Sporo chętnych do zakładania kont
Pierwszego października 2002 roku weszło w życie nowe, zliberalizowane prawo dewizowe, umożliwiające Polakom swobodne korzystanie z usług banków mieszczących się za granicą. Tym samym Polacy uzyskali między innymi możliwość otwierania zagranicznych rachunków bankowych. Pentor od momentu wprowadzenia nowego prawa dewizowego przyglądał się stosunkowi polskich konsumentów do pomysłu zakładania kont bankowych za granicą. Regularna obserwacja skłonności Polaków do korzystania z tej nowej możliwości lokowania pieniędzy pozwala stwierdzić, iż bankom w Polsce nie grozi odpływ środków na zagraniczne konta bankowe.Od 1 października obywatele polscy mogą zakładać rachunki bankowe za granicą. Na ile prawdopodobne jest, że zdecyduje się Pan(i) założyć lokatę lub inny rachunek w banku za granicą?
Źródło: Badanie własne Pentora, listopad 2002, N=1000
Tuż po wprowadzeniu nowego prawa dewizowego i uzyskaniu przez Polaków możliwości zakładania kont bankowych za granicą, 3% respondentów wyraziło chęć skorzystania z takiej możliwości (rys. 1). Wśród osób skłonnych podjąć taką decyzję, większość zadeklarowała prawdopodobny zamiar założenia konta bankowego za granicą, a jedna trzecia była całkowicie pewna podjęcia takiego kroku. Spośród ogółu ankietowanych, co dziesiąty nie był zdecydowany, czy będzie zainteresowany skorzystaniem z takiej możliwości, natomiast brak zainteresowania założeniem konta bankowego za granicą wyraziło 86% ogółu respondentów. W listopadzie 2002 roku, tuż po wejściu w życie nowego prawa dewizowego, idea zakładania rachunków bankowych za granicą cieszyła się wśród Polaków bardzo ograniczonym zainteresowaniem.
Kształtowanie się opinii Polaków odnośnie korzystania z zagranicznych rachunków bankowych w okresie ostatniego roku i pierwszego kwartału b.r. obrazuje rys. 2. Odsetek respondentów skłonnych do skorzystania z tej możliwości utrzymuje się w okresie objętym badaniem na relatywnie stałym poziomie 2-4%. Polacy odnoszą się natomiast z coraz mniejszą rezerwą do pomysłu zakładania kont bankowych za granicą: systematycznie spada odsetek ankietowanych, odrzucających taką możliwość. W kolejnych kwartałach widać również stopniowy wzrost odsetka osób niezdecydowanych, czy założą rachunek bankowy za granicą. W pierwszym kwartale 2004, w porównaniu z poprzednimi kwartałami, wzrosła również nieznacznie średnia odpowiedzi na pytanie dotyczące skłonności do założenia lokaty lub innego rachunku bankowego za granicą (z 1.5 do 1.6).
Nieco bardziej przychylny stosunek Polaków do pomysłu zakładania rachunków w bankach za granicą, wyrażony w pierwszym kwartale 2004, mógł wynikać po części ze zbliżającego się wówczas terminu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Formalna akceptacja Polski w świecie swobodnego przepływu towarów i usług stymuluje poczucie pewnego bezpieczeństwa, związanego ze świadomością uczestnictwa w tym rynku na równych zasadach, co konsumenci z innych krajów.
Od 1 października obywatele polscy mogą zakładać rachunki bankowe za granicą. Na ile prawdopodobne jest, że zdecyduje się Pan(i) założyć lokatę lub inny rachunek w banku za granicą?
Źródło: Audyt Bankowości Detalicznej, I-IV kw. 2003, I kw. 2004, N=3000 kwartalnie oraz badanie własne Pentora (dane za listopad 2003, N=1000)
Niepewność w przedeniu akcesji
Z badań Pentora wynika jednak, że w przededniu naszej akcesji do Unii Europejskiej prawie połowa Polaków odczuwała w związku z tym faktem niepewność, a jeden na pięciu respondentów strach. Polacy spodziewają się odczuć poprawę własnej sytuacji społeczno-ekonomicznej po przystąpieniu Polski do UE dopiero w dłuższym okresie. Z badań Pentora przeprowadzonych tuż przed naszą akcesją do krajów Wspólnoty wynika również, że poprawy sytuacji materialnej zaraz po wejściu do Unii spodziewało się 20% respondentów, podczas gdy w okresie 10 lat od wejścia: odpowiednio 43% ankietowanych. Zwiększenia zadowolenia z życia zaraz po wejściu do Unii oczekiwało 28% respondentów, zaś w okresie 10 lat od wejścia: odpowiednio 42% ankietowanych. Stopniowe "oswajanie się" z faktem bycia pełnoprawnym obywatelem UE i z możliwością korzystania z wszelkich dobrodziejstw swobodnego przepływu towarów i usług na unijnym rynku będzie dla statystycznego Kowalskiego niewątpliwie czynnikiem stymulującym skłonność do korzystania z "bankowości bez granic".Regularny monitoring skłonności polskich konsumentów do zakładania kont bankowych za granicą, prowadzony przez Pentor, pokazuje, iż nie grozi nam "odpływ" oszczędności Polaków na zagraniczne konta bankowe i rodzime banki nie muszą obawiać się konkurencji banków za granicą w zakresie prowadzenia lokat i kont bankowych.
Skłonność Polaków do zakładania kont bankowych za granicą wynika z trzech zasadniczych grup czynników: z poziomu wiedzy o sektorze bankowym i określonych zachowań na rynku usług bankowych, z poziomu świadomości i stosunku do zagranicznych instytucji finansowych oraz walut i wreszcie z przyczyn czysto praktycznych związanych z zakładaniem i prowadzeniem konta bankowego za granicą.
Jedną z kluczowych przyczyn niskiego zainteresowania Polaków bankowością bez granic jest ich poziom wiedzy o sektorze bankowym, pozostawiający wiele do życzenia. Prawie nic lub nic nie wie o bankach 12% posiadaczy ROR-ów, dwie trzecie z nich wie trochę o bankach, jeden na pięciu wie raczej dużo, a jeden na stu wie bardzo dużo o bankach. Polscy konsumenci podzielają przeświadczenie, że wszystkie banki są w gruncie rzeczy podobne, a różnice między nimi są niewielkie. Dwie trzecie posiadaczy ROR nie jest w stanie powiedzieć, ile wynosi opłata za pojedynczy przelew ze swojego konta na rachunek w innym banku, a ponad trzy czwarte z nich nie wie, ile wynosi opłata za realizację zlecenia stałego. Niski poziom wiedzy o sektorze bankowym wśród Polaków, w połączeniu z nieznajomością podstawowych informacji związanych z aktualnie wykorzystywanymi usługami bankowymi są istotną barierą wpływającą na niską skłonność do korzystania z zagranicznych rachunków bankowych. Polscy konsumenci nie są zainteresowani podążaniem za optymalną ofertą bankową we własnym kraju, tym bardziej nie będą skłonni do analizowania ofert banków umiejscowionych za granicą. Wymaga to bowiem znacznie większego zaangażowania ze względu na nieporównywalnie większą ilość ofert, ich różnorodność i złożoność (wynikającą z barier językowych, różnic w przepisach między poszczególnymi krajami itp.). Klienci banków w Polsce charakteryzują się ponadto wysokim stopniem inercji: dane Pentora za rok 2003 pokazują, iż 2% posiadaczy ROR-ów zrezygnowało z usług swojego banku, natomiast co dwudziesty posiadacz ROR-u nawiązał współpracę z bankiem, z którego usług dotychczas nie korzystał. Z przytoczonych danych wyłania się więc obraz statystycznego klienta banków jako osoby dysponującej słabą wiedzą o sektorze bankowym i mało zorientowanej w dostępnych ofertach banków, przywiązanej do swojego banku i bardzo niechętnej do jego zmiany.
Czynnikiem warunkującym skłonność Polaków do zakładania rachunków bankowych za granicą jest niewątpliwie kwestia zaufania do zagranicznych instytucji finansowych. Polacy zdecydowanie większym zaufaniem obdarzają banki polskie niż zagraniczne: w I kwartale 2004 roku 79% respondentów zadeklarowało chęć ulokowania życiowych oszczędności w banku polskim, a 15% w banku zagranicznym lub z udziałem kapitału zagranicznego. Z kolei 10% Polaków jest skłonnych zaufać zagranicznym, a 23% polskim instytucjom finansowym. Pomimo relatywnie niskiego zaufania do zagranicznych instytucji finansowych, Polacy mają bardzo duże zaufanie do walut zagranicznych, przewyższające zaufanie do rodzimej waluty. Podczas gdy 53% respondentów wyraziło opinię, iż polski złoty to waluta solidna, godna zaufania, to w przypadku euro i dolara odsetek ten wyniósł odpowiednio 86% i 85%. Jednak zaufanie do obcych walut nie przekłada się na skłonność do oszczędzania w tychże walutach, wciąż bowiem wolimy lokować oszczędności w rodzimej walucie: na początku 2004 roku 6% respondentów posiadało oszczędności w dolarach lub innych walutach obcych. Polacy wciąż w przeważającej mierze są przyzwyczajeni do wykorzystywania rodzimej waluty jako środka gromadzenia oszczędności, a takie podejście nie jest czynnikiem mogącym stymulować skłonność zakładania rachunków bankowych za granicą.
Dla każdego racjonalnego konsumenta decyzja założenia rachunku bankowego za granicą musi się wiązać z potencjalnymi korzyściami, najczęściej czysto finansowymi. Z punktu widzenia polskich konsumentów, warunki prowadzenia konta przez banki mieszczące się za granicą nie są atrakcyjne. Oprocentowanie środków na lokatach w bankach za granicą może rozczarować tych, którzy oczekują osiągnięcia zysków z takiego konta. Dla kont typu checking account (odpowiednik naszego ROR) oprocentowanie w krajach UE jest bliskie 0%, oprocentowanie kont typu savings account (odpowiednik konta a'vista) wynosi najczęściej nie więcej niż 2,5%. Oprocentowanie lokat terminowych w bankach za granicą w porównaniu z ofertą polskich banków także nie jest zbyt atrakcyjne: dla przykładu, przeciętne oprocentowanie w niemieckich bankach rocznych lokat kształtuje się na poziomie maksymalnie do 2 proc. w skali roku, natomiast lokat dwuletnich do 2,5 proc.
Posiadanie konta bankowego za granicą wiąże się również z dość znacznymi kosztami, które trzeba ponosić. Dość dużą barierą dla potencjalnych klientów zagranicznych banków jest minimum środków wymaganych w przypadku zakładania lokaty, które w wielu przypadkach wynosi 1000 euro. Stosunkowo drogie są wszelkie operacje związane z przelewami środków: koszt przelewu do banku zagranicznego wynosi najczęściej od 0,2% do 1% kwoty przelewu, jednak nie mniej niż 15-20 złotych. Jeszcze więcej zapłacimy za przelanie środków na rachunek w Polsce: zwykle sporo ponad 10 euro. Są to więc koszty dość znaczne, w każdym razie wyższe niż w polskich bankach, w połączeniu z niskimi potencjalnymi zyskami skutecznie zniechęcające Polaków do korzystania z kont bankowych za granicą.
Jest więc mało prawdopodobne, aby banki za granicą mogły skusić Polaków do skorzystania ze swojej oferty. Dla typowego Kowalskiego, zainteresowanego ulokowaniem swoich pieniędzy na zagranicznym rachunku bankowym, operacja taka wiąże się z dość wysokimi kosztami oraz niezbyt obiecującą wizją zysków. Przy wykonywaniu operacji z udziałem banków ulokowanych za granicą trzeba również wziąć pod uwagę ryzyko kursowe i koszty pojawiające przy tego typu operacjach. Aby inwestować w walutach obcych, należy najpierw zakupić te waluty, aby po przeprowadzonej transakcji dokonać ich sprzedaży. Jednak operacja taka pociąga za sobą koszty - bank sprzedaje nam waluty obce po niższym kursie, odkupuje je po wyższym kursie. Ryzyko zmiany kursów walutowych jest kolejnym czynnikiem mogącym istotnie obniżyć wartość naszych oszczędności w walutach obcych (w przeliczeniu na złotówki), a ewentualne zyski mogą się pojawić dopiero w przypadku znacznego osłabienia złotego.
Cóż więc może skłonić polskiego konsumenta do założenia konta bankowego za granicą? W grę mogą też wchodzić przyczyny czysto praktyczne, gdy posiadanie konta bankowego za granicą znacznie ułatwia życie, np. w przypadku częstych wyjazdów za granicę, czasowego pobytu za granicą czy też studiowania za granicą. Posiadanie konta bankowego za granicą to konieczność dla uczestników zagranicznych rynków kapitałowych (dokonujących zakupu jednostek funduszy inwestycyjnych czy inwestujących na zagranicznych giełdach papierów wartościowych). Do otworzenia rachunku bankowego za granicą mogą również skłonić takie czynniki, jak snobizm, moda czy też chęć spróbowania czegoś nowego, aczkolwiek czynniki te wpływają marginalnie na skłonność Polaków do korzystania z tej możliwości.
Bogaci Polacy szukają kont za granicą
A które cechy socjodemograficzne najbardziej różnicują skłonność polskich konsumentów do zakładania rachunków bankowych za granicą?. Istotnym czynnikiem jest wiek ankietowanych (rys. 3): zakładanie rachunków bankowych za granicą to idea, która jest najbardziej popularna wśród osób młodych, w wieku 30-39 lat oraz do 29 roku życia. Z największą rezerwą do tego pomysłu podchodzą osoby starsze, najmniej skłonne do "eksperymentowania" ze swoimi finansami. Wydaje się to zrozumiałe, biorąc pod uwagę fakt, iż osoby te przyzwyczajone były przez długie lata do skromnej oferty krajowych banków, a mnogość ofert banków za granicą może budzić pewne wątpliwości w zakresie możliwości wyboru odpowiedniej z nich.Skłonność do założenia rachunku bankowego za granicą a wiek
Źródło: Audyt Bankowości Detalicznej, I kw. 2004, N=3000
Badając wpływ wykształcenia respondentów na ich skłonność do lokowania środków na zagranicznych rachunkach bankowych (rys. 4), widać, iż pomysł ten cieszy się największą popularnością wśród osób bardziej wykształconych.
Skłonność do założenia rachunku bankowego za granicą a wykształcenie
Źródło: Audyt Bankowości Detalicznej, I kw. 2004, N=3000
Większa skłonność do założenia rachunków bankowych za granicą osób o wyższym wykształceniu wynika z poziomu świadomości ekonomicznej tej grupy respondentów, z ich relatywnie większego obeznania z sektorem bankowym oraz z możliwości rozpoznania i wybrania odpowiedniej oferty zagranicznego banku (znacznie mniejsze są w tym wypadku chociażby bariery językowe).
Kolejną cechą dość mocno warunkującą zainteresowanie zakładaniem rachunków bankowych w bankach za granicą jest dochód rodziny (rys. 5). Największym zainteresowaniem idea ta cieszy się w grupie respondentów o dochodzie na rodzinę powyżej 2000 zł.
Skłonność do założenia rachunku bankowego za granicą a dochód rodziny
Źródło: Audyt Bankowości Detalicznej, I kw. 2004, N=3000
Możliwość lokowania środków za granicą to atrakcyjna alternatywa dla osób majętnych. Dla respondentów o skromniejszych środkach finansowych barierą przy zakładaniu kont za granicą są stosunkowo wysokie koszty transferu gotówki, wysokie opłaty za prowadzenie rachunku oraz wysokie minimalne limity wpłat na konto.
Banki mogą jednak być spokojne
Podsumowując, bankom w kraju nie grozi odpływ oszczędności Polaków na zagraniczne konta bankowe. Od samego początku, idea zakładania kont bankowych za granicą nie wzbudza wśród Polaków większego zainteresowania. Z perspektywy czasu widać jednak, iż Polacy podchodzą z coraz mniejszą rezerwą do możliwości przenoszenia swoich pieniędzy na zagraniczne konta. Nasza postępująca integracja z Unią Europejską, w połączeniu ze stopniową zmianą w mentalności Polaków i coraz większym dostrzeganiem korzyści płynących z naszego członkostwa w UE będą czynnikiem pozytywnie nastawiającym Polaków do idei korzystania z "bankowosći bez granic". Barierą znacznie ograniczającą zainteresowanie Polaków ofertą zagranicznych banków są czynniki czysto praktyczne. Dla przeciętnego Kowalskiego, przy jego obecnym poziomie dochodów, lokowanie środków za granicą nie jest atrakcyjną alternatywą dla korzystania z banków w Polsce. Z jednej strony koszty i ryzyko są znacznie wyższe, z drugiej zaś poziom zysków jest porównywalny, a często wręcz niższy, od tych osiąganych w kraju. Dodatkowym czynnikiem, obniżającym zainteresowanie ofertami banków za granicą jest fakt znacznie mniejszej znajomości zagranicznych rynków finansowych.Lokowanie pieniędzy poza granicami kraju jest natomiast atrakcyjnym rozwiązaniem dla osób o dochodach powyżej przeciętnych, chcących uczestniczyć w zagranicznych rynkach kapitałowych. Decydując się na inwestowanie za granicą, potencjalny inwestor może skorzystać ze znacznie bogatszej oferty produktów finansowych niż w Polsce.
Marcin Sznajder
Źródło:
