Czas płynie, a lista krajów, w których rzeczywiście pojawił się cyfrowy pieniądz banku centralnego, wcale się nie wydłuża. Kazachstan, w którym od 18 lipca oficjalnie w obiegu jest cyfrowe tenge, dołączył właśnie do bardzo wąskiego grona „użytkowników CBDC”.
Cyfrowy pieniądz banku centralnego to idea, która ma za sobą już, pod taką nazwą, grubo ponad 10 lat historii. Chociaż temat analizowany jest przez zdecydowaną większość krajów, to jak dotąd przejście od badań do czynów udało się nielicznym. Co więcej, nie ma nawet jednej zgodnej listy wdrożeń CBDC. W zależności od źródła, obok Wysp Bahama i Jamajki, wymienia się Nigerię lub… Kazachstan, gdzie w 2023 r. zakończono program pilotażowy. Tymczasem chiński e-juan nadal klasyfikowany jest jako szeroko zakrojony test.
Najnowsze doniesienia wskazują, że to właśnie Kazachstan zasłuży sobie w pełni na miano kraju używającego cyfrowego pieniądza. Jak informuje serwis „The Astana Times”, 18 lipca 2026 r. do obiegu trafi e-tenge, CBDC wyemitowany przez Narodowy Bank Kazachstanu. Nowa forma pieniądza ma status prawnego środka płatniczego, co zrównuje ją pod tym względem z gotówką. Do korzystania z płatności konieczne będzie posiadanie rachunku pieniądza banku centralnego. Zgodnie z zapowiedzią, środki zgromadzone na takim koncie nie będą oprocentowane.
Kazachski cyfrowy pieniądz zaskakiwał opcjami
Ostatnie szersze informacje o projekcie kazachskiego CBDC pochodzą z 2023 r. Podsumowano wówczas pierwszą fazę wdrożenia cyfrowego tenge. W raporcie znalazły się wzmianki o kilku interesujących cechach tamtejszej odmiany e-pieniądza, a także testach innowacyjnych zastosowań.
Kazachski CBDC umożliwia dokonywanie płatności i przelewów peer-to-peer (bezpośrednio z urządzenia na urządzenie) bez konieczności połączenia z siecią. W ramach testów pomyślnie zweryfikowano możliwość przeprowadzenia do 15 transakcji offline z rzędu, w jednym łańcuchu. Operacje P2P offline mają przybliżać nową formę pieniądza do papierowej gotówki, która nie wymaga zaangażowania pośrednika przy odbieraniu i przekazywaniu środków.
Raport wspominał także o scenariuszach programowalnych transakcji, co pozwala na automatyzację procesów gospodarczych poprzez nakładanie określonych warunków na strukturę tokenów. Przetestowano automatyczne odliczanie podatku VAT, w którym smart kontrakt automatycznie oblicza i rozdziela podatek w czasie rzeczywistym podczas zakupu – kwota transakcji trafia do sprzedawcy, a należny VAT bezpośrednio do urzędu skarbowego. Czysto eksperymentalną aplikacją połączoną z CBDC był krokomierz, który umożliwiał automatyczne naliczanie bonusów w cyfrowym tenge za aktywność fizyczną użytkownika po osiągnięciu określonej liczby kroków rejestrowanych przez aplikację.
Narodowy Bank Kazachstanu sprawdzał także opcje znakowania tokenów (tzw. „coloring”) będących jednostkami pieniądza. Mogłoby to być przydatne np. do śledzenia pochodzenia i wydatkowania środków publicznych. Takie rozwiązanie, podobnie jak cyfrowe vouchery (lub szerzej – programowalny pieniądz), oznacza jednak zerwanie z ideą jednorodności pieniądza i może budzić kontrowersje z punktu widzenia ochrony prywatności użytkowników.
Godnym przypomnienia elementem testów były pierwsze na świecie karty płatnicze powiązane z CBDC. Partnerami kazachskiego projektu były organizacje Visa oraz Mastercard. To pozwoliło na wypróbowanie scenariusza, gdzie karty płatnicze powiązane są bezpośrednio z kontami cyfrowego tenge. Użytkownik może dokonywać płatności, wypłat z bankomatów w dowolnym miejscu na świecie, korzystając ze standardowej infrastruktury płatniczej. Inaczej mówiąc, rachunek CBDC zastępuje rachunek bankowy, a cała „nadbudowa” pozostaje taka sama, jak znane klientom banków rozwiązania.
CBDC zbliża się do Europy
Jednym z projektów cyfrowego pieniądza banku centralnego na świecie, który nie stracił wiatru w żaglach pozostaje e-euro. EBC jest zdeterminowany, aby wprowadzić swój najnowszy „produkt” na rynek już w 2029 r. W czerwcu 2026 r. pakiet odpowiednich regulacji zyskał aprobatę komitetu ECON Parlamentu Europejskiego, a potem został zaakceptowany również na posiedzeniu plenarnym parlamentu.
W połowie lipca EBC ogłosił, że wyłonił listę uczestników pilotażu cyfrowego euro. W testach wezmą udział pracownicy banków centralnych oraz wyselekcjonowani sprzedawcy – zarówno prowadzący handel internetowy, jak i punkty stacjonarne świadczące codzienne usługi na terenie obiektów instytucji (np. restauracje i kawiarnie). Pilotaż ma ruszyć w połowie 2027 r.
