Wciąż różne podstawy
Papiery komercyjne są emitowane głównie przez przedsiębiorstwa o wysokim standingu finansowym. Za pośrednictwem tych instrumentów następuje przepływ środków pieniężnych od inwestorów do emitentów. Jednak znalezienie stron transakcji jest zadaniem banków. Nierzadko banki również nabywają KPD. Banki nadal stosują różniące się od siebie rozwiązania prawne dla emisji. Wynika to z prowadzonych przez nie, niezależnych prób znalezienia rozwiązań umożliwiających efektywny obrót. Mimo przypadającej w bieżącym roku dziesiątej rocznicy funkcjonowania rynku papierów komercyjnych w Polsce, wciąż nie istnieje akt prawny, który jednolicie regulowałby zasady ich emisji i obrotu. Na polskim rynku oferowane są obligacje, weksle oraz papiery komercyjne jako zwykłe wierzytelności. Różnorodność form prawnych KPD powoduje, że podlegają one różnym ustawom, odpowiednio: ustawie o obligacjach, ustawie Prawo wekslowe oraz ustawie Kodeks Cywilny. Wydaje się jednak, że nowelizacja ustawy o obligacjach z 2000 r. spowodowała, iż to właśnie ten akt prawny będzie coraz częściej wykorzystywany jako podstawa prawna emisji. W pierwszym kwartale 2002 roku już ponad połowa nowych programów oparta była na ustawie o obligacjach.
Pierwszymi emitentami KPD w Polsce były spółki giełdowe. Są one zobowiązane do bieżącego publikowania informacji o swojej działalności, dlatego też początkowo banki tylko takim spółkom organizowały emisje KPD, ze względu na niższe ryzyko niespłacenia emisji w stosunku do spółek niegiełdowych. Także szereg spółek będących częściami międzynarodowych koncernów zdecydowało się na emisję. Wykup KPD takich emitentów jest najczęściej gwarantowany przez ten koncern.
Wtórne w separacji
Kupować papiery komercyjne może każdy, ale najczęściej robią to firmy ubezpieczeniowe, fundusze inwestycyjne i emerytalne, banki oraz przedsiębiorstwa, dla których KPD są korzystniejsze niż przechowywanie środków finansowych na rachunku bieżącym. Funkcje agentów emisji na polskim rynku krótkoterminowych papierów dłużnych pełnią banki. Podstawowe zadania agenta, to organizacja i sprzedaż emisji na rynku oraz prowadzenie rejestrów posiadaczy papierów. Prekursorem polskiego rynku KPD był Polski Bank Rozwoju S.A., który już w 1992 r. zorganizował emisję tych papierów dla spółki Próchnik S.A. W 1994 r. do grona agentów dołączył Citibank (Poland) oraz ING Bank. Liczba agentów emisji stale rośnie. Spowodowało to wzrost konkurencji pomiędzy nimi i zmusiło uczestników rynku do intensywnej promocji swojej oferty poprzez zwiększenie atrakcyjności warunków emisji. Zwiększająca się konkurencja pomiędzy bankami – agentami emisji KPD wymusza starania o pozyskanie klientów np. szybkością zorganizowania emisji czy niskimi jej kosztami.
Na koniec 2001 r. zadłużenie z tytułu emisji krótkoterminowych papierów dłużnych wynosiło 12,7 mld zł. W porównaniu z końcem 2000 roku wartość zadłużenia wzrosła o 16 proc. Zadłużenie z tytułu emisji wykazywało 309 przedsiębiorstw. Warto zauważyć, że w 2001 roku, po raz pierwszy aż kilkanaście spółek miało problemy z wykupem swoich walorów. W efekcie banki organizujące emisje zdecydowały się na nieprzedłużanie programów emisyjnych tych spółek. Rynek wtórny papierów komercyjnych znajduje się we wstępnej fazie rozwoju. Dla inwestorów najważniejszym aspektem emisji jest płynność rynku wtórnego. Zapewnienie płynności na tym rynku polega na zobowiązaniu się agenta emisji do zakupu oferowanych przez inwestora papierów na własny rachunek, poprzez kwotowanie ofert zakupu tych papierów. Agenci emisji zobowiązują się do wykupu KPD przed nadejściem terminu zapadalności praktycznie wyłącznie w odniesieniu do papierów z własnych programów emisji. Rezultatem tego jest sytuacja, w której istnieje kilkanaście ośrodków rynku wtórnego w postaci agentów emisji.
Rynek KPD w Polsce ma duże szanse rozwoju. Czynnikiem, który z pewnością wpłynąłby na zwiększenie zainteresowania papierami komercyjnymi, byłoby upowszechnienie ratingu. Uwiarygodnienie emisji przez rating wpłynęłoby na poprawę płynności, gdyż obowiązuje on przez cały czas istnienia papieru dłużnego na rynku i odzwierciedla zmiany sytuacji emitenta monitorowanego przez wystawcę ratingu. W sytuacji zaistnienia szybkiego rozwoju gospodarczego i wzrastającego zainteresowania przedsiębiorstw pozyskiwaniem funduszy krótkoterminowych bezpośrednio na rynku pieniężnym można przewidywać szybkie zwiększenie się liczby plasowanych emisji. W przypadku niedostatecznego wzrostu popytu, agenci emisji powinni przeanalizować możliwości organizowania emisji publicznych. Aby jednak mogło dojść do publicznych emisji, muszą zostać stworzone przepisy regulujące programy emisji krótkoterminowych papierów dłużnych.
Sławomir Antkiewicz Autor jest pracownikiem Instytutu Handlu Zagranicznego Uniwersytetu Gdańskiego
Źródło:
