Gdy do drzwi puka komornik, na negocjacje jest już zwykle za późno. Funkcjonariusz przychodzi realizować postanowiony wyrok sądu. Nie oznacza to jednak, że z komornikiem nie warto rozmawiać. Wręcz przeciwnie – możliwie spokojne, rzeczowe podejście i współpraca często ułatwią przejście przez tę przykrą sytuację. Dziś na łamach Bankier.pl podpowiadamy, jak zachować się podczas takiej wizyty.
– Choć wielu zdaje się twierdzić inaczej - komornik to też człowiek, z którym naprawdę można się porozumieć. Żeby się porozumieć, należy rozmawiać. Trzeba jednak pamiętać, że dialog z komornikiem nie ogranicza się tylko i wyłącznie do rozmowy twarzą w twarz, ale obejmuje również wymianę korespondencji, którą należy bezwzględnie odbierać – radzi Krajowa Rada Komornicza. Z jej pomocą, jak co piątek w listopadzie, publikujemy na łamach Bankier.pl porady dla osób, które mają problemy z niespłaconymi długami.
Kontakt z komornikiem zaczyna się od korespondencji
Przy pierwszej czynności egzekucyjnej komornik doręcza dłużnikowi zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, z podaniem treści tytułu wykonawczego i wymienieniem sposobu egzekucji. Wspomniane zawiadomienie, jak i inna przekazywana korespondencja niesie za sobą wiele istotnych informacji, np.:
- kto i na jakiej podstawie dochodzi należności;
- przeciwko komu została wszczęta egzekucja;
- jaka jest wysokość dochodzonego roszczenia;
- o jakie sposoby egzekucji wniósł wierzyciel;
- na jakim etapie jest obecnie postępowanie egzekucyjne;
- pouczenia.
Dlaczego warto odbierać korespondencję wysłaną przez komornika?
Korespondencję warto odbierać choćby dlatego, że po uzyskaniu informacji na temat wszczęcia egzekucji można podjąć odpowiednie kroki w celu ustalenia, czy postępowanie egzekucyjne rzeczywiście dotyczy naszego zobowiązania, czy innej osoby. Może się bowiem okazać, że zadłużenie nie wynika wcale z naszej winy, ale powstało na skutek wykorzystania naszych danych osobowych przez osobę trzecią (np. zaciągnięcie kredytu przez oszusta, który się pod nas podszywa). Zdarza się też czasem, że wierzyciel w dalszym ciągu dochodzi należności, która została już przez nas w całości lub części uregulowana. Możliwe jest też, że w wyniku błędu wierzyciela egzekucja zostanie skierowane przeciwko osobie, która dłużnikiem nie jest.
W takich sytuacjach, dzięki utrzymywaniu kontaktu z komornikiem, zyskujemy możliwość niezwłocznego podjęcia obrony i uniknięcia potencjalnie przykrych konsekwencji. Jest to o tyle ważne, że komornik nie prowadzi w tym zakresie żadnego postępowania sprawdzającego. Po wpłynięciu wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji wraz z tytułem wykonawczym jest on zobowiązany do wszczęcia egzekucji. Jednocześnie wierzyciel, składający wniosek o wszczęcie egzekucji, nie ma obowiązku udowadniania komornikowi, czy zobowiązanie nadal istnieje oraz czy osoba wskazana we wniosku jest rzeczywiście dłużnikiem.
Bardzo istotne nie tylko z punktu widzenia wierzyciela, ale przede wszystkim dłużnika, jest posiadanie wiedzy, jakie zastosowano sposoby egzekucji oraz na jakim etapie znajduje się postępowanie egzekucyjne. Takie informacje także odnajdziemy w kierowanej do nas korespondencji. Pozwoli to w niektórych przypadkach podjąć stosowną obronę prawną, minimalizować bądź uniknąć zbędnej uciążliwości egzekucji. Należy także pamiętać, że pisma kierowane do stron lub uczestników postępowania egzekucyjnego zawierają także pouczenia. Pouczenia mówią nie tylko o prawach przysługujących podmiotom postępowania, ale także o spoczywających na nich obowiązkach. W związku z tym należy dokładnie zapoznać się z treścią otrzymanego dokumentu. Zignorowanie tego punktu zwiększa bowiem prawdopodobieństwo poniesienia mniej lub bardziej dotkliwych konsekwencji.
Rozmowa z komornikiem. O czym pamiętać?
Zanim rozpoczniemy rozmowę z komornikiem, warto uświadomić sobie kilka ważnych kwestii. Pozwoli to uniknąć zbędnych sporów z komornikiem i straty cennego czasu. Podstawowym problemem wielu dłużników jest przekonanie, że jeśli - ich zdaniem - to nie oni są winni powstania zadłużenia, wówczas wszczęte przeciwko nim postępowanie egzekucyjne powinno być przez komornika umorzone. Starają się przekonać komornika, że wydany tytuł wykonawczy jest niesprawiedliwy lub oświadczają, że są tylko poręczycielami, a długu nie zaciągali. Jeszcze inni żądają od komornika natychmiastowego umorzenia postępowania stwierdzając, że dochodzone należności już spłacili. Takie żądania skierowane do komornika nie odniosą skutku.
Zgodnie z art. 804 kodeksu postępowania cywilnego komornik nie ma prawa do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Oznacza to, że komornik nie może badać okoliczności stojących u podstaw wydania wyroku, jak i rozstrzygać o zgłoszonym przez dłużnika zarzucie spłaty należności. Nawet wtedy, gdy zobowiązanie nigdy nie istniało albo dłużnik je spłacił przed czy po wydaniu wyroku lub po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, dłużnik nie może żądać od komornika umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Nie znaczy to jednak, że dłużnik jest w takim przypadku pozbawiony możliwości obrony przed egzekucją. Jeżeli dłużnik stwierdzi, że należność objęta tytułem wykonawczym została spłacona lub z jakiś innych powodów nie może być dochodzona, będzie mu przysługiwać prawo dochodzenia swoich praw w drodze powództwa przeciwegzekucyjnego w osobnym postępowaniu przed sądem (art. 840 k.p.c.). Komornik nie może jednak rozstrzygać o takich żądaniach i do czasu rozpatrzenia sprawy przez sąd jest zobowiązany w dalszym ciągu prowadzić postępowanie egzekucyjne.
Wielu dłużników pyta, dlaczego zajęto ich ruchomości, skoro chcą płacić, nie uchylają się od tego obowiązku, ale nie mają pracy. Kolejna grupa dłużników brak spłaty należności usprawiedliwia czekaniem na rozliczenie się z innymi osobami (swoimi dłużnikami). Trzeba jednak wiedzieć, że fakt nieposiadania gotówki nawet z przyczyn losowych (czym tłumaczy się niemożność spłaty zasądzonej zaległości) nie stanowi przeszkody do prowadzenia egzekucji. Jeżeli wierzyciel uzyskał tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi, przysługuje mu prawo do wszczęcia egzekucji z tych składników majątkowych, które posiada dłużnik i które podlegają egzekucji (np. z ruchomości, wierzytelności czy nieruchomości).
Czytaj dalej: Jak rozmawiać z komornikiem - 4 ważne zasady
Pierwsza rada komorników: zachowujmy spokój
Rozmawiając dłużnik powinien, choć często nie jest to łatwe, zachować spokój. Świadomość istnienia zobowiązania i odpowiedzialności za nie oraz znajomość podstawowych reguł rządzących postępowaniem egzekucyjnym powinno pomóc „uwolnić się” od często zgubnych skutków poczucia krzywdy. Niewiedza powoduje, że wiele czynności egzekucyjnych, które są zgodne z prawem, dłużnicy czy też inni uczestnicy postępowania egzekucyjnego uważają za krzywdzące. W takim przekonaniu utwierdzają ich dodatkowo częste w ostatnim okresie przekazy medialne, w których jest więcej dążenia do sensacji, niż rzetelnej oceny prawnej różnych zdarzeń. Niestety często prowadzi ono do racjonalizowania zbędnego oporu, a nierzadko także do wykonywania ruchów dodatkowo komplikujących przebieg egzekucji sprawiając, że staje się ona jeszcze bardziej uciążliwa. Zamiast podejmować stosowne, przewidziane prawem kroki, uczestnicy postępowania reagują agresją.
Pomimo problemów, jakie wywołuje egzekucja, należy w jej toku panować nad emocjami i zachować spokój. Silne emocje, oburzenie i złość zdecydowanie nie są dobrymi doradcami. Agresja słowna, a tym bardziej fizyczna, może powodować poniesienie odpowiedzialności karnej. Jako funkcjonariusz publiczny komornik korzysta ze szczególnej ochrony nie tylko w kwestii znieważenia (art. 226 k.k.) lub naruszenia nietykalności cielesnej bądź czynnej napaści (art. 222, 223 k.k.), ale także w kwestii wywierania wpływu na jego czynności urzędowe lub zmuszania go do przedsięwzięcia lub zaniechania takiej czynności (art. 224 k.k.). Takiej samej karze podlega także zmuszanie do przedsięwzięcia lub zaniechania czynności służbowej przez osobę przybraną komornikowi do pomocy (art. 224§2 k.k.).
W trakcie rozmowy lub podczas dokonywania czynności egzekucyjnych nie należy komornikowi ich utrudniać . Osoba, która zachowuje się niewłaściwie lub przeszkadza komornikowi w wykonywaniu obowiązków, może po bezskutecznym upomnieniu zostać wydalona z miejsca czynności (art. 764 k.p.c.). W przypadku niezastosowania się do wezwania do wydalenia z miejsca czynności, komornik może ukarać taką osobę grzywną w wysokości do tysiąca złotych. W ostateczności komornik może również skorzystać z pomocy organów policji. Niewłaściwe zachowanie w toku postępowania egzekucyjnego może powodować, że dotkną nas poważne, a przecież możliwe do uniknięcia sankcje. Dłużnik w toku postępowania może sam pozbawić się możliwości osobistego w nim udziału (wydalenie). Może to także dotyczyć osób, które miały go w tych czynnościach wspierać czy mu pomagać. Brak uczestnictwa dłużnika w czynnościach może spowodować dodatkowe trudne do przewidzenia konsekwencje – np. potrzebę ustanowienia dozoru, zabezpieczania czy odbioru rzeczy. Czynności takie niestety generują dodatkowe, znaczne koszty. W toku postępowania egzekucyjnego majątek dłużnika już ulega uszczupleniu, egzekucja samej należności wierzyciela już jest dużą uciążliwością. Należy się zastanowić, czy warto narażać się na dodatkowe koszty.
Po drugie: komornikowi należy udzielać informacji
Trzeba zwrócić uwagę na jeszcze jedną ważną sprawę. Komornikowi na jego żądanie należy udzielać informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji (art. 761 k.p.c.). Nieuzasadniona odmowa udzielenia informacji lub świadome udzielanie informacji fałszywych może doprowadzić do nałożenia przez komornika kary w postaci grzywny do kwoty dwóch tysięcy złotych.
Postępowanie egzekucyjne jest wydarzeniem dosyć trudnym i sprzyjającym skrajnym emocjom, jednak dla dobra każdej ze stron tego postępowania należy pogodzić się z zaistniałą sytuacją i wziąć odpowiedzialność za czyny, które doprowadziły do takiego obrotu sprawy.
Rozmawiając z komornikiem należy przede wszystkim skupić się na poszukiwaniu rozwiązań powstałego problemu. Nie ma jednego schematu prowadzenia egzekucji - po przedyskutowaniu wszelkich propozycji spłat możliwe jest znalezienie takiego rozwiązania, które usprawni całe postępowanie egzekucyjne, przy jednoczesnym ograniczeniu towarzyszących mu uciążliwości. Przykładowo, dla jednego dłużnika bardziej dogodne będzie prowadzenie egzekucji z wynagrodzenia, dla drugiego - z ruchomości, a jeszcze innego - z wierzytelności. Po uwzględnieniu wniosków wierzyciela oraz obowiązujących przepisów prawnych, komornik dokonuje oceny propozycji dłużnika. Następnie zawiadamia go o zajętym stanowisku pouczając przy okazji o przysługujących mu środkach zaskarżenia.
Po trzecie: komornik nie udzieli ci porad prawnych
Bardzo istotnym elementem, na który wypada zwrócić szczególną uwagę jest to, że komornik nie udziela porad prawnych. Otrzymywanych od komornika pouczeń nie należy mylić z poradami prawnymi. Zgodnie z przepisami komornik powinien udzielić stronom i uczestnikom postępowania występującym w sprawie bez adwokata pouczeń co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 5 k.p.c. w zw. z art. 13 k.p.c.).
Nie należy więc oczekiwać od komornika porad prawnych. Jak już wcześniej zaznaczono wynika to z obowiązku prowadzenia postępowania w sposób obiektywny i bezstronny. Brak takich porad od komornika, mimo oczekiwań, wcale nie znaczy, że komornik stoi bardziej po stronie wierzyciela czy dłużnika.
Po czwarte: z komornikiem nie można negocjować
Czy z komornikiem można negocjować? - na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi przeczącej. Na podstawie złożonego wniosku egzekucyjnego wraz z dołączonym tytułem wykonawczym komornik zobowiązany jest wszcząć i prowadzić egzekucję. Sposób i tryb, w jakim jest ona prowadzona, wynika ze złożonego przez wierzyciela wniosku i obowiązujących przepisów. W obecnym stanie prawnym komornik nie posiada uprawnień do prowadzenia negocjacji z dłużnikiem. Ponieważ nie jest dysponentem dochodzonej należności, nie może podejmować decyzji o jej umorzeniu czy np. rozłożeniu spłaty na raty.
Komornik jest także związany wnioskiem wierzyciela co do wskazanych sposobów egzekucji. Zatem i w tym zakresie nie może prowadzić negocjacji. Ma także obowiązek prowadzić postępowanie sprawnie i szybko. Nie znaczy to jednak, że z komornikiem nie ma o czym rozmawiać. Jak już wcześniej wspomniano nie ma jednego schematu prowadzenia egzekucji. W toku postępowania egzekucyjnego jest możliwe składanie propozycji przez wierzyciela i dłużnika, które mogą je usprawnić lub ograniczyć jego uciążliwość. Odbywa się to jednak w ramach składanych wniosków przez strony i ich rozpatrywania przez komornika, a nie negocjacji.
Materiał jest efektem współpracy Bankier.pl z Krajową Radą Komorniczą. Są to fragmenty przygotowanego z okazji Dnia Otwartego Komorników specjalnego „Przewodnika Po Egzekucji Sądowej”. Autorem tej części poradnika jest komornik sądowy Karol Kułakowski.
Opracowała: Katarzyna Wojewoda-Leśniewicz
