Przeciętna emerytura w Polsce to nieco ponad 1700 zł brutto. Ok. 50 tys. ludzi w Polsce otrzymuje świadczenie niższe niż 1000 zł. Skrajna bieda w połączeniu ze starością zmusza ludzi do poszukiwania rozwiązań, które polepszą ich sytuację materialną. W przypadku ludzi starszych pole manewru jest bardzo ograniczone. I to właśnie do nich skierowana jest odwrócona hipoteka.
Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce opublikowała raport dotyczący rynku odwróconej hipoteki. Inspiracją do jego stworzenia był raport UOKiK, z którego wynikało, że część podmiotów działających na rynku nadużywało swojej pozycji i mogło wprowadzać klientów w błąd. KPF podkreślił, że płynie z tego kilka wniosków. Podstawowy dotyczy konieczności uregulowania prawnego produktu, który chociaż wciąż jest niszowy, to zdobywa coraz większą popularność.
 | » Ceny mieszkań dalekie od limitów „Mieszkania dla młodych” |
Z kontroli UOKIK wynikało, że rentę dożywotnią oferuje w Polsce 7 spółek. Sprawdzono 37 wzorców umów i zakwestionowano 17. Wątpliwości urzędu wzbudziły praktyki dotyczące m.in. uzależniania zamieszkania w zbytym lokalu członków najbliższej rodziny konsumenta od zgody przedsiębiorcy oraz obciążania klientów kosztami poważnych napraw mieszkania lub domu, podczas gdy powinien to być obowiązek spółki przejmującej nieruchomość.
Tylko 283 chętnych na umowę dożywocia
Z raportu KPF wynika, że w Polsce tylko 283 osoby zdecydowały się na skorzystanie z tego produktu (badanie dotyczy tylko członków KPF oferujących rentę dożywotnią, czyli tylko dwóch firm).To bardzo niewiele, ale analizowane przedsiębiorstwa zwracają uwagę, że trend jest rosnący. W latach 2011-2012 liczba aktywnych umów wzrosła o ponad 100%. Jednak w przypadku tak małej bazy, do analiz należy podchodzić bardzo ostrożnie.
Średni wiek klienta, który decyduje się na podpisanie umowy to 75 lat. Z tablic trwania życia, tworzonych przez GUS wynika, że osoby w tym wieku mają przed sobą przeciętnie mniej niż 10 lat życia.
Z zebranych danych wynika, że przeciętna średnia wartość nieruchomości podlegającej umowie w 2013 roku wynosiła 238 tys. zł. Biorąc pod uwagę średnią wartość nieruchomości, wiek oraz przewidywaną długość życia to wartość przeciętnej renty powinna wynosić ok. 1 - 1,2 tys. zł by było to opłacalne dla klientów i jednocześnie zyskowne dla podmiotów wypłacających rentę. W raporcie KPF nie podano wartości przeciętnego świadczenia. Podano natomiast łączną wartość wypłaconej renty, która w 2013 roku osiągnęła 5,15 mln zł. Przeciętna wartość renty dożywotniej pozostaje tajemnicą, ale z różnych źródeł wiadomo, że jej wartość oscyluje w granicach 600 zł.
Diabeł tkwi w szczegółach
Odwrócona hipoteka to nie jest to samo, co odwrócony kredyt hipoteczny. Ten drugi jest produktem bankowym i obecnie nie jest oferowany na polskim rynku. Z kolei odwrócona hipoteka to tak naprawdę umowa o rentę dożywotnią w zamian za przeniesienie własności nieruchomości na podmiot, który jest zobligowany do wypłacania danej osobie określonej kwoty pieniężnej. Wątpliwości budzi wysokość renty, która czasami jest niewspółmiernie niska do rynkowej wartości nieruchomości.
Przedsiębiorstwa oferujące odwróconą hipotekę bronią się tym, że jest związane z dużym ryzykiem, które ponoszą. Ponadto mimo wszystko jest to działalność biznesowa, a nie charytatywna. Kolejne zastrzeżenia można mieć do kwestii bezpieczeństwa zawartych umów, które mogą być niezrozumiałe dla klientów. Istnieje duże ryzyko, że część podmiotów wykorzystuje niewiedzę klientów do taniego nabywania nieruchomości.
Dodatkowym problemem są kwestie prawne. Duże wątpliwości budzi przyszłość osób otrzymujących rentę dożywotnią w sytuacji możliwego bankructwa podmiotu, który ją wypłaca. Jest to delikatna materia prawna, bo w najgorszym wypadku świadczeniobiorca mógłby pozostać bez pieniędzy i bez nieruchomości. Część podmiotów wręcz domaga się natychmiastowego uregulowania tych kwestii, niekoniecznie z dobroci serca. Ustawowe umocowanie tych usług po prostu obniży koszty prowadzenia biznesu - m.in. notarialne, obsługi prawnej itd. Jednocześnie zwiększy wiarygodność tych firm na rynku.
Łukasz Piechowiak,Główny ekonomista Bankier.pl
