REKLAMA

Wydatki samorządów na oświatę rosły szybciej niż państwowa subwencja. Znamy wyniki kontroli NIK

2022-08-31 12:33
publikacja
2022-08-31 12:33

Zadania oświatowe są finansowane przede wszystkim z subwencji oświatowej, ale choć w latach 2017-2020 z roku na rok rosła kwota przekazywana na ten cel samorządom z budżetu państwa, to jeszcze szybciej rosły wydatki na ten cel – wskazała w swojej analizie Najwyższa Izba Kontroli.

Wydatki samorządów na oświatę rosły szybciej niż państwowa subwencja. Znamy wyniki kontroli NIK
Wydatki samorządów na oświatę rosły szybciej niż państwowa subwencja. Znamy wyniki kontroli NIK
fot. LStockStudio / / Shutterstock

NIK zauważyła, że w skontrolowanych 32 gminach, 16 powiatach i w 11 jednostkach powołanych do wspólnej obsługi administracyjno-finansowej placówek oświatowych są braki w kadrze nauczycielskiej, a także w budżecie na inwestycje.

"Problemy z zapewnieniem odpowiedniej kadry nauczycielskiej i brak pieniędzy na duże inwestycje budowlane to główne bolączki kontrolowanych przez NIK gmin i powiatów związane z finansowaniem oświaty" – stwierdziła NIK.

Zestawiając dane z 2020 r. z danymi z 2017 r., Najwyższa Izba Kontroli wskazała, że wydatki stały się większe od wpływów.

"W porównaniu do 2017 r. w 2020 r. subwencja oświatowa wzrosła w skali kraju średnio o blisko 20 proc., a wydatki o 23 proc., natomiast w przypadku samorządów kontrolowanych przez NIK odpowiednio o 23 proc. i o ok. 29 proc., przy czym najbardziej znaczącą różnicę odczuły gminy miejskie – wzrost subwencji wyniósł tam w badanym okresie 10 proc., a wydatków 23 proc." – podała NIK.

Pieniądze na wydatki samorządów terytorialnych na oświatę nie były pozyskiwane tylko z subwencji oświatowej, ale też ze środków własnych – odpowiednio 63 proc. i 31 proc. Muszą one wystarczyć m.in. na realizację zadań oświatowych, w których skład wchodzi prowadzenie szkół i przedszkoli.

"Od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2021 r. kontrolowane samorządy wydały na realizację takich zadań w sumie ponad 8 mld 400 mln zł, to ok. 34 proc. ich wydatków ogółem" – zaznaczyła NIK.

Subwencja oświatowa zaspokoiła wtedy prawie 63 proc. wydatków na te zadania. Jednak pozostałe wydatki zostały pokryte ze środków własnych samorządów – ok. 31 proc.

40 proc. badanych samorządów oświadczyło, że przy większym nakładzie finansowym poprawiłyby warunki nauczania – zadbałyby o zajęcia pozalekcyjne, opiekę psychologiczną i medyczną.

Największa część wydatków samorządów w latach 2017-2021 na oświatę to wynagrodzenia dla nauczycieli

"Największą część wydatków na oświatę, bo aż połowę, przeznaczano w kontrolowanych samorządach na wynagrodzenia dla nauczycieli" – poinformowała NIK.

Według NIK brakuje dodatkowych pieniędzy, aby zatrudnić nauczycieli ze specjalistycznymi kwalifikacjami, jak pedagogów specjalnych, tyflopedagogów (zajmujących się osobami niewidomymi i niedowidzącymi), surdopedagogów (prowadzących terapię osób z wadą słuchu) czy oligofrenopedagogów (pracujących z osobami z niepełnosprawnością intelektualną).

"Trudności w pozyskaniu nauczycieli z takimi kwalifikacjami wynikały zwykle z tego, że szkoły mogą zaoferować im prowadzenie zaledwie kilku godzin zajęć tygodniowo, a to sprawia, że podjęcie pracy w jednym miejscu jest nieatrakcyjne finansowo" – ujawniła NIK.

Tak samo sytuacja wygląda z nauczycielami praktycznej nauki zawodu.

"Niskie wynagrodzenie nie zachęcało osób z takimi kwalifikacjami do pracy w szkole. Placówki uzupełniały wakaty, zatrudniając emerytowanych nauczycieli i osoby bez przygotowania pedagogicznego, ale z odpowiednimi kwalifikacjami zawodowymi. W okresie objętym kontrolą wynagrodzenie tych ostatnich nie było pokrywane z subwencji oświatowej" – wskazała NIK.

Zgodnie z NIK duże obciążenia budżetów samorządów to też inwestycje związane z budową, rozbudową i modernizacją placówek oświatowych, jak i również z termomodernizacją budynków bądź z instalacją systemów fotowoltaicznych.

"W sumie w latach 2017-2021 (do 30 września) wszystkie objęte kontrolą samorządy wydały na inwestycje związane z realizacją zadań oświatowych niemal 420 mln zł. Najwięcej przeznaczyły na ten cel gminy wiejskie – niemal 202 mln zł, następnie powiaty – ok. 131 mln zł, a najmniej gminy miejskie – w sumie 87 mln zł" – poinformowała NIK.

"By zrealizować takie inwestycje, wiele samorządów korzystało ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej, a 46 proc. kontrolowanych samorządów skorzystało również z możliwości zaciągnięcia kredytu lub wyemitowało obligacje na pokrycie deficytu budżetowego związanego w całości lub w części z realizacją zadań inwestycyjnych w oświacie" – dodała.

W badanym okresie samorządy poniosły też dodatkowe koszty spowodowane likwidacją gimnazjów i pandemią COVID-19.

NIK zaapelowała do ministra edukacji i nauki o wsparcie gmin i powiatów w inwestycjach na rzecz oświaty i rozwiązanie problemu kadry nauczycielskiej.

W odpowiedzi od ministra Czarnka czytamy: "Ministerstwo edukacji i nauki nie dysponuje w swoim budżecie środkami na dofinansowanie inwestycji oświatowych dla jednostek samorządu terytorialnego. Środki z rezerwy części oświatowej subwencji ogólnej mogą zostać przeznaczone wyłącznie na wydatki bieżące".

"Jednostki samorządu terytorialnego mogą ubiegać się o dofinansowanie zakupu wyposażenia do zaadaptowanych pomieszczeń w szkołach i placówkach oraz do nowo wybudowanych szkół i placówek" – napisał Czarnek.

Minister wskazał, że jest wiele sposobów, aby uzyskać dodatkowe fundusze na inwestycje.

Wspomina o możliwości złożenia wniosku w ramach podziału rezerwy ogólnej budżetu państwa, o możliwości ubiegania się o wsparcie finansowe w ramach Rządowego Funduszu Polski Ład: Program Inwestycji Strategicznych oraz o programie rozwoju lokalnej infrastruktury sportowej, realizowanym przez Ministerstwo Sportu i Turystyki "Sportowa Polska". Umożliwia pozyskanie środków na infrastrukturę sportową w szkołach.

Odnosząc się do prośby NIK o rozwiązanie problemu kadry nauczycielskiej, Czarnek poinformował, że działania na jej rzecz zaplanowane są w ramach Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego 2021-2027.

"FERS to program, który będzie w systemowy sposób wspierał podnoszenie kompetencji kadr systemu oświaty, w tym kształcenia zawodowego, poprzez m.in. opracowanie i realizację programów szkoleniowych w określonych obszarach, ważnych z punktu widzenia rozwoju systemu oświaty, czy rozwiązań metodycznych" – napisał minister.

"Przygotowane zostały rozwiązania polegające na wprowadzeniu standardu zatrudniania nauczycieli specjalistów: psychologów, pedagogów, logopedów, terapeutów pedagogicznych i pedagogów specjalnych w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych. Standardy te będą wprowadzane stopniowo, począwszy od 1 września 2022 r. do 1 września 2024 r. Na ten cel w 2022 r. zabezpieczono 520 mln zł" – poinformował minister edukacji.

Analiza "Finansowanie zadań oświatowych realizowanych pzez jednostki samorządu terytorialnego" przeprowadzona została na podstawie badań z lat 2017-2021. NIK skontrolowała 59 jednostek samorządowych. (PAP)

Autor: Wojciech Wierzbicki

ww/ joz/

Tematy
BLACK WEEK na Pracuj.pl! - 40% na wszystko. Dodaj ogłoszenie, znajdź pracownika!

BLACK WEEK na Pracuj.pl! - 40% na wszystko. Dodaj ogłoszenie, znajdź pracownika!

Advertisement

Komentarze (0)

dodaj komentarz

Powiązane: Edukacja

Polecane

Najnowsze

Popularne

Ważne linki