Ministerstwo Finansów zaproponowało zmiany dot. stabilizującej reguły wydatkowej (SRW), w tym rozszerzenie podmiotów ją obejmujących. MF chce też zmiany algorytmu obliczania kwoty wydatków zawartej w SRW, czy cyklicznego przeglądu reguły, maks. co 5 lat.
Zmiany mają związek z wdrażaniem nowych przepisów Unii Europejskiej, które weszły w życie z końcem kwietnia 2024 r.
Uwzględniają także uwagi zgłaszane przez Najwyższą Izbę Kontroli oraz wnioski z przeglądu funkcjonowania SRW przeprowadzonego przez Ministerstwo Finansów z Międzynarodowym Funduszem Walutowym.
MF proponuje rozszerzenie zakresu jednostek objętych SRW o instytucje gospodarki budżetowej, agencje wykonawcze, ZUS i państwowe osoby prawne, o których mowa w art. 9 pkt 14 ustawy o finansach publicznych.
Dodatkowo proponuje się objęcie wydatków Narodowego funduszu Zdrowia, Funduszu Przeciwdziałania COVID-19 oraz Funduszu Pomocy kwotą limitu w ramach SRW (wcześniej wydatki tych funduszy objęte były kwotą wydatków SRW, ale nie limitem wydatków w ramach SRW).
W wyniku proponowanych zmian zostanie rozszerzony krąg podmiotowy jednostek, których łączna kwota wydatków objęta będzie kwotą wydatków, o której mowa w art. 112aa ust. 1 ustawy o finansach publicznych.
W wyniku dokonania tego rozszerzenia zakresu podmiotowego SRW wszystkie jednostki, których plany finansowe są zamieszczane w ustawie budżetowej w formie załączników, będą objęte SRW.
"Proponowane rozwiązanie zwiększy skuteczność SRW i tym samym stabilność i przewidywalność finansów publicznych. Warto zauważyć, iż zgodnie z zaleceniami dyrektywy (...), SRW ma wspierać realizację przez sektor instytucji rządowych i samorządowych jako całość, wynikających z Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej zobowiązań państw członkowskich w obszarze polityki budżetowej (w szczególności w zakresie zasady, iż deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych według metodyki ESA nie będzie wyższy niż 3 proc. PKB, a dług tego sektora nie wyższy niż 60 proc. PKB)" - napisano.
Zmiany w zakresie podziału jednostek w ramach SRW - na jednostki objęte limitem SRW i nim nie objęte - wynikają z wprowadzenia bardziej czytelnego kryterium podziału. W SRW, ale poza limitem SRW, będą tylko te jednostki, które mają zagwarantowaną autonomię budżetową lub jednostki, pełniące funkcję stabilizacyjną (BFG).
Projekt przewiduje także objęcie SRW skarbowych papierów wartościowych (SPW) przekazywanych nieodpłatnie przez jednostki i organy objęte SRW jednostkom sektora instytucji rządowych i samorządowych (zrównanie takiego przekazania z wydatkiem w ramach SRW).
Zaproponowane zmiana wynika z wniosków pokontrolnych NIK.
"W ostatnich latach nieodpłatnie przekazywano jednostkom SPW zamiast dotacji. Proponowane zmiany mają przeciwdziałać temu niepożądanemu z punktu widzenia przejrzystości finansów publicznych i skuteczności SRW zjawisku" - napisano.
"Warto zauważyć, że ekonomicznie mechanizm przekazywania SPW zamiast dotacji ma charakter wydatku, jednak nie generuje przepływu kasowego w momencie wydania i nie ma wpływu na wynik budżetu państwa. Stosowanie takiego mechanizmu niewątpliwie zmniejsza przejrzystość budżetową poprzez sztuczne zaniżenie wielkości wydatków budżetu państwa" - dodano.
Projekt przewiduje też wyłączenie - spójnie ze zmianą w regułach UE - współfinansowania programów finansowanych z bezzwrotnej pomocy UE z kwoty i limitu wydatków SRW (rozwiązanie analogiczne do funkcjonującego obecnie w zakresie wydatków finansowanych ze środków z bezzwrotnej pomocy z UE).
MF podaje, że zgodnie z nowymi regulacjami UE, państwa członkowskie będą opracowywać plany średniookresowe. Najważniejszym elementem tych planów będą ścieżki wydatków netto, których celem będzie zapewnienie bezpieczeństwa finansów publicznych, tj. ograniczenie w określonym horyzoncie deficytu do poziomu poniżej 3 proc. PKB i odpowiednią redukcję długu lub utrzymanie deficytu i długu poniżej wartości referencyjnych (odpowiednio 3 proc. dla deficytu i 60 proc. PKB dla długu).
"Tempo to będzie wiążące dla kolejnych ustaw budżetowych. W celu metodologicznego ujednolicenia wskaźnika monitorującego na poziomie krajowym (SRW) i unijnym proponuje się wyłączenie z SRW wydatków na współfinansowanie projektów finansowanych ze środków z UE" - dodano.
Planowane są ponadto zmiany w algorytmie określającym poziom wydatków jednostek i organów objętych SRW:
a) wprowadzenie korekty błędu prognoz realnej dynamiki wzrostu PKB, celem zniwelowania wpływu błędu prognoz na poziom wydatków SRW;
"W aktualnej formule określającej poziom wydatków SRW występują prognozy CPI i realnego wzrostu PKB. Formuła SRW przewiduje aktualizację błędu prognozy CPI, natomiast nie ma takiej możliwości w zakresie błędu prognozy PKB. W efekcie, w wyniku błędu prognozy, może dochodzić do zawyżenia lub zaniżenia kwoty wydatków wynikającej z SRW w stosunku do wartości jakie powinny być osiągnięte w rzeczywistości" - podaje MF.
"Błędy te, z uwagi na brak mechanizmu korekty błędu prognozy, nie mają charakteru przejściowego i mogą się kumulować w czasie. Wprowadzenie mechanizmu korekty błędu prognozy także w zakresie PKB uspójni rozwiązanie w zakresie traktowania błędów prognoz oraz przyczyni się do zwiększenia skuteczności SRW" - dodano.
b) dokonanie zmian w nominalnej części SRW, obejmujących zastąpienie (we wzorze na kwotę wydatków) średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług deflatorem PKB;
"Deflatora PKB nie można utożsamiać z CPI. Celem SRW jest zagwarantowanie bezpiecznych finansów publicznych poprzez korygowanie wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych do PKB. Zastąpienie CPI deflatorem PKB pozwoli w lepszym stopniu zrealizować ten cel" - napisano.
c) dostosowanie mechanizmu określającego wysokość dostosowania fiskalnego do nowych rozwiązań unijnych;
"W przypadku otwarcia procedury nadmiernego deficytu, Rada UE będzie rekomendowała korygującą ścieżkę wydatków" - wyjaśnia MF.
d) wprowadzenie zmian w definicji działań dyskrecjonalnych, obejmujących z jednej strony rozszerzenie ich zakresu transakcyjnego (działania nie będą ograniczone tylko do podatków i składek w rozumieniu ESA, lecz będą dotyczyły wszystkich działań dyskrecjonalnych w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1263), z drugiej zaś strony zawężenie ich zakresu podmiotowego – na poziom kwoty wydatków SRW wpływ będą miały tylko te działania, które mają wpływ na dochody jednostek objętych SRW;
"Zmiana wynika m.in. z rekomendacji NIK. Zmiana uspójni korekty na poziomie SRW z rozwiązaniami wynikającymi z regulacji UE. Ograniczenie działań dyskrecjonalnych mających wpływ na poziom wydatków wynikających z SRW tylko do tych działań, które mają wpływ na dochody jednostek i organów objętych SRW zwiększy skuteczność reguły. W obecnie funkcjonującym rozwiązaniu zwiększenie dochodów dyskrecjonalnych będących dochodem jednostki spoza SRW pozwala na zwiększenie wydatków objętych regułą. Zmiana ta zwiększa stabilność finansów publicznych" - podaje MF.
Projekt przewiduje też zmiany w klauzuli wyjścia z SRW, obejmujące przesłanki zawieszenia funkcjonowania SRW, które będzie możliwe w momencie wprowadzenia jednego ze stanów nadzwyczajnych lub w przypadku znacznego spowolnienia gospodarczego.
"Obecnie, aby zastosować klauzulę wyjścia (zawieszenie stosowania SRW) wprowadzenie jednego ze stanów nadzwyczajnych musi być połączone ze znacznym spowolnieniem gospodarczym. Zmiana ta ma na celu, zgodnie z zaleceniem MFW, uniezależnienie zastosowania klauzuli wyjścia w przypadku znacznego spowolnienia gospodarczego od konieczności współistnienia innych czynników (wystąpienie jednego ze stanów nadzwyczajnych)" - podano.
Wprowadzone rozwiązanie ma pozwolić na szybsze reagowanie w sytuacjach kryzysowych, przy zachowaniu stabilności finansów publicznych.
MF chce także wprowadzenia regulacji, zgodnie z którą Minister Finansów zobowiązany będzie do dokonywania regularnych, okresowych przeglądów funkcjonowania SRW, nie rzadziej niż co 5 lat. Wyniki tego przeglądu będą publikowane w Biuletynie Informacji Publicznej.
Wreszcie, planowane jest wprowadzenie zmian w ustawach regulujących kwestie gospodarki finansowej jednostek sektora finansów publicznych oraz opracowywania, zatwierdzania i zmiany ich planów finansowych w zakresie będącym konsekwencją rozszerzenia zakresu SRW (np. szczegółowość planu finansowego, terminy jego opracowywania, procedura zmiany planu finansowego).
Planowany termin przyjęcia projektu to II kwartał.(PAP Biznes)
tus/ gor/
