Rachunek przepływów pieniężnych jest jednym ze źródeł informacji o sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Zawiera cenne dane przydatne w procesie podejmowania decyzji strategicznych i operacyjnych, mimo to jest dość często pomijany w analizie sytuacji finansowej przedsiębiorstw. W pewnej mierze wynika to z tego, że zgodnie z ustawą o rachunkowości obowiązek jego sporządzania dotyczy jedynie większych jednostek gospodarczych. Jednak również w przedsiębiorstwach zobligowanych do jego sporządzania traktuje się go często jako zbędną formalność i nie wykorzystuje tak jak należy. Szkoda.
Do analizy potrzebne jest rozróżnienie przepływów środków pieniężnych na trzy odrębne działalności: operacyjną, inwestycyjną oraz finansową. W zależności od tego czy przepływ w danej działalności charakteryzuje się "zyskiem" (przewaga wpływów nad wypływami) czy "stratą" (przewaga wypływów nad wpływami), można wyróżnić 8 sytuacji strategicznych, w których znajduje się firma. Te 8 sytuacji ma znaczący wpływ na przyszłość firmy.
Poniższe opisy sytuacji strategicznych pochodzą z książki "Przepływy pieniężne w zarządzaniu finansami" T. Maślanki (Wydawnictwo C.H. Beck, 2008). Wykorzystanie, skróty i uzupełnienia za zgodą Wydawcy. "Zysk" na przepływie oznaczony jest symbolem "+", "strata" zaś symbolem "-".
Sytuacja 1: działalność operacyjna +, działalność inwestycyjna +, działalność finansowa +
Ta sytuacja występuje niezwykle rzadko, najczęściej - w zestawieniu sporządzonym za krótki okres 1-3 miesięcy. Taka firma posiada wysoką płynność finansową. Może to świadczyć, że zbiera gotówkę i przygotowuje się do większej inwestycji lub przejęcia innej jednostki gospodarczej. Wystąpienie takich przepływów w dłuższym okresie to już ostrzeżenie, że decydenci nie mają pomysłów na zagospodarowanie posiadanych kapitałów. Sytuacja taka może informować także o braku możliwości reinwestowania posiadanej gotówki. O ocenie sytuacji przedsiębiorstwa w tym wariancie może decydować źródło dodatnich przepływów inwestycyjnych. W zależności od tego, czy będą to wpływy z wyprzedaży aktywów rzeczowych czy też korzyści z wcześniejszych inwestycji długo- lub krótkoterminowych, w postaci odsetek bądź dywidend, uzyskuje się częściowo negatywny lub też pozytywny obraz całości przedsiębiorstwa.
Sytuacja 2: działalność operacyjna +, inwestycyjna -, finansowa -
Taka sytuacja występuje w przedsiębiorstwach dojrzałych, o wysokiej rentowności, dobrze ocenianych przez rynek. Środki pieniężne wypracowane przez działalność podstawową przedsiębiorstwa pozwalają na prowadzenie aktywnej działalności inwestycyjnej oraz na regulowanie zobowiązań wobec właścicieli (dywidenda) i wierzycieli (spłata zobowiązań, odsetek, kredytów, pożyczek).
Jeśli obserwowana w tym przypadku zmiana stanu środków pieniężnych będzie ujemna, a więc gdy strumień pieniężny z działalności operacyjnej nie wystarczy na pokrycie wydatków inwestycyjnych i finansowych netto, może to być sygnałem trudności finansowych w analizowanym okresie (jednostki dojrzałe, rentowne, przechodzące chwilowy kryzys płynności i wypłacalności). Kluczem do przetrwania w takiej sytuacji będą inwestycje dokonywane przez przedsiębiorstwo.
Sytuacja 3: działalność operacyjna +, inwestycyjna +, finansowa -
W ocenie takiego wariantu najważniejsze będzie bliższe przyjrzenie się charakterowi przepływów z działalności inwestycyjnej. W zależności od źródła dodatnich przepływów w tym obszarze, ogólna ocena może być pozytywna lub negatywna. Jeśli mamy do czynienia z korzyściami wynikającymi z poczynionych wcześniej inwestycji, np. dywidendami czy odsetkami od nich itd., to wnioski dotyczące firmy powinny być pozytywne. Z drugiej jednak strony, przypadek taki może również świadczyć o pewnych problemach w przedsiębiorstwie z pokryciem bieżących zobowiązań, w związku z czym zostało ono zmuszone do upłynniania części aktywów długoterminowych. W takiej sytuacji ocena przedsiębiorstwa może być niekorzystna.
Część ekspertów interpretuje prezentowaną sytuację jako mogącą świadczyć o przebiegających w przedsiębiorstwie procesach restrukturyzacyjnych. Przepływy dodatnie mogą oznaczać, że jednostka spienięża majątek trwały lub też uzyskuje korzyści w postaci wpływu środków z wcześniej dokonanych inwestycji. Sprzedaż taka może wynikać z potrzeby zdobycia środków dla pokrycia zobowiązań, co niewątpliwie świadczy o trudnościach finansowych jednostki lub może stanowić efekt restrukturyzacji, a więc być zapowiedzią działań jednostki zmierzających do uzyskania nowej, lepszej postaci majątku, pozwalającej na poprawę jej sytuacji finansowej.
Sytuacja 4: działalność operacyjna +, inwestycyjna -, finansowa +
W tej sytuacji rozmiary prowadzonych przez firmę inwestycji wymagają korzystania z zewnętrznych źródeł finansowania. Wariant ten jest charakterystyczny dla przedsiębiorstw znajdujących się w korzystnej sytuacji finansowej, stabilnych, wzbudzających zaufanie kredytodawców, bądź też w momencie podjęcia przez nie akcji inwestycyjnych na szeroką skalę. Literatura podaje, że takie przepływy środków pieniężnych są charakterystyczne dla firm reprezentujących konserwatywne podejście do polityki finansowania działalności przedsiębiorstwa. ocenia, że w Stanach Zjednoczonych, wśród osób inwestujących na giełdzie papierów wartościowych, akcje spółek charakteryzowane przez tę sytuację przepływów pieniężnych są traktowane jako inwestycje o bardzo niskim ryzyku inwestycyjnym, a na całym świecie uznaje się ją za wariant najlepszy, bezpieczny i najbardziej poprawny. Spółka o takich przepływach jest podmiotem rozwijającym się, podejmującym inwestycje, które mają na celu dalszą poprawę sytuacji firmy na rynku.
Sytuacja 5: działalność operacyjna -, inwestycyjna +, finansowa +
W firmie o takich prze pływach mogą zachodzić przejściowe trudności z rentownością. Bieżąca działalność jest finansowana środkami pochodzącymi z upłynniania zbędnych aktywów oraz zaciągniętymi kredytami i pożyczkami. Fakt zewnętrznego zasilania środkami pieniężnymi świadczy o tymczasowości obserwowanych problemów finansowych. Omawianą sytuację można będzie również zaobserwować w momencie podjęcia przez przedsiębiorstwo restrukturyzacji czy też zmiany profilu działalności, gdy firma pozbywa się zbędnych środków produkcji, aby pozyskać kapitał na nowe inwestycje. Podjęcie inwestycji spowoduje zmianę przepływu inwestycyjnego na -, a więc przejście do sytuacji 6. Sytuacja taka może świadczyć o szybkim przyroście sprzedaży, wymagającym znaczącego wzrostu zapasów i należności, przy niskim poziomie nadwyżki pieniężnej (wynik finansowy plus amortyzacja).
Sytuacja 6: działalność operacyjna -, inwestycyjna -, finansowa +
Źródłem finansowania działalności przedsiębiorstwa są głównie kapitały zewnętrzne (dodatnie przepływy pieniężne z działalności finansowej). Sytuacja taka jest typowa dla młodych, rozwijających się przedsiębiorstw - omawiane przepływy pieniężne wystąpią w większości firm w pierwszym roku ich funkcjonowania. Właściciele i kredytodawcy angażują swoje kapitały, finansując nakłady na środki trwałe, o czym świadczą ujemne przepływy inwestycyjne. Natomiast ujemne przepływy na działalności podstawowej wynikają z nieosiągnięcia jeszcze przez firmę zakładanego poziomu działalności. Podobne strumienie przepływów pieniężnych wystąpią w przedsiębiorstwie w momencie podjęcia przez nie zmiany profilu działalności czy też restrukturyzacji.
Sytuacja 7: działalność operacyjna -, inwestycyjna +, finansowa -
Ta sytuacja świadczy o poważnych trudnościach finansowych firmy. Ujemny strumień środków pieniężnych z działalności operacyjnej oraz konieczność obsługi zobowiązań (ujemne przepływy finansowe) powoduje, że przedsiębiorstwo wyprzedaje składniki aktywów. Wystąpienie takiej sytuacji może sugerować trwały charakter problemów finansowych jednostki gospodarczej. Należy jednak podkreślić, że fakt okresowego lub śródrocznego wystąpienia omawianej sytuacji w przepływach pieniężnych niekoniecznie musi świadczyć o dramatycznej sytuacji firmy w obszarze płynności czy też wypłacalności - ujemne przepływy operacyjne mogą świadczyć o znaczącym przyroście aktywów obrotowych w analizowanym przedsiębiorstwie.
Sytuacja 8: działalność operacyjna -, inwestycyjna -, finansowa -
Ujemne przepływy pieniężne we wszystkich trzech obszarach działalności w praktyce występują niezwykle rzadko, raczej w przekroju kwartalnym niż rocznym. Inwestowanie, przy ujemnym strumieniu środków pieniężnych z działalności operacyjnej i finansowej, świadczy o zgromadzeniu w poprzednich okresach w przedsiębiorstwie znacznej ilości gotówki. Jeżeli w dłuższej perspektywie dokonywane inwestycje nie zaczną przynosić korzyści w obszarze operacyjnym, to bardzo szybko należy oczekiwać utraty płynności i upadku przedsiębiorstwa. Jest to sytuacja dość ryzykowna, ale jeśli firma faktycznie postawiła na "zwycięski los", premia może być znaczna. To właśnie ryzyko powoduje, że wielu inwestorów lokuje swoje kapitały w akcje spółek o przepływach tego typu - cena jest niska, ale premia za ewentualne zwycięstwo wysoka.
Jak widać, rachunek przepływów środków pieniężnych można wykorzystać jako źródło informacji dotyczącej sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Analizując znaki strumieni w podziale na działalność operacyjną, inwestycyjną oraz finansową, można wyodrębnić obszary, które wymagają głębszej i dalszej analizy opartej na wskaźnikach finansowych. Dobrze jest też wspomóc się bilansem, rachunkiem zysków i strat oraz informacjami dodatkowymi. Cash flow nie jest sztuką dla sztuki, nie funkcjonuje samodzielnie w świecie finansów, ale znacznie ułatwia czytanie informacji i analizę sytuacji firmy.
Więcej informacji na temat analizy firmy przy pomocy przepływów pieniężnych, roli przepływów w zarządzaniu finansami oraz ciekawe wyniki autorskich badań na ten temat znajdziesz w książce "Przepływy pieniężne w zarządzaniu finansami" T. Maślanki (Wydawnictwo C.H. Beck, 2008). Książkę znajdziesz w księgarni www.ksiegarnia.beck.pl, wpisując w pole wyszukiwarki tytuł.
Źródło: Mariusz Ludwiński
