to element „społecznej licencji” udzielonej bankom. To obowiązek idący w parze z darmową płynnością trafiającą na rachunki osobiste. Takie zdanie pojawia się w dokumencie banku centralnego Nowej Zelandii prezentującym propozycję nowych obowiązków dla kredytodawców.
Hasło „access to cash” biorą na tapet kolejne banki centralne i regulatorzy rynków finansowych na świecie. Na łamach Bankier.pl pisaliśmy o „miękkich” krokach poczynionych w tej dziedzinie w Wielkiej Brytanii oraz restrykcyjnym podejściu przyjętym w Irlandii. W lutym 2026 r. konsultacje planu wzmocnienia dostępu do gotówki rozpoczął Bank Rezerw Nowej Zelandii (Te Putea Mātua).
W ciągu ostatniej dekady z nowozelandzkich ulic zniknęło ok. 40 proc. placówek bankowych. Ten uniwersalny trend ma wszędzie podobne przyczyny (dominacja bankowości elektronicznej i pieniądza bezgotówkowego), ale różnie odczuwalne skutki. Utrudniony dostęp do pieniądza gotówkowego to szczególnie bolesny problem w krajach słabiej zaludnionych, o rozproszonej populacji.
Nowozelandzki bank centralny stoi na stanowisku, że zapewnienie usług wokół gotówki (wpłaty, wypłaty, wymiana) to obowiązek banków komercyjnych. W zamian za uprzywilejowaną pozycję w obrocie pieniądzem bezgotówkowym i dostęp do darmowej płynności, czyli osadu we wkładach, powinny wziąć na siebie rolę dystrybutora i animatora „rynku” gotówki.
Bez opłat za usługi, w oparciu o „multiplacówki”
„Proponujemy, by banki w Nowej Zelandii podlegały minimalnemu standardowi usług gotówkowych. Standard ten dotyczyłby usług, które pozwalają ludziom na wypłaty, depozyty i wymiany gotówki” – czytamy w dokumencie prezentującym plan. Usługi podstawowe powinny być dostarczane bez opłat – to fundament idei. Pod hasłem wymiany gotówki rozumie się rozmienianie dużych nominałów i przyjmowanie drobnych znaków pieniężnych.
Najbardziej efektywnym sposobem spełnienia przez banki wymagań będzie, zdaniem banku centralnego, oparcie się na „multiplacówkach”. To lokalizacje, w których oferowane będą usługi gotówkowe dla klientów dowolnego banku. Obecnie w kraju działa zaledwie 5 miejsc o podobnej formule działania. Nie są one jednak w pełni „multi”, przyjmując tylko użytkowników kilku bankowych marek.
Minimalne wskaźniki dostępności
Zgodnie z propozycją banku centralnego banki komercyjne musiałyby osiągnąć kilka kamieni milowych. Docelowo w całej Nowej Zelandii ma być wystarczająco dużo punktów obsługi gotówkowej, aby zapobiec długim kolejkom. Oznacza to, że:
- na 10 000 osób musi przypadać co najmniej 2,5 punktów obsługi gotówkowej „multibankowych” z pełnym zestawem usług
- lub równowartość w punktach obsługi częściowej, co oznacza, że znacznie więcej punktów obsługi niż 2,5 na 10 000 byłoby wymagane, jeśli banki zdecydują się spełnić standard, korzystając z punktów obsługi częściowej.
Większość osób (zdefiniowanych jako 95 proc. populacji) mieszkających na obszarach miejskich ma mieć do pokonania odległość, którą można pokonać pieszo, aby skorzystać z bezpłatnych usług wypłaty gotówki, wpłaty gotówki i wymiany gotówki. Przy tym:
- hasło „miejski” odnosi się do miejsc, w których w bliskiej odległości mieszka 1000 lub więcej osób;
- „dostępny pieszo” odnosi się do odległości nie większej niż 3 km w jedną stronę.
Większość osób (zdefiniowanych jako 95 proc. populacji) mieszkających na obszarach wiejskich będzie musiała pokonać jedynie rozsądną odległość dojazdu do bezpłatnych usług wypłaty gotówki, wpłaty gotówki i wymiany gotówki. Operacyjne definicje prezentują się następująco:
- „osada wiejska” odnosi się do miejsc, w których w bliskim sąsiedztwie mieszka od 200 do 999 osób;
- „mieszkanie w oddaleniu” odnosi się do osób, które nie mieszkają w osadzie wiejskiej ani na obszarze miejskim;
- „rozsądna odległość dojazdu” odnosi się do odległości nie większej niż 15 km w jedną stronę dla osób mieszkających w osadach wiejskich i nie większej niż 30 km w jedną stronę dla osób mieszkających w oddaleniu.
Zgodność ze standardem będzie oceniana na poziomie jednostek podziału terytorialnego. Aby propozycja była bardziej czytelna dla opinii publicznej, bank centralny opublikował mapę ilustrującą obszary wraz z przypisanym im oczekiwanym standardom dostępu do gotówki.
Decyzja po konsultacjach publicznych
Nowozelandzki bank centralny przygotował kwestionariusz dla obywateli i dla dostawców usług gotówkowych. Głosy będą zbierane do końca lipca 2026 r.
