Treść umowy (statutu) spółki może czasowo ograniczyć możliwość zbywania udziałów (akcji) przez dotychczasowych udziałowców (akcjonariuszy). Gwarancje tego typu zwane lock up są dość często wykorzystywane. Mogą stanowić, na przykład, zabezpieczenie pierwszej oferty publicznej, która jest dla inwestora sposobem wyjścia z inwestycji. Zakaz zbywania akcji ma w tym przypadku na celu niedopuszczenie do pojawienia się nadmiernej ilości akcji na rynku, a tym samym obniżenia ich ceny. Z perspektywy spółki, lock up poprzez zmniejszenie podaży, przekłada się na zwiększenie popytu, czyli zainteresowania ze strony nowych inwestorów.
Zbywanie udziałów
Zakaz zbywania udziałów może być opatrzony pewnymi warunkami. Dla przykładu, jedna z debiutujących w tym roku spółek na NewConect umieściła w dokumencie inwestycyjnym zapis, że jej akcjonariusze nie będą przez co najmniej rok zbywać posiadanych papierów po kursie niższym niż dwukrotność ceny emisyjnej.
Ponadto niejednokrotnie wykorzystywanymi klauzurami w umowach inwestycyjnych jest prawo pierwszeństwa objęcia nowych udziałów (akcji) w spółce oraz prawo ich pierwokupu. Oba te zapisy mają za zadanie utrzymanie dotychczasowego status quo w spółce, ponieważ chronią przed wprowadzeniem do spółki nowych wspólników lub gwarantują wspólnikom zachowanie kontroli nad spółką.
Prawo pierwszeństwa objęcia nowych udziałów w spółce przysługuje udziałowcom bezpośrednio w oparciu o przepisy Kodeksu spółek handlowych (k.s.h.). Na przykład, zgodnie z art. 258 § 1 k.s.h. jeżeli umowa spółki lub uchwała o podwyższeniu kapitału nie stanowi inaczej, dotychczasowi wspólnicy mają prawo pierwszeństwa do objęcia nowych udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym w stosunku do swoich dotychczasowych udziałów. Prawo pierwszeństwa należy wykonać w terminie miesiąca od dnia wezwania do jego wykonania. Wezwania to zarząd przesyła wspólnikom jednocześnie.
Prawo pierwokupu oznacza, że w przypadku zamiaru sprzedania posiadanych udziałów, osoba sprzedająca ma obowiązek zaoferować je w pierwszej kolejności temu, komu prawo pierwokupu przysługuje. Prawo to może przysługiwać wszystkim bądź tylko wybranym udziałowcom. W praktyce wygląda to tak, że osoba sprzedająca udziały zawiera z potencjalnym nabywcą, nieposiadającym prawa pierwokupu, warunkową umowę sprzedaży udziałów, a następnie taką samą propozycję przedstawia udziałowcom posiadającym prawo pierwokupu, którzy mają określony czas (zazwyczaj tydzień), by zdecydować, czy zamierzają z niej skorzystać. Jeżeli wspólnik skorzysta z prawa pierwokupu, między nim a osobą sprzedającą udziały automatycznie dochodzi do skutku umowa o tej samej treści, co wcześniej zawarta umowa warunkowa z osobą trzecią.
W przypadku bezwarunkowej sprzedaży udziałów osobie trzeciej bez wiedzy i zgody podmiotów uprawnionym do ich pierwokupu, przysługuje im roszczenie odszkodowawcze, jednak umowa zawarta z naruszeniem prawa pierwokupu jest ważna i skuteczna (art. 599-600 k.c.).
Opcje call i put
Kolejnymi klauzurami wykorzystywanymi w umowach (statutach) spółek są opcje zwane call i put. Nie muszą występować w umowie jednocześnie, ale ich zasady działania są zbliżone. Dają nabywcy prawo do kupna (call) lub sprzedaży (put) udziałów (akcji) po z góry określonej cenie i w określonym czasie. Oznacza to, że jeżeli strona posiadająca opcję call zdecyduje się zrealizować przysługujące jej prawo kupna, strona zobowiązana ma obowiązek sprzedać udziały na uprzednio określonych warunkach, gdy zostanie do tego wezwana przez stronę. Strona posiadająca opcję put ma prawo wezwać stronę zobowiązaną do odkupienia od niej udziałów po określonej w opcji cenie. Można sobie wyobrazić sytuację, kiedy opcja put stanowi dla inwestora swego rodzaju gwarancję korzystnego wyjścia z inwestycji, kiedy spółka nie rozwija się pomyślnie i nie generuje spodziewanych zysków.
 | Potrzebujesz więcej firmowych informacji? Chcesz rozwiązać swoje wątpliwości? Wejdź na zakładkę Firma |
Drag-along i tag-along
Na koniec warto zwrócić uwagę na pojęcia drag-along i tag-along. Opcja drag-along, czyli prawo przymuszenia do sprzedaży, występuje najczęściej po stronie inwestora. Strona dysponująca tym uprawnieniem może wezwać pozostałych wspólników do sprzedaży posiadanych przez nich udziałów (akcji) osobie trzeciej. Prawo to jest realizowane w sytuacji, gdy potencjalny nabywca chce kupić pakiet udziałów (akcji) dający mu kontrolę nad spółką lub przejąć ją w całości. Sytuacja ta nie stawia jednak wspólników nieposiadających uprawnienia drag-along w sytuacji bez wyjścia. Możliwe jest rozwiązanie polegające na tym, że zamiast sprzedawać swoje udziały, mogą skorzystać z prawa pierwokupu akcji posiadanych przez udziałowca korzystającego z opcji drag-along na warunkach zaoferowanych przez wspomnianą osobę trzecią.
Tag-along oznacza prawo do przyłączenia się do sprzedaży. Jeżeli jeden ze wspólników wynegocjuje korzystne warunki sprzedaży posiadanych przez siebie udziałów (akcji), wspólnik posiadający opcję tag-along może od niego zażądać, aby ten sprzedał również jego udziały (akcje) na takich samych warunkach. W przeciwnym razie sprzedaż nie może dojść do skutku. Prawo tag-along jest formą gwarancji udzielanej najczęściej udziałowcom mniejszościowym wobec udziałowca większościowego, w celu pozostawienia im wyboru, czy chcą nadal pozostawać w spółce z nowym udziałowcem większościowym.
Przemysław Adamus
Aplikant radcowski
Rachelski i Wspólnicy Kancelaria Prawnicza Sp. k.
Zobacz też:
» Kłopotliwy spadek, kiedy akcje lub udziały dziedziczy osoba małoletnia?
» Jakie konsekwencje podatkowe dla wspólnika spółki osobowej będzie miała jej likwidacja?
» Umiejętnie zaplanuj transakcje sprzedaży udziałów, a unikniesz płacenia podatku
» Kłopotliwy spadek, kiedy akcje lub udziały dziedziczy osoba małoletnia?
» Jakie konsekwencje podatkowe dla wspólnika spółki osobowej będzie miała jej likwidacja?
» Umiejętnie zaplanuj transakcje sprzedaży udziałów, a unikniesz płacenia podatku
Źródło:
