Stany Zjednoczone odnotowują najgorsze wskaźniki stanu demokracji od 50 lat, a rok 2025 był 11. z rzędu, w którym sytuacja w większości krajów na świecie pogorszyła się – wynika z opublikowanego raportu organizacji International IDEA. Polska poprawia swoją pozycję.
– Więcej demokracji na świecie, to więcej pokoju – podkreślił dyrektor International IDEA Kevin Casas-Zamora podczas prezentacji raportu w Sztokholmie.
W raporcie podkreślono, że w USA blisko połowa z 30 wskaźników demokracji spadła do najniższego poziomu od 1975 r., gdy organizacja rozpoczęła gromadzenie danych i ich analizę. Dotyczą one m.in. dostępu do wymiaru sprawiedliwości, niezależności ekonomicznej, równości ekonomicznej, skuteczności parlamentu, wolności słowa oraz prasy.
Na świecie praworządność okazała się najsłabszym obszarem, gdzie 71 państw, czyli 41 proc. spośród 173 krajów, znalazło się w grupie o najniższych wynikach.
Jedną z kwestii, która najbardziej ucierpiała w ciągu ostatniego roku jest niezależność sądownictwa. W kategorii prawa najbardziej pogorszyła się wolność prasy, wskaźnik ten spadł w 23 proc. państw. Problem dostępu do sądownictwa pogłębił się w 18 proc. krajów. Natomiast względnie dobra sytuacja jest w kategorii reprezentatywność, czyli przeprowadzania wyborów oraz nadzór parlamentarny, choć w ostatnich pięciu latach również i w tej kwestii panuje trend negatywny.
Wśród państw, gdzie występują pozytywne zmiany wymieniono Polskę, Bangladesz, Nepal, Sri Lankę oraz Syrię. „Do demokratycznej odnowy w tych krajach przyczyniła się mobilizacja społeczna i aktywność społeczeństwa obywatelskiego” – czytamy w raporcie.
Według opracowania Europa pozostaje regionem o najlepszych wynikach w zakresie funkcjonowania demokracji. Polskę i Czechy wskazano jako kraje, które poprawiły się w sferze sprawowania władzy i odpowiedzialności instytucjonalnej. Natomiast spadki nastąpiły m.in. w Rosji, Gruzji i Słowacji.
Ogólnie w Afryce i Azji Zachodniej miało miejsce więcej przypadków pogorszenia demokracji niż poprawy. W Afryce Zachodniej sytuację pogarszają rządy sprawowane przez wojsko. Z kolei w obu Amerykach, oprócz USA, sytuacja pozostaje stabilna, choć, jak podkreślili autorzy raportu, wyzwaniem są polaryzacja, dezinformacja oraz spadające zaufanie do instytucji publicznych. W krajach Azji i Pacyfiku, oprócz Afganistanu i Mjanmy (Birma), odnotowano więcej oznak poprawy sytuacji politycznej, za co zwłaszcza odpowiedzialny jest demokratyzacja Bangladeszu oraz Sri Lanki.
Jednym z wniosków raportu jest apel, aby rządy traktowały wspieranie demokracji ma świecie jako priorytet w zakresie bezpieczeństwa narodowego. „Nawet niewielkie inwestycje we wspieranie demokracji mogą przynieść znaczące korzyści dla pokoju i jakości rządzenia, a ich koszt jest niższy niż w przypadku interwencji wojskowych” – podkreślono.
Kwestia ta była częścią debaty zorganizowanej w siedzibie International IDEA w Sztokholmie. Dr Robert Egnell ze Szwedzkiej Akademii Obronnej zwrócił uwagę, że nie musi i nie może oznaczać to zmniejszenia nakładów na zbrojenia.
– Fundusze dla organizacji pozarządowych w Rosji nie zatrzymają bomb w Ukrainie – podsumował Egnell, pytany o światowy trend polegający na ograniczaniu pomocy rozwojowej. Miało to również miejsce w Szwecji, gdzie rząd ograniczył wsparcie w niektórych krajach Afryki.
Ze Sztokholmu Daniel Zyśk (PAP)
zys/ mal/
