Od tego, w jaki sposób będziemy odkładali pieniądze i z jakich produktów finansowych korzystali, zależy powodzenie inwestycji. Ważne jest, by być konsekwentnym, czyli systematycznie oszczędzać. Istotne jest również to, by rozumieć, na czym polega sposób inwestowania, na jaki się decydujemy.
Kiedy zacząć oszczędzać?
Systematyczne długotrwałe oszczędzanie na emeryturę warto rozpocząć już na początku życia zawodowego. W ten sposób zgromadzimy istotny kapitał przy mniejszym wysiłku finansowym, niż gdybyśmy oszczędzali przez kilkanaście czy kilka lat. Odkładając co miesiąc 100 zł na rachunek z oprocentowaniem 2,0 proc. i miesięczną kapitalizacją, korzystając z mechanizmu procentu składanego, po 30 latach zgromadzimy ponad 46 tys. zł (a odłożymy 36 tys. zł).
Jeśli będziemy odkładali 150 zł miesięcznie – uzbieramy prawie 70 tys. (przy wpłaconych 54 tys.). Są to szacunki uproszczone, ponieważ nie znamy inflacji i nie wiemy, jaka będzie w przyszłości wartość realna takiej kwoty.
Zobacz także
46 tys. zł zaoszczędzonych przez większość zawodowego życia nie wydaje się w pierwszym momencie zawrotną kwotą, szczególnie gdy się ją porówna do kosztów kupna samochodu czy mieszkania. Ale jeśli będziemy mieli te pieniądze na emeryturze, to przez dziesięć lat zapewnimy sobie dodatkowe prawie 400 zł na przyjemności lub leki – jeśli okażą się konieczne. Z takich oszczędności wciąż można zapewnić finansowanie wakacji czy wojaży, dziesięciu wyjazdów do sanatorium lub czterech wypraw w Himalaje.
Przy odkładaniu 150 zł miesięcznie mamy dodatkowe ok 400 zł przez 15 lat, gdy będziemy utrzymywać się ze świadczenia.
Gdybyśmy chcieli uzbierać 46 tys. zł w ciągu 10 lat, musielibyśmy odkładać co miesiąc ok. 360 zł (przy 2-procentowym oprocentowaniu rocznym) i oznaczałoby to konieczność zaoszczędzenia ponad 43 tys. zł. Można oczywiście przyjąć, że osoba pięćdziesięcioletnia będzie zarabiała trzy razy więcej niż trzydziestoletnia i odkładanie 350 zł będzie dla niej podobnym wyrzeczeniem finansowym jak odkładanie 100 zł przez trzydziestolatka. Jest to jednak prognoza zbyt optymistyczna i obarczona wielką niepewnością.
Dobrym pomysłem na zwiększenie oszczędności emerytalnych bez wielkiego poświęcenia jest przeznaczenie na wpłaty na specjalny rachunek np. premii, podwyżki, spadku czy zwrotu podatku PIT w ramach rozliczenia rocznego.
Ważne, by wyrobić w sobie nawyk regularnego oszczędzania. Warto też systematycznie planować budżet domowy. Już samo spisywanie wydatków może ułatwić trzymanie w ryzach finansów. Jeśli mamy z tym kłopot, można spróbować odwrócić kolejność: zamiast próbować oszczędzić to, co zostanie pod koniec miesiąca, najpierw odłożyć konkretną kwotę (np. 100 zł) z myślą o oszczędnościach.
Nie rozumiem – porzucam
Na rynku usług finansowych oferowanych jest wiele produktów inwestycyjnych, ale początkujący inwestorzy mogą się pogubić w palecie propozycji. Istotne jest, by wybrać sposób inwestowania (instrumenty finansowe) efektywny, ale przede wszystkim zrozumiały. Jeśli ktoś uczy się oszczędzać czy inwestować, może skorzystać z gotowych produktów (czyli np. fundusz inwestycyjny dobrany stosownie do wieku inwestora), w tym także z produktów oferowanych w ramach III filara emerytalnego, które są związane z korzyściami podatkowymi.
Osoby znające podstawy finansów mogą samodzielnie tworzyć portfel odpowiadający ich preferencjom, odpowiednio dobierając proporcje akcji, obligacji i innych instrumentów finansowych. Jeśli nie rozumiemy, na czym polega dany produkt finansowy: jakie są koszty (czyli opłaty i prowizje, ale też koszty wycofania pieniędzy), ile możemy zarobić i przy jakim ryzyku, to lepiej się na niego nie decydować i wybrać taki, co do którego takich wątpliwości nie mamy. To ważne, byśmy rozumieli, że ryzyko inwestowania oznaczać może nie tylko brak zysku, ale także możliwość utraty części kapitału. Ponadto jeśli decydujemy się na współpracę z instytucją finansową, np. towarzystwem funduszy inwestycyjnych, przy jej wyborze należy wziąć pod uwagę wysokość kosztów. Instytucje finansowe w postaci opłat i prowizji mogą pobrać dużą część zarobionych pieniędzy (czyli zysku), co ma szczególne znaczenie przy długoterminowej inwestycji.
Przy zastanawianiu się nad strategią inwestycyjną trzeba więc poszukać ofert z jak najniższymi opłatami, a także takich, które zapewnią nam optymalizację podatkową.
Strategia inwestycyjna ze względu na wiek
Jeśli zdecydowaliśmy się na dodatkowe emerytalne oszczędzanie jako ludzie w średnim wieku, gdy od „jesieni życia” dzieli nas kilkanaście lat, to powinniśmy unikać ryzykownego – agresywnego inwestowania. Ta zasada jest ważna bez względu na to, jak wysoki jest potencjalny zysk.
Osoby młodsze, mające dłuższy horyzont inwestycji, mogą inwestować agresywniej (więcej akcji, fundusze inwestycyjne z większym udziałem akcji). Takie inwestycje dają wyższe stopy zwrotu, choć podlegają większym wahaniom. Osoby starsze, które już zbliżają się do emerytury, powinny inwestować więcej w obligacje czy lokaty bankowe, a w mniejszym stopniu w akcje. Wynika to z faktu, że przy krótszym okresie inwestycji po ewentualnej bessie możemy nie doczekać się następnej hossy, na której odrobimy straty.
Istnieje prosta zasada związana ze strukturą portfela inwestycyjnego, która może być wskazówką dla osób nie mających wiedzy o finansach. Od 100 należy odjąć liczbę naszego wieku. Wynik pokazuje, jaki możemy mieć w indywidualnym portfelu maksymalny udział akcji. Warto o tej zasadzie pamiętać nie tylko wtedy, gdy samodzielnie zechcemy konstruować portfel inwestycyjny, ale także gdy zdecydujemy się na współpracę z instytucjami finansowymi, np. z towarzystwami funduszy inwestycyjnych. Czyli im jesteśmy młodsi, tym możemy inwestować ryzykowniej – w portfelu mieć więcej akcji. Im mniej czasu dzieli nas od emerytury, tym bardziej nasz portfel powinien być zrównoważony, a potem bezpieczny.
Samodzielnie czy gotowe produkty
Warto zacząć budować swój wieloletni portfel inwestycyjny od skorzystania z produktów oferowanych w ramach III filara emerytalnego. Najbardziej efektywną formą gromadzenia oszczędności emerytalnych są pracownicze programy emerytalne ze względu na gwarancję systematyczności wpłat. Jednak niestety w niewielu firmach i instytucjach w Polsce działają PPE. Natomiast IKE (indywidualne konto emerytalne) i IKZE (indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego) są dostępne dla każdej osoby, która zechce indywidualnie oszczędzać. Te trzy produkty powinny stanowić trzon dobrowolnych oszczędności emerytalnych. Z nimi powiązane są ulgi podatkowe. W tym przypadku znów osoby młodsze mogą szukać form inwestowania powiązanych z giełdą, starsze – z bezpiecznymi instrumentami finansowymi.
Pieniądze można również odkładać samodzielnie, np. lokując pieniądze na koncie oszczędnościowym, lokatach bankowych lub inwestując w akcje, obligacje albo fundusze (każdą z tych form, jeśli tylko to możliwe, warto dodatkowo „ubrać” w IKE lub IKZE, co zapewni nam korzyści podatkowe). I tu znowu zwracamy uwagę na koszty, zagrożenia, a dopiero potem na historyczne dane o dotychczasowych zyskach.
Jedna z najstarszych rad znanych wśród inwestorów brzmi: „pamiętaj o dywersyfikacji portfela”, czyli dzielmy nasze oszczędności pomiędzy różne sposoby inwestowania. Jeśli inwestujemy na giełdzie, to część oszczędności ulokujmy np. na lokacie bankowej lub w rządowych obligacjach.
Jeśli decydujemy się na współpracę z funduszami inwestycyjnymi, to też tak zbudujmy portfel inwestycyjny, by był różnorodny. Część pieniędzy przeznaczmy na wykupienie jednostek funduszy rynku pieniężnego i dłużnych (obligacyjnych), które uważane są za bezpieczne, ale zysk z oszczędności jest niezbyt wysoki. Nadzieję na nieco większy zysk dają fundusze zrównoważone lub stabilnego wzrostu, ale ich zakup wiąże się z wyższym ryzykiem. Najbardziej ryzykowne i potencjalnie najbardziej dochodowe są fundusze akcji.
Warto pamiętać, że zakup jednostek funduszy to inwestycja długoterminowa. Jeśli bowiem nagle będziemy potrzebowali zainwestowanych pieniędzy, to może się okazać, że dużą część wypracowanych przez fundusz zysków pochłoną opłaty (np. za zarządzanie funduszami płacimy, niezależnie od tego, czy zyskujemy, czy ponosimy stratę) albo nawet stracimy część kapitału.
Niektóre podstawowe błędy, mające podłoże psychologiczne, popełniane przez inwestorów*:
- nadmierna pewność wynikająca z przesadnego zaufania we własne umiejętności – występuje zwłaszcza po osiągnięciu sukcesu w inwestycji, który to sukces przypisuje się własnym umiejętnościom, nie zaś sprzyjającej sytuacji rynkowej; w efekcie często inwestor podejmuje decyzje bez przygotowania i dostatecznej analizy oraz ignoruje własne pomyłki;
- nierealistyczny optymizm – polega na przywiązywaniu dużej wagi do optymistycznych informacji, zwłaszcza tych, które uzasadniają podejmowaną przez inwestora decyzję, oraz nieprzywiązywaniu wagi do pesymistycznych informacji, zwłaszcza tych, które zaprzeczają zasadności podejmowanej przez inwestora decyzji;
- stawianie na trend – polega na przekonaniu, że trwający trend kursów akcji, niezależnie czy jest to trend wzrostowy, czy spadkowy, będzie trwał;
- myślenie typu potwierdzającego – polega na tym, że inwestorzy mają skłonność do wykorzystywania tych informacji, które potwierdzają pewną znaną regułę, zaś odrzucają informacje zaprzeczające jej;
- nadmierny konserwatyzm ocen – polega na zbytnim przywiązaniu inwestora do dotychczas stosowanych zasad, które na zmieniającym się rynku mogą być już nieaktualne.
Powyżej wymieniono jedynie niektóre podstawowe błędy, których inwestor powinien być świadomy. Każdemu inwestorowi należy zalecić obserwowanie rynku, kierowanie się sprawdzonymi metodami, wykorzystywanie różnorodnych informacji, ograniczanie emocji i nieuleganie zachowaniom +stadnym+”.
*Prof. dr hab. Krzysztof Jajuga, „PODSTAWOWE STRATEGIE INWESTOWANIA”, publikacja wydana przed Komisję Nadzoru Finansowego
Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej.
