Rozwój Polski Wschodniej wspiera wiele programów, w tym również specjalne fundusze pochodzące z Unii Europejskiej. Zamość jest jednym z kluczowych ośrodków tego regionu. Poniżej przyglądamy się bliżej sytuacji na lokalnym rynku pracy i perspektywom na przyszłość.
Zamość pozostaje jednym z najważniejszych miast na wschodzie Polski. Jak wynika z danych zebranych w "Raporcie o sytuacji społeczno-gospodarczej województwa lubelskiego 2023" przygotowanym przez Urząd Statystyczny w Lublinie, pod względem liczby podmiotów gospodarki narodowej podokręg chełmsko-zamojski zajmuje drugie miejsce w województwie – zarejestrowano tu ponad jedną czwartą podmiotów. Pod tym względem zdecydowanym liderem jest rzecz jasna stołeczny Lublin, w którym udział wynosi 41,6%.
Co ważne: w 2022 roku przychody z działalności przedsiębiorstw zarejestrowanych na Lubelszczyźnie wzrosły aż o 70,4% w porównaniu z 2021 rokiem. W zestawieniu z rokiem 2015 wzrost wyniósł aż 160,3%. Natomiast przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i materiałów uplasowały się na poziomie 132764,2 mln zł, co oznacza wzrost o blisko 70% w relacji rok do roku.
Najlepiej pod tym względem radziło sobie przetwórstwo przemysłowe i handel. Dobrym pomysłem na biznes może być również naprawa pojazdów mechanicznych. O jedną czwartą wzrosły przychody z eksportu, choć sam udział sprzedaży na eksport ograniczył się do 15,1%, co oznacza nieznaczny spadek w porównaniu z 2021 rokiem.
Bezrobocie w mieście maleje, w powiecie rośnie
Zamość pozostaje jednym z ważniejszych ośrodków gospodarczych w południowo-wschodniej części kraju, co znajduje przełożenie również na kwestię zatrudnienia. Według danych Powiatowego Urzędu pracy w samym mieście w lipcu 2023 roku stopa bezrobocia wyniosła 7,3%. Była tym samym nieco niższa niż w przypadku województwa lubelskiego (7,5%). Wyższe bezrobocie (10,7%) odnotowuje się natomiast w powiecie zamojskim. Z perspektywy samego miasta oznacza to spadek bezrobocia o 0.6 p.p. w porównaniu z poprzednim rokiem. Zdecydowanie mniej ciekawie tendencja prezentuje się z perspektywy powiatu. Przed rokiem bezrobocie było w nim niższe niż w powiecie grodzkim i uplasowało się na poziomie 7,3%. Spadek zatrudnienia jest więc zauważalny.
Z podobnym problemem musi również radzić sobie całe województwo, w którym jeszcze przed rokiem bezrobocie wynosiło 6,6%. Przypomnijmy: w całym tym okresie średnie bezrobocie w kraju utrzymywało się w okolicach stabilnego poziomu 5%. Bez wątpienia Lubelszczyzna prezentuje pod tym względem tendencje charakterystyczne dla całej Polski Wschodniej. Oferty pracy pojawiają się przede wszystkim w dużych ośrodkach. Rynek pracy jest w najlepszej formie w Lublinie (w lipcu 2023 roku stopa bezrobocia wyniosła 4,3%), o zatrudnienie stosunkowo łatwo również w Zamościu czy Chełmie.
Zamieszkałe przez 62 785 mieszkańców miasto musi borykać się jednak z ujemnym saldem migracji – w ciągu 2022 roku wyniosło 5,99‰. Z drugiej strony to problem całego województwa. Dodatnie saldo migracji odnotował jedynie Lublin (8,16‰). Wnioski? Coraz więcej osób decyduje się na przeprowadzkę do większych ośrodków. Dla wielu z nich celem jest Warszawa, Poznań lub Trójmiasto. W skali regionu natomiast najczęściej wybierany jest właśnie Lublin lub Rzeszów.
Z drugiej strony należy pamiętać o nowym trendzie pracy zdalnej, która jest szeroko wykorzystywana chociażby przez najbardziej innowacyjne przedsiębiorstwa reprezentujące branżę IT. W dłuższej perspektywie coraz więcej specjalistów może decydować się na pracę dla przedsiębiorstw zlokalizowanych w metropoliach, jednocześnie zamieszkując w mniejszych miejscowościach, takich jak Zamość.
Jak wynika z raportu IT Market Snapshot inhire.io, aż 68% publikowanych ofert pracy dla branży IT zawierała propozycję pracy zdalnej. Choć oznacza to spadek o 2 p.p. w porównaniu z pierwszym kwartałem 2023 roku, nadal udział jest wysoki. Jednocześnie nic nie stoi na przeszkodzie, aby mieszkając w Zamościu, realizować obowiązki dla zagranicznego podmiotu. Udział ogłoszeń zagranicznych firm wzrósł aż o 32 p.p.
Najlepsze zarobki? IT bez konkurencji
Według danych GUS z 2021 roku średnia pensja w samym mieście wyniosła 5405,57 zł, natomiast średnia dla województwa wyniosła wówczas 5318,68 zł (w 2022 roku było to 5604,38 zł, co oznacza wzrost o 11,8% w porównaniu z rokiem 2021). Przeciętne wynagrodzenie w powiecie grodzkim było więc wyższe od średniej wojewódzkiej: podobny rezultat osiągnął jedynie Lublin, a także powiaty łęczyński, świdnicki i puławski. Rzecz jasna to wartości zdecydowanie niższe od średniej krajowej (6653,67 zł).
Z drugiej strony również pod tym względem zarysowuje się wyraźna dysproporcja pomiędzy Zamościem a powiatem zamojskim, w którym przeciętna pensja utrzymuje się na najniższym poziomie w województwie. W powiecie przeciętne wynagrodzenie wyniosło zaledwie 4374,85 zł.
Poziom zarobków rzecz jasna zależy przede wszystkim od branży. Na najwyższe wynagrodzenia (155,4% średniej wojewódzkiej) mogą liczyć osoby zajmujące się technologiami informacyjnymi. W ich przypadku średnia pensja to aż 8267,88 zł. Z drugiej strony znajduje się gastronomia – w tej branży przeciętne wynagrodzenie to zaledwie 3494,77 zł i 65,7% średniej dla regionu.
Te wyniki nie mogą dziwić. Podobna tendencja jest obserwowana w całym kraju. Ważnym ośrodkiem branży IT w południowo-wschodniej części kraju jest oddalony o 150 km Rzeszów. Stolica Podkarpacia zajęła 10. miejsce pod względem liczby opublikowanych ofert adresowanych do branży IT – w ciągu drugiego kwartału 2023 roku na lokalnym rynku pojawiło się 451 nowych propozycji pracy dla specjalistów. Na jakie wynagrodzenia mogą liczyć kandydaci? Średnia w przypadku UOP to ponad 20 000 zł brutto. Na więcej – przeciętnie nawet 24 000 zł – mogą natomiast liczyć osoby, które zdecydują się na kontrakt b2b.
Przemysł przetwórczy wciąż zatrudnia
Zamojszczyzna i Roztocze w znacznym stopniu bazują na rolnictwie. Nic w tym dziwnego: region słynie z wysokiej jakości gleb i bogatych tradycji rolniczych. Praca w Zamościu w znacznej mierze bazuje na dobrze rozwiniętym sektorze przetwórczym i spożywczym. Do największych zakładów pracy w mieście należy Spółdzielnia Mleczarska Krasnystaw, specjalizująca się w produkcji mrożonek chłodnia Mors, Zamojskie Zakłady Zbożowe czy wytwórnia pasz Agri Plus.
To również ważne centrum przemysłu meblarskiego. W mieście znajduje się jeden z zakładów produkcyjnych Black Red White – firmy, która została założona w pobliskim Chmielku (powiat Biłgorajski). Wśród prowadzących stałe rekrutacje obiektów przemysłowych wyróżniają się także zakłady SipMot produkujące maszyny rolnicze oraz Stalprodukt Zamość Sp. z o.o., który zajmuje się produkcją drzwi i ościeżnic.
Turystyka ważna w regionie
Istotnym ogniwem lokalnego rynku jest turystyka. Bodźcem rozwojowym stało się dla niej przede wszystkim wpisanie Starego Miasta w Zamościu w 1992 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jak informuje Urząd Miasta, w 2022 roku miasto odwiedziło ponad 235 tysięcy turystów. Poza mieszkańcami województwa lubelskiego, Mazowsza, Małopolski i Śląska region gościł również m.in. turystów z Wielkiej Brytanii, Niemiec, Izraela czy Japonii.
Turyści indywidualni najczęściej spędzali przy tym w mieście i jego okolicach od dwóch do pięciu dni. Do ich dyspozycji pozostaje sporo atrakcji, w tym m.in. Muzeum Zamojskie, Muzeum Fortyfikacji i Broni "Arsenał", Muzeum Żydów Zamościa czy ogród zoologiczny.
Spore zainteresowanie turystów oznacza dobre perspektywy dla lokalnej branży gastronomicznej i noclegowej, co przekłada się również na sporo miejsc pracy w szeroko pojmowanej turystyce. Poza usługami dostępnymi w samym mieście Zamość staje się również cenionym punktem wypadowym w ramach dłuższych pobytów na Zamojszczyźnie i Roztoczu.
Środki dla Polski Wschodniej okazją na rozwój
Województwo lubelskie jest jednym z beneficjentów Programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej realizowanego w latach 2021–2027. Łączny budżet wynosi aż 12 mld 428 mln złotych. Jego podstawowym celem jest stymulowanie konkurencyjności regionu oraz zapewnienie lepszych warunków życia mieszkańców. Z perspektywy zatrudniających przedsiębiorstw oznacza to przede wszystkim dodatkowe środki, które można wykorzystać m.in. na kluczowe inwestycje i innowacje. Istotnym segmentem wspieranym w ramach programu jest również rozwój turystyki oraz ochrona bogactwa przyrodniczego regionu.
Aż 100 mln euro przeznaczono na program automatyzacji i robotyzacji małych i średnich przedsiębiorstw. W ramach tych projektów możliwe jest wdrożenie rozwiązań Przemysłu 4.0. w mniejszych podmiotach. Taką samą pulę środków przeznaczono na wsparcie dla start-upów. Osoby, które chciałyby przetestować innowacyjne pomysły na biznes, zyskują więc na Lubelszczyźnie świetne warunki do rozwoju.
Również 100 mln euro przewidziano dla realizacji opracowania modeli biznesowych przedsiębiorstw zgodnych z założeniami gospodarki obiegu zamkniętego oraz wdrożenie strategii wzorniczych dla sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Łącznie 100 mln euro przewidziano dla mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych z Polski Wschodniej. Pożyczki mogą przeznaczyć m.in. na rozwój bazy noclegowej i gastronomicznej, inwestycje w strefy sportowe i rekreacyjne, transport czy wytwarzanie produktów regionalnych.
