Alchemia wbrew pozorom nie była tylko „gorączką złota”. Wielu alchemików zajmowało się badaniami, prowadzącymi w prostej linii do dzisiejszej chemii, wielu z nich było wybitnymi naukowcami, dzięki którym rozwijała się również medycyna. Większości z nas alchemia kojarzy się jednak z dążeniem do uzyskania rzeczy niemożliwych: panaceum – leku na wszystkie choroby, eliksiru życia – zapewniającego nieśmiertelność i kamienia filozoficznego – zdolnego do przemiany zwykłych metali w złoto.
Za praojca alchemii można uznać greckiego filozofa Bolosa z Mendes żyjącego w II wieku p.n.e. Poświęcił się on badaniu zagadnienia przemiany, czyli transmutacji jednych metali w inne. Przede wszystkim zaś interesowała go przemiana ołowiu w złoto. Jego dzieło „O barwieniu złota, srebra i kamieni purpurą”, było pierwszą pracą poświęconą temu zagadnieniu.
Alchemicy arabscy
Największym alchemikiem arabskim był niejaki Dżabir ibn Hajjan, żyjący w latach 760 – 815. To on jako pierwszy ustalił, że rtęć jest metalem, otrzymał kwas octowy oraz azotowy. Twierdził, że złączenie w odpowiednich proporcjach rtęci i żółtej z koloru siarki da złoto.
Kolejny słynny alchemik pochodził z Persji i zwał się Al-Razi, znany w Europie jako Rhazes. Żył w latach 850 – 925. Jako pierwszy zaczął używać gipsu przy złamaniach kończyn. Jesli zaś chodzi o próby uzyskania złota, to oprócz siarki i rtęci wykorzystywał jeszcze do tego sól kuchenną. Niestety i jego doświadczenia nie przyniosły rezultatu. Jego uczniem był słynny w świecie Awicenna – Ibn Sina – tadżycki uczony, uważany za największego i najsłynniejszego medyka okresu średniowiecza.
Europa Pierwszym naprawdę słynnym alchemikiem europejskim był Albert von Bollstadt (1193 – 1280), bardziej znany jako Albert Wielki, czyli Albertus Magnus – mistrz i nauczyciel jeszcze sławniejszego od niego św. Tomasza z Akwinu.
Największą sławę zdobył w średniowieczu Francuz Nicolas Flamel (1330 – ok. 1414), który był również uznanym prawnikiem i pisarzem przysięgłym. Interesowały go przede wszystkim praktyki Greków i Egipcjan, w mniejszym stopniu Arabów. Legenda głosi, że jako pierwszy stworzył kamień filozoficzny i zmieniał dowolny metal w czyste złoto.
Prawdziwy rozkwit alchemii nastąpił w XVI wieku. Wówczas powstały jedne z najważniejszych dzieł tej dziedziny wiedzy. Pierwsze z nich to „De re metallica” wydana w 1556 roku przez Niemca Georga Bauera znanego jako Agicola. Zawarte tam kompendium wiedzy o metalach było aktualne przez długie stulecia. Drugą książką była „Alchemia” Andreasa Libau zwanego Libaviusem. Wydana w 1597 roku, pozbawiona była charakterystycznego dla innych dzieł mistycyzmu, a przez to bardziej zrozumiała i racjonalna. Można by rzec, że była to pierwsza encyklopedia chemii.
Zmierzch alchemii Wiek XVII to zmierzch alchemii. Powoli odchodzono od sfery mistyczno- religijnej i skupiano się na sferze czysto racjonalnej. Zmieniało się to jednak powoli. Warto pamiętać, że w tamtych czasach nawet Izaaka Newtona uważano za alchemika. Niemniej przyjmuje się, że historia chemii jako nauki, i koniec alchemii wyznacza wydanie dzieła Roberta Boyle'a - „The Skeptical Chymist” w 1661 roku, w którym wyraźnie rozgraniczył on chemię jako naukę od przednaukowych badań alchemicznych. Mimo to jednak alchemicy działali dalej i nadal przeprowadzali swoje doświadczenia. Jednym z ostatnich przedstawicieli tej dziedziny wiedzy był niemiecki uczony Hennig Brand, który poszukując metody uzyskania kamienia filozoficznego z moczu uzyskał po raz pierwszy fosfor. Stało się to 8 lat po wydaniu książki Boyle'a.
Jeszcze w II połowie XVIII wieku działał jeden z najsłynniejszych alchemików w dziejach Europy. Był nim słynny Cagliostro, włoski okultysta, awanturnik i oszust. Jednocześnie członek lóż masońskich, za co Inkwizycja ukarała go karą śmierci, którą papież złagodził do dożywotniego wiezienia w jednej z cel przepastnych lochów Zamku Świętego Anioła nieopodal Watykanu.
Poszukiwania metod transmutacji ołowiu w złoto zakończył Antoine Lavoisier, osiemnastowieczny chemik francuski, który metodami naukowymi obalił teorię o możliwości przemiany jednych metali w inne. Mimo to, w chemii, bardzo długo jeszcze występowała wiara w sztuczne byty wywyodzące się z alchemii, takie jak” flogiston i siła witalna.
Alchemia w Polsce
Pierwsze udokumentowane doniesienia o paraniu się alchemią na terenie Polski pochodzą z XV wieku. W roku 1491 przed sądem biskupim w Poznaniu stanął Kasper Bakałarz, będący altarystą kościoła Marii Magdaleny w Poznaniu. W czasie procesu przyznał się do zarzucanych mu czynów obejmujących paranie się alchemią oraz „palenia płynnego złota”. Alchemikami byli również: Albert Korab-Łaski, wojewoda sieradzki, nadworny lekarz króla Zygmunta Augusta, Józef Struś znany pod zlatynizowanym nazwiskiem Strutius (1510-1568), Jędrzej Grutinus będący profesorem Akademii Krakowskiej, Kasper Skarbimierski (Skarbimur), lekarz Wojciech Oczko (1537-1599) nadworny lekarz króla Stefana Batorego i Zygmunta III, dalej gdańszczanin Jan Bretschneider i lwowianin Hieronim Reussner. Jednak największym z ówczesnych alchemików, był Michał Sędziwój (Sendivogius Polonus 1566-1636), uczeń słynnego Paracelsusa. Działał on na dworach króla Zygmunta III i cesarza Rudolfa II w Pradze. Jedno z dzieł Sędziwoja, „De lapide philosophorum tractatus duodecim” w latach 1604-1787 doczekało się aż 53 wydań.
Za praojca alchemii można uznać greckiego filozofa Bolosa z Mendes żyjącego w II wieku p.n.e. Poświęcił się on badaniu zagadnienia przemiany, czyli transmutacji jednych metali w inne. Przede wszystkim zaś interesowała go przemiana ołowiu w złoto. Jego dzieło „O barwieniu złota, srebra i kamieni purpurą”, było pierwszą pracą poświęconą temu zagadnieniu.
Alchemicy arabscy
Największym alchemikiem arabskim był niejaki Dżabir ibn Hajjan, żyjący w latach 760 – 815. To on jako pierwszy ustalił, że rtęć jest metalem, otrzymał kwas octowy oraz azotowy. Twierdził, że złączenie w odpowiednich proporcjach rtęci i żółtej z koloru siarki da złoto.
Kolejny słynny alchemik pochodził z Persji i zwał się Al-Razi, znany w Europie jako Rhazes. Żył w latach 850 – 925. Jako pierwszy zaczął używać gipsu przy złamaniach kończyn. Jesli zaś chodzi o próby uzyskania złota, to oprócz siarki i rtęci wykorzystywał jeszcze do tego sól kuchenną. Niestety i jego doświadczenia nie przyniosły rezultatu. Jego uczniem był słynny w świecie Awicenna – Ibn Sina – tadżycki uczony, uważany za największego i najsłynniejszego medyka okresu średniowiecza.
Europa Pierwszym naprawdę słynnym alchemikiem europejskim był Albert von Bollstadt (1193 – 1280), bardziej znany jako Albert Wielki, czyli Albertus Magnus – mistrz i nauczyciel jeszcze sławniejszego od niego św. Tomasza z Akwinu.
Największą sławę zdobył w średniowieczu Francuz Nicolas Flamel (1330 – ok. 1414), który był również uznanym prawnikiem i pisarzem przysięgłym. Interesowały go przede wszystkim praktyki Greków i Egipcjan, w mniejszym stopniu Arabów. Legenda głosi, że jako pierwszy stworzył kamień filozoficzny i zmieniał dowolny metal w czyste złoto.
Prawdziwy rozkwit alchemii nastąpił w XVI wieku. Wówczas powstały jedne z najważniejszych dzieł tej dziedziny wiedzy. Pierwsze z nich to „De re metallica” wydana w 1556 roku przez Niemca Georga Bauera znanego jako Agicola. Zawarte tam kompendium wiedzy o metalach było aktualne przez długie stulecia. Drugą książką była „Alchemia” Andreasa Libau zwanego Libaviusem. Wydana w 1597 roku, pozbawiona była charakterystycznego dla innych dzieł mistycyzmu, a przez to bardziej zrozumiała i racjonalna. Można by rzec, że była to pierwsza encyklopedia chemii.
Zmierzch alchemii Wiek XVII to zmierzch alchemii. Powoli odchodzono od sfery mistyczno- religijnej i skupiano się na sferze czysto racjonalnej. Zmieniało się to jednak powoli. Warto pamiętać, że w tamtych czasach nawet Izaaka Newtona uważano za alchemika. Niemniej przyjmuje się, że historia chemii jako nauki, i koniec alchemii wyznacza wydanie dzieła Roberta Boyle'a - „The Skeptical Chymist” w 1661 roku, w którym wyraźnie rozgraniczył on chemię jako naukę od przednaukowych badań alchemicznych. Mimo to jednak alchemicy działali dalej i nadal przeprowadzali swoje doświadczenia. Jednym z ostatnich przedstawicieli tej dziedziny wiedzy był niemiecki uczony Hennig Brand, który poszukując metody uzyskania kamienia filozoficznego z moczu uzyskał po raz pierwszy fosfor. Stało się to 8 lat po wydaniu książki Boyle'a.
Jeszcze w II połowie XVIII wieku działał jeden z najsłynniejszych alchemików w dziejach Europy. Był nim słynny Cagliostro, włoski okultysta, awanturnik i oszust. Jednocześnie członek lóż masońskich, za co Inkwizycja ukarała go karą śmierci, którą papież złagodził do dożywotniego wiezienia w jednej z cel przepastnych lochów Zamku Świętego Anioła nieopodal Watykanu.
Poszukiwania metod transmutacji ołowiu w złoto zakończył Antoine Lavoisier, osiemnastowieczny chemik francuski, który metodami naukowymi obalił teorię o możliwości przemiany jednych metali w inne. Mimo to, w chemii, bardzo długo jeszcze występowała wiara w sztuczne byty wywyodzące się z alchemii, takie jak” flogiston i siła witalna.
Alchemia w Polsce
Pierwsze udokumentowane doniesienia o paraniu się alchemią na terenie Polski pochodzą z XV wieku. W roku 1491 przed sądem biskupim w Poznaniu stanął Kasper Bakałarz, będący altarystą kościoła Marii Magdaleny w Poznaniu. W czasie procesu przyznał się do zarzucanych mu czynów obejmujących paranie się alchemią oraz „palenia płynnego złota”. Alchemikami byli również: Albert Korab-Łaski, wojewoda sieradzki, nadworny lekarz króla Zygmunta Augusta, Józef Struś znany pod zlatynizowanym nazwiskiem Strutius (1510-1568), Jędrzej Grutinus będący profesorem Akademii Krakowskiej, Kasper Skarbimierski (Skarbimur), lekarz Wojciech Oczko (1537-1599) nadworny lekarz króla Stefana Batorego i Zygmunta III, dalej gdańszczanin Jan Bretschneider i lwowianin Hieronim Reussner. Jednak największym z ówczesnych alchemików, był Michał Sędziwój (Sendivogius Polonus 1566-1636), uczeń słynnego Paracelsusa. Działał on na dworach króla Zygmunta III i cesarza Rudolfa II w Pradze. Jedno z dzieł Sędziwoja, „De lapide philosophorum tractatus duodecim” w latach 1604-1787 doczekało się aż 53 wydań.
Źródło:
