Kiedy płacimy podatek od spadków i darowizn?
Podatnikami podatku od spadków i darowizn są osoby fizyczne, które nabyły własność rzeczy i prawa majątkowe. Może to nastapić przez:· nabycie własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium RP, tytułem:
o spadku
o darowizny
o zasiedzenia
o nieodpłatnego zniesienia współwłasności
o zachowku, jeżeli uprawniony nie uzyskał go w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny lub w postaci powołania do spadku albo w postaci zapisu
· nabycie praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładcy na wypadek jego śmierci
· nabycie własności rzeczy znajdujących się za granicą lub praw majątkowych wykonywanych za granicą, jeżeli w chwili otwarcia spadku lub zawarcia umowy darowizny nabywca był obywatelem polskim lub miał miejsce stałego pobytu w Polsce.
Co nie podlega opodatkowaniu?
· nabycie własności rzeczy ruchomych znajdujących się na terytorium RP lub praw majątkowych podlegających wykonaniu na terytorium RP, jeżeli w dniu nabycia ani nabywca, ani też spadkodawca lub darczyńca nie byli obywatelami polskimi i nie mieli miejsca stałego pobytu lub siedziby w Polsce,
· nabycie w drodze spadku lub darowizny praw autorskich i praw pokrewnych, praw do projektów wynalazczych, znaków towarowych i wzorów zdobniczych oraz wierzytelności wynikających z nabycia tych praw,
· nabycie środków z pracowniczego programu emerytalnego na podstawie rozrządzenia dokonanego przez uczestnika na wypadek jego śmierci lub w drodze spadku,
· nabycie w drodze spadku środków zgromadzonych na rachunku zmarłego członka otwartego funduszu emerytalnego.
Ponadto katalog zwolnień ustawowych zawarty jest w ustawie o podatku od spadków i darowizn (art. 4).
Płatnikami podatku od spadków i darowizn od darowizny dokonanej w formie aktu notarialnego albo zawartej w tej formie umowy nieodpłatnego zniesienia współwłasności lub ugody w tym przedmiocie są notariusze (jest to wyjątek). Są oni zobowiązani do wpłacania pobranego podatku na rachunek urzędu skarbowego właściwego ze względu na swoją siedzibę oraz do przekazania odpisów sporządzanych aktów notarialnych, dotyczących czynności, z tytułu których są płatnikami podatku.
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?
Obowiązek podatkowy w podatku od spadków ciąży na nabywcach własności rzeczy i praw majątkowych a w przypadku darowizn - ciąży solidarnie na obdarowanym i darczyńcy. Powstanie obowiązku podatkowego uzależnione jest od sposobu nabycia lub charakteru prawnego rzeczy i praw majątkowych. Obowiązek podatkowy powstaje:
· przy nabyciu w drodze dziedziczenia - z chwilą przyjęcia spadku
· przy nabyciu w drodze zapisu lub dalszego zapisu - od daty ogłoszenia testamentu
· przy nabyciu z polecenia testamentowego - z chwilą wykonania tego polecenia
· przy nabyciu tytułem zachowku - z chwilą zaspokojenia roszczenia lub jego części
· przy nabyciu praw do wkładów oszczędnościowych na podstawie dyspozycji wkładcy na wypadek jego śmierci - z chwilą śmierci wkładcy
· przy nabyciu w drodze darowizny - z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Jeżeli ze względu na przedmiot darowizny przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia takich oświadczeń
· przy nabyciu z polecenia darczyńcy - z chwilą wykonania polecenia
· przy nabyciu w drodze zasiedzenia - z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie
· przy nabyciu w drodze nieodpłatnego zniesienia współwłasności - z chwilą zawarcia umowy albo ugody lub uprawomocnienia się orzeczenia sądu, jeżeli ich skutkiem jest nieodpłatne zniesienie współwłasności.
Jak obliczyć wysokość podatku?
Podstawą opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn jest wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (tzw. czysta wartość). Powiększamy ją o odszkodowanie należne nam z tytułu ubezpieczenia ubytków rzeczy i pomniejszamy o kwotę wolną od podatku. Wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której się zaliczamy. Poniżej przedstawiam szczegóły.Jak określamy wartość przedmiotu opodatkowania?
Ustalając podstawę opodatkowania obliczamy wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów. Jest to tzw. czysta wartość. Ustala się ją według stanu w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego. Jeżeli jednak przed dokonaniem wymiaru podatku nastąpił ubytek rzeczy spowodowany siłą wyższą, do ustalenia wartości przyjmujemy stan rzeczy w dniu dokonania wymiaru, a nie w dniu nabycia. Odszkodowanie za ubytek z tytułu ubezpieczenia wliczamy do podstawy wymiaru.
Jeżeli jesteśmy spadkobiercą, zapisobiercą lub obdarowanym i zostaliśmy obciążeni obowiązkiem wykonania polecenia lub zapisu, wartość tego obciążenia liczymy jako ciężar spadku (zapisu) lub darowizny, a więc zmniejszamy podstawę wymiaru. Warunkiem takiej korzyści jest jednak wykonanie polecenia.
Do długów i ciężarów zaliczamy również inne koszty:
· koszty ostatniej choroby spadkodawcy, jeżeli nie zostały pokryte za jego życia i z jego majątku,
· koszty pogrzebu spadkodawcy, łącznie z nagrobkiem, w takim zakresie, w jakim koszty te odpowiadają zwyczajom przyjętym w danym środowisku,
· koszty postępowania spadkowego,
· wynagrodzenie wykonawcy testamentu,
· obowiązki wykonania zapisów oraz poleceń zamieszczonych w testamencie,
· wypłaty z tytułu zachowku
· inne obowiązki wynikające z przepisów kodeksu cywilnego dotyczących spadków.
Dodatkowo, jesli nabywamy w drodze zasiedzenia, wyłączamy z podstawy opodatkowania wartość nakładów dokonanych przez nas podczas biegu zasiedzenia. Mogą to być wydatki na utrzymanie przedmiotu zasiedzenia w odpowiednim stanie, jego ulepszenie itp. Jeżeli przedmiotem zasiedzenia jest grunt, a my wznosimy na nim budynek, wyłączamy wartość tego budynku z podstawy opodatkowania.
Jeśli nabywamy w drodze nieodpłatnego zniesienia współwłasności, podstawą opodatkowania jest wartość rzeczy lub praw majątkowych, ale tylko w części przekraczającej wartość naszego udziału we współwłasności. Wartość naszego udziału jest więc wyłączona z opodatkowania. Sami określamy wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych. Musi ona jednak odpowiadać wartości rynkowej tych rzeczy i praw. Natomiast wartość praw do wkładów oszczędnościowych określa się w wysokości tych wkładów.
Ustawodawca przyjął, że za wartość rynkową przyjmujemy przeciętne ceny stosowane w danej miejscowości w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku z dnia powstania obowiązku podatkowego. Uwzględniamy przy tym ich stan i stopień zużycia. Jeśli chodzi o prawa majątkowe, to wartość rynkową określamy na podstawie cen w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju z dnia powstania obowiązku podatkowego. Może się zdarzyć, że nie podamy wartości nabytych rzeczy i praw majątkowych, albo że wartość przez nas podana nie odpowiada wartości rynkowej – ocenia to naczelnik urzędu skarbowego. Wtedy organ ten wezwie nas do określenia wartości lub podwyższenia jej w terminie nie krótszym niż 14 dni. Jeżeli znów nie udzielimy odpowiedzi lub podamy wartości nieodpowiadającą wartości rynkowej, naczelnik urzędu skarbowego sam ustali wartość po skonsultowaniu sie z biegłymi. W przypadku, gdy wartość ustalona w ten sposób przekroczy o 33% wartość przez nas podaną, sami pokrywamy koszty opinii biegłych.
Jeżeli przedmiotem nabycia jest prawo majątkowe polegające na obowiązku świadczeń powtarzających się na naszą rzecz, a wartość tego prawa nie może być ustalona w chwili powstania obowiązku podatkowego, podstawę opodatkowania ustala się w miarę wykonywania tych świadczeń. Za zgodą podatnika Naczelnik urzędu skarbowego może jednak przyjąć prawdopodobną wartość świadczeń okresowych będącą wielokrotnością świadczeń rocznych. Będzie to wtedy:
· 25-krotność, dla świadczeń ustanowionych na okres powyżej 40 lat,
· wielokrotność wyznaczona przez liczbę lat świadczeń (ale max. 22-krotność), dla świadczeń ustanowionych na ściśle określony czas nie przekraczających 40 lat (czyli np. dla rocznego świadczenia w wysokości 1000 zł przez 35 lat wartość tego prawa wyniesie 22x1000 zł),
· 5-krotność - w razie ustanowienia świadczeń na czas nie określony, nie ograniczony do czasu życia jednej lub więcej osób,
· w razie ustanowienia świadczeń na czas nie określony, nie ograniczony do czasu życia jednej lub więcej osób, jeżeli równocześnie oznaczono termin, do którego świadczenie trwać będzie niewątpliwie, do podstawy opodatkowania przyjmuje się wartość rocznego świadczenia pomnożoną przez liczbę lat oznaczonego okresu trwania świadczeń lub ich części, a za dalszy okres - wartość rocznego świadczenia pomnożoną przez 5, łącznie jednak najwyżej przez 22 (więc jeśli oznaczony termin to 19 lat, wartość świadczenia mnożymy przez 19 i jeszcze przez 3)
· W przypadku świadczeń dożywotnich obowiązują, dla ustalenia podstawy opodatkowania, przeliczniki wieku osoby uprawnionej do świadczenia (przeliczniki od 5 do 22 krotności świadczenia rocznego – znajdziemy je w ustawie o podatku od spadków i darowizn) np. dla osób w wieku do 15 lat - 22 krotność świadczenia rocznego itd.
· W razie uzależnienia terminu trwania świadczeń od czasu życia dwu lub więcej osób, za podstawę opodatkowania przyjmuje się roczną wartość świadczenia pomnożoną przez jeden z mnożników, o których mowa w punkcie poprzednim, odpowiednio do wieku osoby najstarszej lub najmłodszej, stosownie do tego, czy świadczenia mają trwać do śmierci osoby, która umrze pierwsza, czy do śmierci osoby, która umrze ostatnia.
Powyższa metoda obliczania podstawy opodatkowania dotyczy odpowiednio wartości prawa użytkowania (roczną wartość użytkowania ustala się w wysokości 4% wartości rzeczy oddanej w użytkowanie) służebności i rent.
Skala podatkowa i kwoty wolne od podatku określone są w ustawie. Podlegają one okresowej waloryzacji. Aktualne kwoty wolne wynoszą: · dla nabywców zaliczonych do pierwszej grupy podatkowej - 9.637 zł wartości czystej.
· dla drugiej grupy - 7.276 zł.
· dla trzeciej - 4.902 zł.
Do poszczególnych grup podatkowych zalicza się:
· do grupy I - małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, zięcia, synową, rodzeństwo, ojczyma, macochę i teściów,
· do grupy II - zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków, małżonków innych zstępnych,
· do grupy III - innych nabywców.
Stawki podatkowe są stawkami progresywnymi z wyjątkiem opodatkowania nabycia własności w drodze zasiedzenia, gdzie występuje stawka proporcjonalna 7%. Taryfę charakteryzuje podział na grupy podatkowe ze względu na stopień pokrewieństwa, umiarkowany stopień rozbudowania szczebli podatkowych (w każdej grupie 3 szczeble) oraz duża rozpiętość stawek (od 3% do 20%). Podatek progresywny oblicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną od podatku. Skala podatkowa określona jest następująco:
Przykład
Powiedzmy, że dziedziczymy po zmarłym ojcu kwotę 100 000 zł (wartość czysta). Należymy do pierwszej grupy podatkowej, więc kwota wolna od podatku wynosi 9 637 zł. Nadwyżka ponad tę kwotę to 90 363 zł. Płacimy zatem 822 zł 20 gr i 7% od nadwyżki ponad 20 556 zł ( 90 363 – 20 566 = 69 807 zł; 7% z 6 9807 zł = 4 886 zł 49 gr), czyli w sumie 5 708 zł 69 gr.
Czynności i dokumenty związane z podatkiem od spadków i darowizn Musimy złożyć zeznanie podatkowe, chyba że podatek pobierany jest przez płatnika (dokonana w formie aktu notarialnego umowa darowizny, umowa nieodpłatnego zniesienia współwłasności lub ugoda w tym przedmiocie, o czym pisałem wcześniej). Szczegółowe zasady dotyczące składania zeznań podatkowych określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 4 maja 2001 r. w sprawie obowiązku składania zeznań podatkowych przez podatników podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2001r. Nr 40, poz. 462 ze zm.).
Termin do złożenia zeznania podatkowego wynosi miesiąc od dnia powstania obowiązku podatkowego (dzień powstania obowiązku podatkwoego – patrz wyżej). Zeznanie składamy właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego.
Jaka jest treść zeznania?
· dane podatników zobowiązanych do złożenia zeznania, a więc:
o imiona, nazwiska, adresy, numery identyfikacji podatkowej (NIP),
o stosunek osobisty nabywcy do osoby, od której lub po której zostały nabyte rzeczy i prawa majątkowe,
o wielkość nabytego udziału;
· imię i nazwisko oraz ostatni adres zamieszkania spadkodawcy lub odpowiednio darczyńcy, wkładcy wkładów oszczędnościowych, zbywcy w umowie zniesienia współwłasności lub ugody w tym przedmiocie;
· nabyte rzeczy znajdujące się w kraju lub za granicą i prawa majątkowe podlegające wykonaniu w kraju lub za granicą, miejsce położenia tych rzeczy lub wykonywania praw majątkowych oraz ich wartość rynkową;
· długi i ciężary obciążające nabyte rzeczy i prawa majątkowe i ich wartość, a także dołączone do zeznania dokumenty potwierdzające ich istnienie, a przy nabyciu w drodze zasiedzenia wartość nakładów poniesionych na rzecz podczas biegu zasiedzenia.
Do zeznania powinniśmy dołączyć dokumenty, które wpływają na określenie podstawy opodatkowania, a które potwierdzają:
· nabycie rzeczy i praw majątkowych, mogą to być np. orzeczenie sądu, testament, umowa, ugoda, zaświadczenie z banku o nabyciu praw do wkładu oszczędnościowego na podstawie dyspozycji wkładcy
· posiadanie przez zbywcę tytułu prawnego do rzeczy i praw majątkowych wymienionych w zeznaniu
· istnienie długów i ciężarów, obciążających nabyte rzeczy i prawa majątkowe, a przy nabyciu w drodze zasiedzenia poniesienie nakładów na rzecz przez nabywcę podczas biegu zasiedzenia.
Jeżeli po złożeniu zeznania dowiedzieliśmy się, że nabyliśmy własność rzeczy lub praw majątkowych, których nie wymieniliśmy w zeznaniu, albo jeżeli zobowiązanie podatkowe powinno być wyższe niż to wskazane przez nas w zeznaniu, musimy złożyć uzupełniające zeznanie podatkowe. Mamy na to 14 dni od dnia, w którym dowiedzieliśmy się o okolicznościach powodujących obowiązek uzupełnienia zeznania.
Jeśli przedmiot opodatkowania stał się współwłasnością dwóch lub więcej osób, mogą oni złożyć jedno wspólne zeznanie podpisane przez nich. Jeżeli jednak miejsce zamieszkania lub pobytu niektórych spośród nich jest nieznane albo jeżeli mieszkają lub przebywają za granicą, złożone łącznie zeznanie może nie zawierać podpisu tych osób. W tym przypadku składający zeznanie musi jednak posiadać ich pełnomocnictwo.
Sebastian Morawski
Źródło:
