Prawo do dywidendy jest jednym z podstawowych praw udziałowych wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Niewątpliwie zwiększa ono atrakcyjność uczestnictwa w spółce i jest jednym z bardziej cenionych praw majątkowych. Dywidenda może być wypłacana wspólnikom nie tylko z zysku, jaki został osiągnięty w ostatnim roku obrotowym. Wspólnikom można przekazać również zyski, które pochodzą z poprzednich lat i zostały zatrzymane w spółce.
Skąd ten zysk?
Zysk, który ma zostać przeznaczony dla wspólników jako dywidenda nie musi pochodzić wyłącznie z ostatniego roku obrotowego, chociaż dość często tak właśnie się dzieje, że wspólnicy pobierają "na bieżąco" dywidendę. Można również wypłacić wspólnikom zyski z lat poprzednich, które zostały zatrzymane w spółce i przeznaczone np. na kapitały rezerwowe. Jednak niekoniecznie, gdyż przepis mówi również ogólnie o niepodzielonych zyskach z lat ubiegłych, o które można powiększyć kwotę zysku przeznaczoną do podziału między wspólników. Kwoty odpowiadające pozostawionym w spółce zyskom mogą być więc obecnie (po nowelizacji Kodeksu spółek handlowych, która weszła w życie na początku 2004 r.) przeznaczone również na wypłatę dywidendy, a nie jak w poprzednim stanie prawnym tylko na wypłatę zaliczki na poczet przewidywanej dywidendy.
Z których kapitałów można wypłacić?
Kwoty, o które można powiększyć dywidendę, mogą pochodzić zarówno z kapitału zapasowego, jak i kapitałów rezerwowych, jednak po spełnieniu podstawowego warunku: kwoty te muszą pochodzić z zysku. Nie można więc przeznaczyć na wypłatę dywidendy np. kwot pochodzących z pożyczek czy dopłat wspólników. Może się zdarzyć tak, że kwoty pochodzić będą z różnych źródeł. W szczególności dotyczy to kapitału zapasowego, na który przekazuje się nadwyżkę (tzw. agio) z wkładów wniesionych ponad wartość nominalną udziałów. Otóż w przypadku, gdy na kapitale zapasowym zaksięgowano zarówno agio, jak i zysk spółki z lat ubiegłych, to do podziału między wspólników można wykorzystać tylko kwoty pochodzące z zysku.
... a z których nie?
Nie jest zatem możliwe powiększenie dywidendy o agio. Przemawia za tym również to, iż naruszony zostałby w ten sposób zakaz zwracania wspólnikom wkładów. Nie jest ponadto możliwe, co zrozumiałe, przekazanie jako dywidendy wspólnikom kwot zapisanych w pozycji bilansowej, jaką jest kapitał zakładowy spółki. Zastosowanie znajduje tutaj bowiem zakaz, iż wspólnicy nie mogą otrzymywać z jakiegokolwiek tytułu wypłat z majątku spółki potrzebnego do pełnego pokrycia kapitału zakładowego.
Ustawa o rachunkowości wprowadza dodatkowe ograniczenie odnośnie możliwości przeznaczenia na wypłatę dywidendy wspólnikom określonych kwot zapisanych w bilansie. Powstałą bowiem na skutek aktualizacji wyceny różnicę wartości netto środków trwałych, odnosi się na kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny. Różnica ta nie może być przeznaczona do podziału między wspólników.
Zmienić przeznaczenie, a dopiero potem wypłacić
Podobne ograniczenie wypłaty obowiązuje w przypadku, gdy kapitał rezerwowy został utworzony na konkretny cel (np. na inwestycje), a nie jest nim wypłata dywidendy. Nie można wykorzystać w takim wypadku kwot zaksięgowanych na tym kapitale na wypłatę dywidendy wspólnikom, dopóki jego przeznaczenie nie zostanie zmienione. Jeżeli wspólnicy utworzyli fundusz rezerwowy na mocy uchwały, to konieczne okaże się podjęcie nowej uchwały. Jeżeli jednak funkcjonuje on na podstawie umowy spółki, to należy dokonać zmiany umowy w przewidzianym przez Kodeks spółek handlowych trybie (potrzebna będzie uchwała wspólników podjęta większością dwóch trzecich głosów, a protokół musi zostać sporządzony przez notariusza). Dopiero wtedy można przeznaczyć kapitał rezerwowy na dywidendę. W zależności od brzmienia umowy spółki może się więc okazać potrzebna jej zmiana, tym bardziej, że w poprzednim stanie prawnym (tzn. przed nowelizacją) przepis nie odnosił się do kwestii przeznaczenia kwot znajdujących się na kapitałach rezerwowych. Stwierdzał on jedynie ogólnie, iż kwoty przeznaczone do podziału między wspólników nie mogą przekraczać zysku za ostatni rok obrotowy, powiększonego o kwoty przekazane na kapitały (fundusze) rezerwowe w poprzednich latach. Tak więc może okazać się, iż zmiana umowy spółki stanie się konieczna, zanim dojdzie do wypłaty wspólnikom dywidendy powiększonej o kwoty zapisane na funduszu rezerwowym, które miały służyć innemu celowi. W obecnie obowiązującym stanie prawnym lepiej jest zatem określić przeznaczenie kapitału rezerwowego w sposób bardziej elastyczny, który pozwoli na wykorzystanie go również na wypłatę wspólnikom dywidendy bez konieczności dokonywania zmian w umowie spółki (podejmowania nowej uchwały). W podobny sposób przepis odnosi się do kwot przeniesionych z utworzonego z zysku kapitału zapasowego - one również powinny być przeznaczone do podziału między udziałowców.
Zmiana przeznaczenia funduszu powinna mieć miejsce przed podjęciem uchwały przez zgromadzenie wspólników o podziale zysku. W bilansie należy zatem uwzględnić już kapitał rezerwowy z nowym przeznaczeniem. Zgromadzenie wspólników powinno zatwierdzić sprawozdanie finansowe, a następnie podjąć uchwałę o przeznaczeniu na dywidendę również kwot przeniesionych z kapitału rezerwowego (zapasowego), który może być przeznaczony do podziału.
Wszystkie zyski z lat ubiegłych
Kwoty przeznaczone do podziału między wspólników mogą zawierać w sobie wszelkie zyski z lat ubiegłych, które zostały pozostawione w spółce. Nie muszą więc one znajdować pokrycia w zysku za ostatni rok obrotowy. Tym samym nie jest już aktualny wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1996 r. (sygn. akt II CKU 38/96), w którym stwierdził on, iż kapitał pochodzący ze zlikwidowanego funduszu celowego może być przeznaczony uchwałą wspólników do podziału jako czysty zysk tylko wówczas, gdy zysk ten wynika z bilansu za rok, w którym likwidacja nastąpiła. Obecnie należy jednak pamiętać, zgodnie z tym co zaznaczono powyżej, aby cel funduszu rezerwowego został określony w taki sposób, aby mógł on zostać przeznaczony na wypłatę dywidendy.
Kwota pomniejszona
Dywidendę można zatem z jednej strony wypłacić w większej wysokości niż wskazywałby na to zysk, jaki spółka wypracowała w ostatnim roku obrotowym. Z drugiej jednak strony może okazać się, iż przypadnie ona wspólnikom w wysokości mniejszej. Kwotę przeznaczoną do podziału między wspólników należy bowiem pomniejszyć po pierwsze o niepokryte straty, po drugie o udziały własne oraz po trzecie o kwoty, które zgodnie z ustawą lub umową spółki powinny być przekazane z zysku za ostatni rok obrotowy na kapitały zapasowy lub rezerwowe.
Podstawa prawna:
-
art. 191, 192 ustawy z dnia 15.09.2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. nr 94, poz. 1037 ze zm.),
- art. 31 ustawy z dnia 29.09.1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 ze zm.).
Gazeta Podatkowa Nr 210 z dnia 2006-01-12
