Waga informacji
Rynek kapitałowy to miejsce, gdzie każdego dnia przepływają ogromne sumy pieniędzy. Stąd wśród wielu jego uczestników pojawiają się pokusy uzyskania nadzwyczajnych korzyści finansowych z naruszeniem reguł uczciwego obrotu lub wykorzystania go dla działań niezgodnych z prawem.Kluczem dla podjęcia korzystnej decyzji inwestycyjnej jest posiadanie odpowiedniej informacji. Im mniejsze grono posiada istotną dla wyceny instrumentu finansowego informację, tym większą korzyść może przynieść jej wykorzystanie. Istotą zorganizowanego rynku jest stworzenie warunków równego dostępu wszystkich inwestorów i w tym samym czasie do informacji o instrumentach finansowych oraz ich emitentach . Zasady upowszechniania takich informacji są uregulowane prawnie.
Inwestorzy mogą korzystać przy składaniu zleceń kupna lub sprzedaży instrumentów finansowych jedynie z informacji jawnych, tj. takich, które zostały podane do wiadomości publicznej lub są powszechnie znane. Niedozwolone jest wykorzystywanie w decyzjach inwestycyjnych informacji poufnych. Informacja poufna to precyzyjna informacja dotycząca:
- Spółki , której instrumenty finansowe są notowane na giełdzie , rynku pozagiełdowym lub alternatywnym systemie obrotu ,
- instrumentów finansowych przez nią wyemitowanych oraz
- opartych na nich instrumentów pochodnych ,
która nie została jeszcze przekazana do publicznej wiadomości. Przy czym informacja taka po upublicznieniu mogłaby w istotny sposób wpłynąć na notowania tych instrumentów finansowych oraz opartych na nich instrumentów pochodnych , jeżeli zostałaby wykorzystana przez racjonalnie działających inwestorów. Poprzez racjonalne działanie należy rozumieć takie, którego skutkiem jest osiągniecie osobistej korzyści.
Informacja precyzyjna to taka, która wskazuje na okoliczności lub zdarzenia, które miały miejsce w niedalekiej przeszłości lub które mogą nastąpić, a przy tym jest możliwe określenie na jej podstawie oceny potencjalnego jej wpływu na notowania instrumentów finansowych tej spółki. Informacja dotycząca spółki ma również charakter poufny, gdy została przekazana pracownikowi domu maklerskiego przez odpowiednio poinformowanego inwestora.
Niedozwolone jest wykorzystywanie informacji poufnych uzyskanych w związku z pełnieniem funkcji w organach spółki, posiadaniem w spółce akcji lub udziałów lub w związku z dostępem do niej z racji wykonywania obowiązków służbowych, a także umowy zlecenia lub uzyskanej w inny sposób. Osobami, które zazwyczaj w pierwszej kolejności wchodzą w posiadanie informacji wrażliwych są:
- członkowie zarządu i rady nadzorczej,
- prokurenci i pełnomocnicy spółki,
- główny księgowy,
- pozostali pracownicy mający dostęp do tej informacji z racji wykonywanych czynności,
- biegli rewidenci,
- inne osoby powiązane ze spółką stosunkiem umownym,
- akcjonariusze,
- osoby pełniące funkcje i zatrudnione podmiotach dominujących i zależnych,
- maklerzy i doradcy inwestycyjni,
W posiadanie informacji poufnej mogą wejść również nieupoważnione osoby w wyniku popełnienia przestępstwa lub z powodu niewłaściwego jej zabezpieczenia. Przykładami informacji wrażliwych mogą być: planowana fuzja lub przejęcie, ogłoszenie wezwania do odsprzedaży akcji, wyniki finansowe, szczególnie znacznie odbiegające od prognoz czy oczekiwań rynku, nadzwyczajne wydarzenia w spółce.
Wykorzystywanie informacji poufnej polega na nabywaniu lub zbywaniu na własny rachunek własny lub osoby trzeciej, papierów wartościowych lub instrumentów pochodnych, w oparciu o tę informację. Taka działalność jest potocznie określana, jako insider trading (insider dealing) i należy do najcięższych przestępstw na rynku finansowym.
Osoby, które weszły w posiadanie informacji poufnej nie mogą ujawniać jej nikomu, udzielać rekomendacji ani nakłaniać kogokolwiek do nabycia lub zbycia instrumentów finansowych, których dotyczy ta informacja.
Zakaz manipulacji
Manipulacja instrumentami finansowymi to również niedozwolone działanie, niejednokrotnie trudne do udowodnienia. Jego skutkiem może być zniekształcenie wyceny instrumentów finansowych, nie mające odzwierciedlenia w ich prawdziwej wartości. Powoduje to destabilizację rynku i w efekcie utratę zaufania do niego uczciwych inwestorów . Manipulacja może polegać na:- składaniu zleceń lub zawieraniu transakcji, których celem jest wprowadzenie innych inwestorów w błąd, co do rzeczywistego popytu, podaży lub ceny instrumentów finansowych,
- składaniu zleceń lub zawieraniu transakcji mających na celu wprowadzenie innych inwestorów w błąd albo wykorzystanie ich błędu, co do ceny instrumentów finansowych,
- składaniu zleceń lub zawieraniu transakcji powodujących sztuczne zawyżanie lub zaniżanie notowań instrumentów finansowych,
- składaniu zleceń lub zawieraniu transakcji, w celu wywołania innych negatywnych dla rynku skutków, np. paniki lub nieuzasadnionego wzrostu entuzjazmu,
- rozpowszechnianiu za pomocą środków masowego przekazu, w tym internetu lub w inny sposób fałszywych lub nierzetelnych informacji albo pogłosek, mogących wprowadzić wprowadzać innych uczestników rynku w błąd,
- upowszechnianiu nierzetelnych informacji przez dziennikarza lub inną osobę, jeżeli nie dołożona została należyta staranność w jej uzyskaniu lub uczyniono to umyślnie dla osiągnięcia samemu lub przez inne osoby korzyści finansowych,
- wywieraniu wpływu na popyt lub podaż instrumentu finansowego, powodując ustalanie cen nabycia lub zbycia instrumentów finansowych na sztucznych poziomach,
- składaniu zleceń kupna lub sprzedaży instrumentów finansowych w ostatniej fazie notowań lub przed ustaleniem kursu fixingu z limitami mogącymi wprowadzić w błąd pozostałych inwestorów,
- uzyskiwaniu korzyści majątkowej z instrumentów finansowych wykorzystując swój wpływ na opinię publiczną w środkach masowego przekazu, jeśli nie został publicznie ujawniony występujący konflikt interesów.
Domy maklerskie są zobowiązane do niezwłocznego informowania Komisji Nadzoru Finansowego o uzasadnionym podejrzeniu manipulacji, wskazując dane osobowe inwestora lub grupy inwestorów dokonujących manipulacji. W uzasadnionych przypadkach zostają powiadomione organa ścigania o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
Giełda nie dla praczy
Zdarza się, że rynek kapitałowy jest wykorzystywany dla procederu legalizowania środków finansowych pochodzących z przestępstwa lub mających związek z przestępstwem. Inwestowanie na giełdzie może stanowić alibi dla usprawiedliwienia źródła majątku dla nieuczciwie się dorabiających osób. Źródłem nielegalnych dochodów mogą być oszustwa podatkowe, nielegalny handel, przemyt, produkcja narkotyków, korupcja, korzystanie z nierządu, handel siłą ludzką, manipulacje na rynkach finansowych .Osiągnięte tą drogą fortuny mogą być bardzo wysokie, co może wzbudzić zainteresowanie organów podatkowych. Dlatego też przestępcy starają się upozorować ich legalne pochodzenie, co jest określane potocznie mianem „prania brudnych pieniędzy”. Jedną z metod jest inwestowanie ich w instrumenty finansowe na giełdzie, po czym ich sprzedaż i wycofanie środków pieniężnych. Okazanie się dowodem wypłaty z giełdy może zmylić organa podatkowe, co do faktycznego pochodzenia majątku.
W praktyce przestępcy nie są zainteresowani osiągnięciem dodatniej stopy zwrotu z wpłaconego kapitału i niejednokrotnie wycofują z giełdy mniejsze kwoty niż wpłacili. Domy maklerskie oraz inne firmy inwestycyjne są zobowiązane do prowadzenie odrębnego rejestru przelewów przekraczających równowartość 15.000 EUR. Ponadto obowiązek rejestracji dotyczy również kwot niższych, jeżeli następują one w bliskich od siebie terminach, a ich suma przekracza powyższą kwotę.
W przypadku uzasadnionego podejrzenia o procederze „prania brudnych pieniędzy” dom maklerski powiadamia Urząd Generalnego Inspektora Informacji Finansowej. Działania wyżej opisane są przestępstwem, za które oprócz wysokich kar pieniężnych grożą kary pozbawienia wolności.
Jak widać działalność niezgodna z prawem na rynku kapitałowym jest usankcjonowana prawnie. W zapobieganiu przed nielegalnymi praktykami rynkowymi polskie organa nadzoru współpracują z zagranicznymi. Finał filmu „Wall Street” winien być przestrogą dla wszystkich amatorów łatwego zarobku na rynku kapitałowym z naruszeniem obowiązujących na nim reguł uczciwego obrotu.
Jan Mazurek
Źródło:
