Trzynasta pensja nie dla każdego: Kto może otrzymywać "trzynastkę"

W 96 numerze Gazety zajmowaliśmy się dodatkowym wynagrodzeniem rocznym, popularnie zwanym trzynastką. Mówiliśmy o warunkach, na jakich trzynasta pensja jest przyznawana, nie rozpisywaliśmy się natomiast bardziej szczegółowo o osobach uprawnionych. Niemniej obiecaliśmy zająć się tym tematem. Dzisiaj, zgodnie z obietnicą, druga część artykułu o trzynastej pensji. Tym razem będziemy mówić o uprawnionych do trzynastki - tych szczęśliwcach, którzy ją otrzymają (a w każdym razie powinni otrzymać) oraz tych, którym dodatkowa pensja nie przysługuje. O tych ostatnich, jak sugeruje tytuł artykułu, wypowiemy się obszerniej.

Dla kogo trzynastka

Przede wszystkim dla pracowników jednostek sfery budżetowej. Ustawa o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej, jako uprawnionych do interesującego nas świadczenia wymienia zatrudnionych w:

• państwowych jednostkach sfery budżetowej, dla których środki na wynagrodzenia kształtowane są na podstawie odrębnej ustawy,

• zatrudnionych w urzędach organów władzy państwowej, kontroli, ochrony prawa, sądach i trybunałach oraz w Rządowym Centrum Legislacji - wymienionych szczegółowo w art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych,

• samorządowych jednostkach budżetowych, zakładach budżetowych, gospodarstwach pomocniczych jednostek budżetowych prowadzących gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych,

• biurach poselskich, senatorskich lub poselsko-senatorskich oraz klubach, kołach albo zespołach parlamentarnych.

Przepisy ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla (...) nie są natomiast stosowane w odniesieniu do żołnierzy oraz funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, Służby Celnej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej oraz Biura Ochrony Rządu.

Dodatkowe wynagrodzenie roczne, które umownie możemy nazwać trzynastą pensją, przewidywać mogą również akty prawa wewnątrzzakładowego - układy zbiorowe pracy, regulaminy wynagradzania, statuty. Mogą być również przyznawane na podstawie autonomicznej decyzji pracodawcy. Wprawdzie świadczenie takie nie będzie dodatkowym wynagrodzeniem rocznym w rozumieniu wyżej wskazanej ustawy, w sensie płacowym będzie jednak spełniało funkcję takiego wynagrodzenia.

A dla kogo nie

Ustawa o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej została w znaczący sposób znowelizowana, w zakresie podmiotów uprawnionych do otrzymania świadczenia. Można powiedzieć, że solidnie uderzyła po kieszeni co poniektórych zatrudnionych, jednak tylko tych z "górnej półki". O jakich osobach jest tu mowa?

Na wysokich stołkach, ale bez trzynastki

Zacznijmy nasze wyliczenie od najwyższego pułapu. Prawa do trzynastej pensji, poczynając od 2005 r. pozbawione zostały osoby wymienione w art. 2 ustawy z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, a mianowicie:

• Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej,

• Marszałkowie Sejmu i Senatu, Prezes i wiceprezes Rady Ministrów, wicemarszałkowie Sejmu i Senatu, Prezes i wiceprezes Najwyższej Izby Kontroli, Prezes i wiceprezes Trybunału Konstytucyjnego, ministrowie, Prezes Narodowego Banku Polskiego, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Szefowie Kancelarii Sejmu i Senatu i ich zastępcy, Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Główny Inspektor Pracy, zastępcy Głównego Inspektora Pracy, Kierownik Krajowego Biura Wyborczego,

• Minister Stanu, Szef Kancelarii Prezydenta i jego zastępcy, zastępcy Prokuratora Generalnego,

• Prezes Polskiej Akademii Nauk, sekretarz stanu, członek Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, pierwszy zastępca Prezesa Narodowego Banku Polskiego, podsekretarz stanu (wiceminister), wiceprezes Narodowego Banku Polskiego, Sekretarz Komitetu Integracji Europejskiej, Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich, Zastępca Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych, Rzecznik Ubezpieczonych, kierownik urzędu centralnego, wiceprezes Polskiej Akademii Nauk, wojewoda, zastępca kierownika urzędu centralnego, wicewojewoda.

Samorządowcom też nielekko

Nie tylko wysocy urzędnicy państwowi będą musieli pożegnać się z trzynastką. Ten sam los podzielą z nimi zatrudnieni w administracji samorządowej, na co bardziej eksponowanych stanowiskach. Jeżeli jesteś więc Czytelniku pracownikiem lokalnej, samorządowej administracji, warto abyś zapoznał się z poniższym tekstem.

Pracownicy samorządowi, zatrudnieni na stanowiskach:

• marszałka województwa, wiceprzewodniczącego zarządu oraz pozostałych członków zarządu województwa,

• starosty, wicestarosty oraz pozostałych członków zarządu powiatu,

• wójta (burmistrza, prezydenta miasta), zastępcy wójta (burmistrza, prezydenta miasta), sekretarza gminy, sekretarza powiatu, skarbnika gminy (głównego księgowego budżetu), skarbnika powiatu (głównego księgowego budżetu powiatu), skarbnika województwa (głównego księgowy budżetu województwa),

dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2005 r. i następne lata już nie dostaną, chyba, że w tym zakresie zmieni się stan prawny.

Posłowie i senatorowie bez dodatkowego uposażenia

Chociaż posłowie i senatorowie nie posiadali uprawnień do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, to jednak dysponowali świadczeniem o charakterze bardzo zbliżonym do trzynastej pensji - dodatkowym uposażeniem, w wysokości średniego uposażenia otrzymanego w danym roku. Świadczenie to posłom i senatorom wypłacane było na podstawie art. 37 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora. Na mocy aktu nowelizującego (który dotyczył także tej ustawy) uchylono art. 37 wspomnianej wyżej ustawy.

Przesądza o powyższym art. 4 nowelizacji, który wszedł już w życie 1 lipca 2004 r. Pozostała część przepisów nowelizujących weszła w życie z dniem 1 stycznia 2005 r.

Podstawa prawna:

• ustawa z dnia 12.12.1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz. U. nr 160, poz. 1080 ze zm.).

• ustawa z dnia 4.03.2004 r. o zmianie ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 116, poz. 1202).

• ustawa z dnia 31.07.1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz. U. nr 20, poz. 101 ze zm.).

• ustawa z dnia 22 .03.1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 2001 r. nr 142, poz.1593 ze zm.).

• ustawa z dnia 9.05.1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2003 r. nr 221, poz. 2199).

Źródło: