Jak weryfikować źródła, rozpoznawać manipulację, dostrzegać, jak obraz, dźwięk, narracja, kontekst i montaż wpływają na znaczenie przekazu - dowiedzą się uczniowie szkół podstawowych i ponadpodstawowych podczas zajęć prowadzonych w ramach ogólnopolskiego programu edukacji medialnej „What the FEJK”.
Projekt, realizowany przez Narodowe Centrum Kultury Filmowej w Łodzi do 2028 r., został objęty patronatem honorowym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
- Sprawdzanie źródeł, rozpoznawanie manipulacji, rozumienie kontekstu i świadomy odbiór przekazu stają się podstawowymi kompetencjami potrzebnymi do funkcjonowania we współczesnym świecie. Młodzi ludzie funkcjonują już w zupełnie innym środowisku informacyjnym niż pokolenie ich rodziców, niż moje pokolenie. Zmieniły się nie tylko narzędzia, zmienił się cały sposób, w jaki informacje powstają oraz tego, w jaki sposób informacja zdobywa naszą uwagę - powiedziała ministra kultury Marta Cienkowska na czwartkowej konferencji prasowej w MKiDN.
Dodała, że program „What the FEJK” odpowiada właśnie na tę potrzebę. - Uczy weryfikowania źródeł, rozpoznawania manipulacji i rozumienia, jak obraz, dźwięk, narracja, kontekst i montaż wpływają na znaczenie przekazu. Nie wskazuje młodym ludziom, które informacje są prawdziwe, ale daje im kompetencje i narzędzia do tego, żeby sami mogli to ocenić – zaznaczyła.
Cienkowska oceniła, że „odporność na dezinformację jest częścią odporności społecznej”. - I musimy sobie zdać sprawę z tego, że dezinformacja nie jest wyłącznie problemem internetu, ponieważ wszystko to, co do nas dochodzi przez media ma wpływ na nasze emocje, na decyzje, na relacje społeczne i również na sposób postrzegania rzeczywistości. Chciałabym, żeby bardzo mocno wybrzmiało, że to, co otrzymujemy w internecie, bardzo silnie na nas oddziałuje wewnętrznie. A społeczeństwo, które potrafi sprawdzać informacje, rozpoznawać próby manipulacji, które świadomie umie korzystać z mediów, trudniej wprowadzić w błąd, przestraszyć i podzielić - podkreśliła.
Prezydent Łodzi Hanna Zdanowska zaznaczyła, że nie jest ich zadaniem „ukierunkowanie młodych ludzi na to, jak mają myśleć”. - Naszym zadaniem jest danie im wiedzy, żeby mogli weryfikować to, z czym mają na co dzień do czynienia, żeby mogli rozpoznać fake newsa od rzeczywistości - dodała.
Małgorzata Kilian-Grzegorczyk, założycielka i prezeska Stowarzyszenia Demagog – partnera programu, powiedziała, że młodzi ludzie potrzebują narzędzi, ale też wskazówek, jak weryfikować informacje. - Fact-checking i budowanie nawyku sprawdzania - źródła, autora, kontekstu, porównywanie informacji w kilku źródłach - to dziś kompetencje, których młodzi ludzie potrzebują. (...) Nie chodzi o to, żeby pokazywać ludziom, co mają myśleć, tylko, żeby oni sami mogli budować swoje poglądy w oparciu o rzetelne i prawdziwe informacje - przypomniała.
„What the FEJK” jest skierowany do uczniów klas IV–VIII szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych. Ma na celu wyposażenie dzieci i młodzieży w narzędzia pozwalające samodzielnie oceniać wiarygodność przekazu: sprawdzać jego autora i źródło, analizować kontekst, docierać do materiałów pierwotnych, porównywać informacje oraz świadomie korzystać z nowych technologii.
Program ma rozwijać kompetencje medialne i cyfrowe, krytyczne myślenie, umiejętność weryfikowania źródeł i analizowania informacji oraz odpowiedzialność za tworzenie i rozpowszechnianie treści. Podstawą ma być nauka poprzez doświadczenie. Uczniowie poznają definicje związane z dezinformacją, przeanalizują konkretne przekazy, zweryfikują źródła, będą pracować z obrazem i dźwiękiem, poznawać mechanizmy manipulacji oraz w kontrolowanych warunkach tworzyć przykładowe zmanipulowane materiały, aby następnie samodzielnie je rozpoznać i zdemaskować.
Projekt został zbudowany wokół trzech uzupełniających się formatów: „What the FEJK TALKS” - łączy prelekcję tematyczną z projekcją filmu, który staje się punktem wyjścia do rozmowy o dezinformacji i manipulacji; „What the FEJK CLASS” - wykorzystuje wystawę stałą „Kino Polonia” w Narodowym Centrum Kultury Filmowej w Łodzi, uczestnicy poznają na niej historię propagandy, cenzury, kreowania wizerunku i manipulowania przekazem w polskiej kinematografii; „What the FEJK LAB” - to praktyczne warsztaty, realizowane w profesjonalnych studiach Narodowego Centrum Kultury Filmowej, uczniowie będą pracować m.in. w studiu telewizyjnym, dźwiękowym, studiu efektów specjalnych oraz pracowni animacji i charakteryzacji, poznają mechanizmy manipulowania materiałem newsowym, wpływ montażu i muzyki na odbiór wypowiedzi, zagadnienia związane z klonowaniem głosu i twarzy, treściami generowanymi przez AI, VR, a także kreowaniem wizerunku poprzez kostium czy karykaturę.
Pierwsze zajęcia dla uczniów klas IV-VIII szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych ruszają 17 września.
Szkoły mogą korzystać z pakietów łączących trzy aktywności w różnych konfiguracjach: prelekcję, kino i warsztat; prelekcję, kino i wystawę lub prelekcję, wystawę i warsztat. Scenariusze zajęć są dostosowywane do wieku i poziomu edukacyjnego uczestników. Koszt udziału ucznia w jednym pakiecie wynosi 20 zł, a nauczyciela lub opiekuna 1 zł.
„What the FEJK - ogólnopolski program edukacji medialnej i przeciwdziałania dezinformacji”, realizowane przez EC1 Łódź – Miasto Kultury, otrzymało dotację celową MKiDN, w tym: 11,88 mln zł na realizację programu w latach 2026-2028 oraz 325 tys. zł na wydatki inwestycyjne w 2026 r. Całkowita wartość projektu wynosi 13,135 mln zł.
Program jest realizowany w Narodowym Centrum Kultury Filmowej w Łodzi, które posiada zarówno zaplecze technologiczne, jak i kompetencje pozwalające pokazać młodym ludziom cały proces powstawania przekazu audiowizualnego. Instytucja dysponuje profesjonalnymi studiami telewizyjnymi, dźwiękowymi, animacji, charakteryzacji, efektów specjalnych i postprodukcji, trzema salami kinowymi oraz dwoma wystawami stałymi, w tym „Kino Polonia”, największą w Polsce wystawą poświęconą historii polskiej kinematografii. Najważniejszym zasobem Centrum jest jednak zespół filmowców, edukatorów i medioznawców, posiadających doświadczenie w pracy z kulturą audiowizualną i grupami szkolnymi. (PAP)
ksi/ aszw/
