UE inwestuje miliardy w cyfrową suwerenność. Polski projekt rozwija chmurę nowej generacji dla europejskiego biznesu.

Rynek usług chmurowych w Europie znalazł się w strategicznym punkcie zwrotnym. Jak wynika z raportu Mario Draghiego na temat konkurencyjności UE - dziś ponad 80% rynku chmury publicznej w Europie kontrolują trzy amerykańskie koncerny technologiczne. W praktyce oznacza to, że znacząca część europejskiej gospodarki cyfrowej pozostaje zależna od infrastruktury i regulacji spoza UE.

Partnerem publikacji jest Oktawave

Wraz z rosnącymi napięciami geopolitycznymi oraz rozwojem przepisów o charakterze eksterytorialnym, takich jak amerykański Cloud Act - kwestia przechowywania i przetwarzania danych przestała być wyłącznie domeną działów IT. Coraz częściej staje się elementem strategii bezpieczeństwa przedsiębiorstw i całych gospodarek.

Cyfrowy monopol pod lupą Brukseli

Jak wynika z danych Eurostatu, adopcja chmury w europejskim biznesie stale rośnie, jednak większość kapitału transferowana jest do podmiotów spoza Europy. Według analiz Gartnera globalny rynek chmury publicznej rośnie w dwucyfrowym tempie, co dodatkowo wzmacnia pozycję największych światowych graczy. W oficjalnych komunikatach Komisja Europejska wprost ostrzega: bez własnej, autonomicznej infrastruktury Europa straci kontrolę nad kluczowym zasobem współczesnej gospodarki – danymi.

Odpowiedzią Komisji Europejskiej na tę strukturalną zależność jest inicjatywa IPCEI-CIS (Important Projects of Common European Interest - Cloud Infrastructure and Services). To jeden z największych europejskich projektów infrastrukturalnych w obszarze nowych technologii, obejmujący ponad 1,2 mld euro publicznego wsparcia. Celem inicjatywy jest rozwój europejskiego ekosystemu przetwarzania danych oraz technologii umożliwiających firmom korzystanie z chmury bez utraty kontroli nad informacjami i własnością intelektualną.

Wśród 19 organizacji uczestniczących w projekcie znajdują się również trzy podmioty z Polski, w tym polski dostawca chmury obliczeniowej - spółka Oktawave rozwijająca projekt Next Gen Cloud. Projekt koncentruje się m.in. na technologiach confidential computing, izolacji i ochronie danych, bezpiecznym przetwarzaniu środowisk AI i Big Data oraz interoperacyjności usług chmurowych rozwijanych w ramach europejskiego ekosystemu cyfrowego.

"Era, w której głównym kryterium wyboru dostawcy chmury była skala i cena, bezpowrotnie mija. Transparentność infrastruktury oraz kontrola nad danymi stają się dziś równie ważne." — Maciej Kuźniar, CEO Oktawave

Architektura zerowej wiedzy jako standard rynkowy

Skuteczna konkurencja z globalnymi graczami wymaga, aby europejskie rozwiązania nie były jedynie repliką istniejących systemów, lecz oferowały nową wartość rynkową. Polscy inżynierowie z Oktawave koncentrują się na wdrożeniu architektury chmurowej w modelu „zero-knowledge” (zerowej wiedzy). W praktyce oznacza to model, w którym wyłącznie właściciel danych posiada dostęp do kluczy szyfrujących oraz pełną kontrolę nad informacjami przetwarzanymi w chmurze.

W tym modelu bezpieczeństwo danych wynika bezpośrednio z architektury systemu, a nie z deklaracji dostawcy usług: wyłączną kontrolę nad kluczami szyfrującymi i strukturami danych posiada ich właściciel. Dla sektorów ściśle regulowanych przez unijne prawo — takich jak bankowość, finanse, energetyka czy ochrona zdrowia — to przełom, który pozwala spełnić wymogi bez rezygnacji z elastyczności, jaką daje chmura.

AI bez ujawniania informacji

Znaczenie nowych technologii szczególnie wyraźnie widać w kontekście rozwoju sztucznej inteligencji oraz zaawansowanej analityki danych. Europejskie firmy coraz częściej potrzebują analizować ogromne zbiory informacji, które jednocześnie podlegają ścisłej ochronie prawnej lub stanowią ich kluczową przewagę konkurencyjną.

Rozwiązania rozwijane w ramach projektu Next Gen Cloud pozwalają bezpiecznie trenować modele AI bez konieczności ujawniania surowych danych innym podmiotom. Przykładowo kilka instytucji finansowych może współdzielić wytrenowane modele wykrywające cyberprzestępczość lub anomalie finansowe bez wzajemnego udostępniania swoich baz danych.

"Przewaga konkurencyjna europejskich organizacji będzie coraz silniej zależeć od zdolności do bezpiecznego wykorzystania danych - szczególnie w sektorach regulowanych, gdzie ochrona informacji i zgodność z przepisami są równie istotne jak efektywność technologiczna” — Paweł Masłowski, Chief of Innovation Oktawave

Odporność post-kwantowa

Projekt Oktawave zakłada również rozwój mechanizmów kryptograficznych odpornych na zagrożenia związane z rozwojem komputerów kwantowych. Chodzi m.in. o zabezpieczenie danych przed scenariuszem „skopiuj dziś, odszyfruj za kilka lat”, w którym cyberprzestępcy przechwytują zaszyfrowane informacje z myślą o ich późniejszym złamaniu przy użyciu znacznie większej mocy obliczeniowej.

Z punktu widzenia makroekonomicznego kluczowe jest to, że zaawansowana suwerenność cyfrowa nie będzie przywilejem zarezerwowanym wyłącznie dla największych korporacji. Rozwiązania te mają trafić na rynek komercyjny w elastycznym modelu usługowym (Cloud-as-a-Service). Dla sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce i Europie oznacza to szansę na znaczący skok technologiczny — dostęp do najwyższych standardów bezpieczeństwa bez konieczności ponoszenia kosztów budowy własnych centrów danych.

Projekt IPCEI-CIS jest częścią szerszej strategii technologicznej realizowanej przez Unię Europejską. W Europie uruchamiane są kolejne inicjatywy wspierające rozwój infrastruktury obliczeniowej nowej generacji oraz technologii sztucznej inteligencji. Również w Polsce prowadzone są już działania związane z nowymi projektami IPCEI, m.in. w obszarze Compute Infrastructure Continuum (IPCEI-CIC) oraz AI (IPCEI-AI).

Dla polskiej gospodarki udział w projektach IPCEI oznacza natomiast możliwość budowy kompetencji w obszarze zaawansowanej infrastruktury cyfrowej, rozwój wysoko wyspecjalizowanych miejsc pracy oraz tworzenie technologii i usług, które mogą być rozwijane i eksportowane na rynki międzynarodowe w ramach europejskiego ekosystemu cyfrowego.

W praktyce Europa próbuje dziś odzyskać kontrolę nad kluczową warstwą gospodarki cyfrowej - infrastrukturą, na której rozwijane będą systemy AI, analityka danych i usługi przyszłości. Dla polskich firm uczestnictwo w projektach takich jak IPCEI-CIS to nie tylko dostęp do finansowania, ale także szansa na współtworzenie technologii, które w kolejnych latach mogą stać się fundamentem europejskiego rynku cyfrowego.

Partnerem publikacji jest Oktawave