Elektroniczne usługi w Skandynawii
Systemy bankowe krajów skandynawskich są bardzo uniwersalne. Instytucje kredytowe mogą świadczyć szeroki zakres usług, skierowanych do większości segmentów rynku. Konkurencję w tych systemach zwiększa także wzrastająca liczba podmiotów zagranicznych, których dotychczasowa działalność koncentruje się jednak na wybranych obszarach rynku. Wiodącą rolę odgrywają banki. Coraz częściej stoją one na czele całych konglomeratów finansowych, powstałych w wyniku licznych procesów restrukturyzacyjnych i konsolidacyjnych. Procesy połączeń banków z innymi instytucjami finansowymi, szczególnie ubezpieczeniowymi, zachodziły z mniejszym lub większym rozmachem we wszystkich krajach. W ciągu ostatniego dziesięciolecia zmniejszał się poziom zaangażowania państwa w systemach bankowych krajów nordyckich. Nadal jednak pozostał znaczący. Dodatkowo, od kilku lat, nasiliły się także procesy internacjonalizacji, mające na celu zbudowanie silnych nordyckich instytucji finansowych, mogących konkurować z największymi instytucjami europejskimi i światowymi. Coraz częściej obszar działalności banków skandynawskich rozszerzany jest na pozostałe kraje z regionu a także na państwa nadbałtyckie, w tym Polskę. Przykładem takiej strategii rozwoju jest grupa Nordea.Skandynawskie systemy bankowe charakteryzują się dużym poziomem koncentracji. W Finlandii trzy największe grupy bankowe posiadają bardzo znaczący udział rynkowy we wszystkich obszarach działalności finansowej. Udział ten ze względu na sumę bilansową sięga poziomu 90 proc. W Szwecji udział czterech największych banków stanowi około 85 proc., natomiast sektor bankowy Danii zdominowany jest przez trzy banki, które posiadają około 74-proc. udział w sumie bilansowej banków. W Norwegii udział dwóch największych grup bankowych wynosi ponad 75 proc. Wysokie poziomy koncentracji usług nie ograniczają jednak konkurencji, co spowodowane jest ich strukturą; obok kilku dużych banków występuje duża liczba średnich i mniejszych instytucji. Obok największych banków depozytowo-kredytowych istnieje rozbudowana struktura banków oszczędnościowych (poza Szwecją) oraz mniej liczna i o słabszym potencjale sieć banków spółdzielczych. Jedynie w Finlandii liczba banków spółdzielczych oraz ich pozycja rynkowa ma istotne znaczenie dla całego sektora.
W latach 90. nordyckie systemy bankowe przeżywały wiele istotnych dla dzisiejszego ich kształtu procesów. Począwszy od kryzysów gospodarczych, a także bankowych, po liczne procesy fuzji i przejęć, a skończywszy na w zrastającej roli elektronizacji usług finansowych. Skutkowało to zmniejszeniem się ogólnej liczby instytucji finansowych, w tym banków. Największe zmiany dokonały się w systemie fińskim. Podczas gdy w 1990 r. istniały w Finlandii 523 banki, to w 2001 r. działalność prowadziło około 335. Tak duża redukcja była spowodowana przekształceniami rozwiniętej struktury banków oszczędnościowych i spółdzielczych. Malejąca tendencja występowała również w norweskim i szwedzkim systemie bankowym. Coraz powszechniejszy dostęp do technologii informatycznych i komunikacyjnych spowodował zwiększone wykorzystanie komputerów, Internetu oraz telefonii komórkowej wśród ludności. Kraje skandynawskie stały się liderami w zakresie wykorzystania nowych technologii. Dynamicznie rośnie liczba komputerów w gospodarstwach domowych, a także liczba użytkowników Sieci In. Światowi potentaci w produkcji telefonów komórkowych oraz rozwinięta infrastruktura komunikacyjna spowodowała, że w krajach skandynawskich wskaźniki penetracji gospodarstw domowych w zakresie telefonów komórkowych są jednymi z najwyższych na świecie. Ma to ogromne znaczenie dla banków, ponieważ telefon (zarówno stacjonarny, jak i komórkowy) jest jedną z najpopularniejszych form kontaktu z nordyckimi klientami. Ponadto dobrze rozwinięta sieć telefonii komórkowej powinna przyczynić się do szybkiego rozwoju nowoczesnych usług telefonii trzeciej generacji, zwanej UMTS.
Rosnąca liczba użytkowników telefonów komórkowych oraz Internetu wymusiła na bankach umiejętne dostosowanie się do potrzeb i wymagań klientów. Rozwój usług bankowości elektronicznej w krajach nordyckich nie następuje jedynie w największych instytucjach - dużych bankach depozytowo-kredytowych. Średnie i małe banki oraz banki oszczędnościowe i spółdzielcze także aktywnie uczestniczą w rozwoju usług elektronicznych oraz w budowie infrastruktury dla jej potrzeb. Najlepszym tego przykładem może być rozwój fińskiej grupy finansowej OKO Bank, w której zrzeszonych jest około 240 banków spółdzielczych.
Początkowo nordyckie banki w różny sposób oferowały usługi za pomocą elektronicznych kanałów dystrybucji. W ostatnich latach dominuje Internet. Przekształcenia zachodzące w sektorach bankowych krajów skandynawskich zmusiły banki do ograniczenia kosztów utrzymania sieci sprzedaży. Również zmiany w przyzwyczajeniach klientów zadecydowały o reorganizacji dystrybucji usług. Coraz częściej bowiem klasyczne, tradycyjne oddziały bankowe przeobrażają się z punktów obsługi masowego klienta w punkty doradztwa finansowego.
W latach 90. w skandynawskich systemach bankowych nastąpiły znaczne redukcje liczby oddziałów bankowych oraz związanego z tym zatrudnienia. Największe redukcje dokonały się w fińskim sektorze bankowym. W ciągu ostatniego dziesięciolecia liczba oddziałów bankowych zmniejszyła się o ponad połowę. W okresie 1990-2001 łączna liczba oddziałów bankowych w całej Skandynawii spadła o około 34 proc.(...)
Tomasz Chojecki
Autor jest pracownikiem Akademii Ekonomicznej w Poznaniu
Źródło:
