Polacy pracujący za granicą mają prawo ubiegać się o świadczenia rodzinne w kraju, w którym wykonują pracę. Mogą je otrzymać nawet wtedy, gdy rodzina mieszka w Polsce. Warto się o nie starać, bowiem zasiłki na dzieci w państwach członkowskich Unii są kilkanaście razy wyższe niż w naszym kraju.
Wzrost zainteresowania zasiłkami
Z roku na rok państwa członkowskie Unii Europejskiej wypłacają coraz więcej świadczeń rodzinnych dla Polaków. W 2004 r., kiedy nasz kraj wstąpił do Unii, z zasiłków rodzinnych skorzystało zaledwie 4,3 tys. osób. W kolejnych latach liczba ta stale rosła i w ubiegłym roku osiągnęła ponad 61 tys. osób. Tak duże zainteresowanie Polaków świadczeniami rodzinnymi w państwach członkowskich Unii jest spowodowane tym, że są one kilkanaście razy wyższe niż w naszym kraju. Polskie zasiłki rodzinne są bowiem jednymi z najniższych w Unii. W zależności od wieku dziecka oraz kryterium dochodowego (504 zł lub 583 zł na osobę w rodzinie) wynoszą 48 zł (na dziecko do ukończenia 5 lat), 64 zł (na dziecko w wieku powyżej 5 lat do ukończenia 18 lat) oraz 68 zł (na dziecko powyżej 18 lat do ukończenia 24 lat). Dla porównania w Irlandii zasiłek rodzinny na jedno dziecko wynosi 166 euro, a w Niemczech niewiele mniej, bo 164 euro.
Świadczenie tam, gdzie zatrudnienie
Zasadniczo Polak pracujący w państwach unijnych ma prawo do świadczeń rodzinnych tam, gdzie jest zatrudniony. Nie ma przy tym znaczenia, czy jego rodzina mieszka razem z nim, czy przebywa w Polsce. Gwarantuje to rozporządzenie 1408/71/WE z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników, osób samodzielnie zarobkujących i członków ich rodzin zmieniających miejsce pobytu na obszarze Wspólnoty. W myśl art. 73 tego rozporządzenia pracownik objęty ubezpieczeniem w danym państwie członkowskim, ma prawo otrzymać dla członków swojej rodziny, zamieszkujących na terytorium innego państwa członkowskiego, świadczenia rodzinne przewidziane w przepisach państwa zatrudnienia, tak jakby członkowie jego rodziny razem z nim mieszkali.
Gdzie złożyć wniosek?
Aby otrzymać świadczenie rodzinne w kraju, w którym jest się zatrudnionym należy złożyć wniosek w odpowiedniej instytucji, która zajmuje się wypłatą takich świadczeń. Przykładowo w Niemczech taki wniosek należy złożyć w kasie rodzinnej urzędu pracy (Familienkasse) właściwej ze względu na siedzibę pracodawcy, w Wielkiej Brytanii w Child Benefit Office. Zawsze przy ubieganiu się o takie świadczenie w danym państwie członkowskim UE potrzebny jest formularz E 401 (zaświadczenie dotyczące członków rodziny, stosowane dla potrzeb przyznania na nich świadczeń rodzinnych przez państwo członkowskie, gdy mieszkają oni w innym kraju). Instytucja zajmująca się w danym kraju świadczeniami rodzinnymi wypełnia część formularza i przesyła go w zależności od województwa, z którego pracownik pochodzi i na którego terenie została jego rodzina, do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej (ROPS) lub urzędu marszałkowskiego. ROPS bądź też właściwy departament urzędu marszałkowskiego weryfikuje sytuację osoby ubiegającej się o świadczenie, tzn. sprawdza czy rodzina korzysta z zasiłków rodzinnych w Polsce. Instytucje te wskazują, jakie dokumenty należy dostarczyć, by ROPS bądź urząd wypełnił i potwierdził wymagany formularz. Dalsza weryfikacja odbywa się za granicą.
Zasiłek tylko z jednego państwa
Unijne przepisy zabraniają pobierania świadczeń rodzinnych w pełnej wysokości jednocześnie z dwóch państw członkowskich UE. Na wypadek zbiegu uprawnień do pobierania świadczeń przyznanych przez przepisy państwa zatrudnienia i przepisy państwa stałego zamieszkania członków rodziny, art. 76 rozporządzenia 1408/71/WE ustala zasady priorytetu po to, by uniknąć nieusprawiedliwionej kumulacji świadczeń rodzinnych. Zasada jest prosta, pierwszeństwo wypłaty świadczeń ma państwo, w którym jedno z rodziców jest zatrudnione, o ile drugie z rodziców nie pracuje w kraju zamieszkania. Jeśli jedno z rodziców pracuje w kraju zamieszkania członków rodziny (dzieci), a drugie w innym państwie członkowskim - pierwszeństwo wypłaty świadczeń ma państwo, w którym mieszkają członkowie rodziny. W przypadku, gdy w państwie zatrudnienia drugiego rodzica zasiłki są wyższe, to w Polsce będzie wypłacana pełna kwota świadczeń rodzinnych, a w drugim kraju - różnica między kwotą naszych zasiłków a kwotą przysługującą z innego państwa. Ta zasada w większości przypadków nie będzie miała jednak żadnego zastosowania, gdyż ze względu na zagraniczne zarobki zostanie przekroczone kryterium dochodowe dla przyznania polskiego zasiłku rodzinnego.
Zdarza się, że wnioskodawcy ubiegający się o zasiłek na dzieci w innych krajach członkowskich UE ukrywają fakt, że pobierają go także w Polsce wychodząc z założenia, że jest to niemożliwe do sprawdzenia. Tymczasem prawda jest taka, że prędzej czy później nielegalne pobieranie świadczeń wyjdzie na jaw dzięki unijnym formularzom z serii 400. Instytucja łącznikowa danego państwa członkowskiego wyśle bowiem do polskiej instytucji łącznikowej (w zależności od województwa - odpowiedni Urząd Marszałkowski lub Regionalny Ośrodek Pomocy Społecznej) formularz E 411 i wtedy okaże się, że rodzina pobiera świadczenia w Polsce i za granicą.
Należy zaznaczyć, iż rodziny pobierające świadczenia na dzieci w pełnej wysokości w dwóch państwach unijnych będą musiały je zwrócić wraz z odsetkami.
Gazeta Podatkowa Nr 556 z dnia 2009-05-07
