Dodatkowe dwa tygodnie urlopu tylko dla ojców coraz popularniejsze

Coraz częściej i chętniej mężczyźni korzystają z urlopu na opiekę nad dzieckiem przeznaczonego specjalnie dla nich, wynika z rządowych statystyk. Taką opcję przewidziano nie tylko dla zatrudnionych na etat, ale także dla przedsiębiorców.

Z roku na rok przybywa chętnych do skorzystania ze świadczenia, jakim jest urlop ojcowski. W okresie od stycznia do maja 2021 r. skorzystało z niego ponad 70 tys. uprawnionych. W pierwszych czterech miesiącach ubiegłego roku po taką opcję sięgnęło 61,1 tys. osób, rok wcześniej - 58,8 tys. mężczyzn - wynika z informacji podanych przez Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej.

Co do zasady po narodzinach dziecka rodzice mogą skorzystać z kilku urlopów: macierzyńskiego, rodzicielskiego i ojcowskiego. Osoba ubezpieczona w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych dostaje w tym czasie zasiłek macierzyński. Warto pamiętać, że z każdego z tych urlopów może skorzystać tata dziecka.

Urlop ojcowski – tylko dla taty

Wymiar urlopu ojcowskiego wynosi do dwóch tygodni. Od 2 stycznia 2016 r. pracownik ma więcej czasu na jego wykorzystanie, bo aż do ukończenia przez swoje dziecko 24 miesiąca życia. Korzystający z tego uprawnienia tato ma możliwość podzielenia urlopu na dwie części i skorzystania z każdej z nich w wybranym przez siebie momencie.

Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy pracownik - ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu ojcowskiego w wymiarze do 2 tygodni, nie dłużej jednak niż:

1. do ukończenia przez dziecko 24 miesiąca życia albo
2. do upływu 24 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie dziecka i nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego, nie dłużej niż do ukończenia przez nie 10 roku życia.

Urlop ojcowski przysługuje zarówno ojcu biologicznemu, jak i adopcyjnemu. Przepis uprawniający do urlopu ojcowskiego nie obliguje do pozostawania ojca w stosunku pracy w dniu narodzin dziecka. Dlatego też, jeżeli rodzic rozpoczął pracę dopiero po narodzinach dziecka, a dziecko nie ukończyło 24 miesięcy lub nie minęły 24 miesiące od momentu uprawomocnienia się decyzji o przysposobieniu, ma prawo skorzystać z urlopu ojcowskiego.

Warunkiem skorzystania z urlopu ojcowskiego jest wychowywanie dziecka. W sytuacji kiedy ojciec w świetle prawa nie wychowuje dziecka, nie będzie mógł skorzystać z urlopu ojcowskiego. W takim przypadku pracodawca może odrzucić wniosek o jego udzielenie. Ojciec pozbawiony władzy rodzicielskiej, który nie utrzymuje kontaktu z dzieckiem, nie jest uprawniony do skorzystania z tego świadczenia. Z urlopu ojcowskiego za to może skorzystać rodzic, który nie zawarł z matką dziecka związku małżeńskiego. Świadczenie przysługuje również rozwiedzionemu ojcu. Ważne, by z urlopu ojcowskiego skorzystać w określonym przez przepisy terminie.

Urlop ojcowski a forma zatrudnienia

Urlop ojcowski przysługuje zarówno mężczyznom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, jak i tym prowadzącym działalność gospodarczą oraz zatrudnionym na podstawie umowy cywilnoprawnej. Jedynym warunkiem jest podleganie ubezpieczeniu chorobowemu.

W przypadku gdy z urlopu ojcowskiego korzysta przedsiębiorca, wówczas za okres urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek wypłacany z ZUS, a przedsiębiorca ma prawo obniżyć należne składki ZUS za okres urlopu. Należy jednak pamiętać, iż prawo do urlopu ojcowskiego, a co z tym związane  - do zasiłku macierzyńskiego - przysługuje tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy ojciec dziecka podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Przedsiębiorca musi więc opłacać dobrowolną składkę na ubezpieczenie chorobowe. Za okres urlopu ojcowskiego przedsiębiorcy przysługuje zasiłek, który jest wypłacany w kwocie 100% podstawy wymiaru.

Urlop ojcowski a prowadzenie firmy

W czasie urlopu ojcowskiego można prowadzić działalność, pod warunkiem że sprawujemy opiekę nad dzieckiem. W trakcie jego trwania ojciec przedsiębiorca może wystawiać faktury kontrahentom, zawierać umowy. Obowiązujące przepisy w sprawie zakresu informacji o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłków nie uzależniają przyznania i wypłaty zasiłku ubezpieczonemu ojcu dziecka będącemu przedsiębiorcą (za czas określony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu ojcowskiego) od złożenia oświadczenia o przerwaniu działalności na okres sprawowania opieki nad dzieckiem.

Potwierdza to radca prawny Joanna Kawecka, która specjalizuje się w postępowaniach przeciwko ZUS i dodaje: – Oczywiście w sytuacji, kiedy chodzi o tatę przedsiębiorcę, czyli ojca prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą, należy pamiętać, że zasiłek przysługuje mu w sytuacji, gdy podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, a zatem terminowo reguluje składki na ubezpieczenie społeczne.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych również wskazuje, że "ubezpieczony prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą, który w czasie pobierania zasiłku macierzyńskiego jednocześnie wykonuje czynności związane z prowadzeniem tej działalności, nie traci prawa do zasiłku macierzyńskiego" 

Wniosek o urlop ojcowski

Pracodawca po otrzymaniu wniosku pracownika o urlop ojcowski powinien zweryfikować, czy pracownik jest uprawniony do urlopu oraz sprawdzić, czy wniosek został złożony w wymaganym terminie. Pracodawca nie może odrzucić wniosku o urlop ojcowski złożonego co najmniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. W przypadku gdy wniosek został złożony bez zachowania terminu, pracodawca udziela urlopu ojcowskiego nie później niż z upływem 7 dni od dnia złożenia wniosku.

Wniosek o urlop ojcowski składany pracodawcy powinien zawierać: 

• imię i nazwisko pracownika,
• dokładny okres, na jaki ma być udzielony urlop,
• wskazanie, czy będzie wykorzystany w całości, czy w części.

Pismo nie musi zawierać uzasadnienia.

Do wniosku należy dołączyć dokumenty określone w rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie wniosków dotyczących uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem oraz dokumentów dołączanych do takich wniosków (Dz.U.2015, poz. 2243). Są to:

• skrócony odpis aktu urodzenia dziecka lub zagraniczny akt urodzenia dziecka albo kopie tych dokumentów;
• oświadczenie pracownika - ojca wychowującego dziecko, czy korzystał z urlopu ojcowskiego albo jego części;
• kopię prawomocnego postanowienia sądu o przysposobieniu dziecka, w przypadku gdy wniosek dotyczy udzielenia urlopu ojcowskiego albo jego części na dziecko przysposobione;
• kopię prawomocnej decyzji o odroczeniu obowiązku szkolnego, w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka, wobec którego podjęto taką decyzję.

Gdy zostanie złożony wniosek wraz z wymaganymi dokumentami, pracodawca jest obowiązany go uwzględnić. Nieuwzględnienie go może bowiem skutkować sankcją nałożoną na pracodawcę, tj. grzywną w wysokości od 1 tys. zł do 30 tys. zł.

W sytuacji kiedy ojciec dziecka jest przedsiębiorcą i chce skorzystać z urlopu ojcowskiego, powinien złożyć wniosek do ZUS. Ważne, by z wnioskiem wystąpić przed rozpoczęciem urlopu oraz wypełnić druki i załączyć akt urodzenia dziecka oraz wskazać, czy wykorzystuje urlop ojcowski w całości, czy w części. Wniosek można złożyć za pomocą PUE ZUS elektronicznie, osobiście lub listownie. Ważne, by wniosek został złożony najpóźniej przed terminem rozpoczęcia korzystania z zasiłku macierzyńskiego. Druki zaświadczeń płatnika składek (Z-3, Z-3a,Z-3b) są dostępne na stronie internetowej ZUS, można je wydrukować po wypełnieniu w formie elektronicznej na profilu PUE ZUS.

W zależności od formy zatrudnienia, należy wypełnić:

• druk Z-3 - jeśli jesteś pracownikiem,
• druk Z-3b - jeśli  jesteś osobą prowadzącą pozarolniczą działalność osobą współpracującą z osobą prowadzącą działalność albo jesteś duchownym,
• druk ZUS -Z-3a - w przypadku pozostałych ubezpieczonych.

Pracownik zobowiązany jest też do złożenia druku ZAS-34 w sytuacji kiedy świadczenie za urlop ojcowski będzie wypłacał pracodawca. W sytuacji kiedy pracownik wystąpił o urlop ojcowski do pracodawcy, a zasiłek będzie wypłacał, nie ma potrzeby składania  wniosku ZAS-34.

Roszczenie o wypłatę zasiłku przedawnia się po upływie 6 miesięcy od ostatniego dnia okresu, za który zasiłek przysługuje.

2 miesiące urlopu rodzicielskiego tylko dla ojca od 2022 r.

Już w 2022 r. Polska będzie musiała dostosować przepisy dotyczące urlopu rodzicielskiego do unijnej dyrektywy "work-life balance". Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 w sprawie równowagi między życiem zawodowym i prywatnym rodziców i opiekunów została przyjęta w czerwcu 2019 roku. Nowe regulacje zawierają wiele rozwiązań dotyczących uprawnień rodzicielskich, np. w zakresie urlopu ojcowskiego, rodzicielskiego i elastycznej organizacji czasu pracy. Część z nich - jak np. 10-dniowy urlop ojcowski z okazji narodzin dziecka - funkcjonuje już w polskim ustawodawstwie.

Znaczącą zmianą będzie rozszerzenie i wydłużenie do dwóch miesięcy urlopu tylko dla ojców. Polska ma na to czas do 2 sierpnia 2022 r.

Źródło: