Samotny rodzic a preferencyjne rozliczenie PIT

Samotni rodzice i opiekunowie, zarówno biologiczni, jak i ustaleni w postępowaniu przed sądem, mają możliwość korzystania z preferencyjnych zasad rozliczania deklaracji PIT-36 i PIT-37. Przysługujący takiej matce i ojcu lub opiekunowi przywilej pozwala na oszczędności nawet kilku tysięcy złotych i jest zależny od dochodów rodzica oraz dziecka oraz źródeł, z jakich te dochody pochodzą.

(fot. Jerzy Dudek / FORUM)

Samotni rodzice (w tym samotna matka, ale również samotny ojciec) uprawnieni są do ustalenia podatku od połowy łącznych dochodów rodzica i dziecka. Gdyby ich podatek liczony był od całej wysokości dochodu:

  • znacznie prościej przekroczyliby progi podatkowe i byliby opodatkowani 32-proc. podatkiem,
  • nie mogliby tak często korzystać z wyższej kwoty zmniejszającej podatek,
  • nie skorzystaliby ze wszystkich ulg podatkowych, dla których wymagane jest określone kryterium kwot, od których dokonuje się odliczenia.

Gdyby rodzice opodatkowywali się samodzielnie, ich zarobki byłyby od razu w całości podstawą wyliczania podatku, co przy występującej w Polsce progresji podatkowej (polega ona na tym, że im więcej zarobiliśmy – mamy wyższą podstawę opodatkowania, tym wyższy jest procent podatku, jaki musimy zapłacić) jest mniej korzystne, niż gdy podatek liczy się od połowy tych zarobków, a zatem od niższej kwoty, a po jego ustaleniu – mnoży się go przez dwa.

Nie rozliczyłeś jeszcze PIT-u? POBIERZ

Warunki, jakie musi spełniać matka i dziecko dla preferencyjnego rozliczenia PIT

Takie same zasady opodatkowania dotyczą zarówno ojca, jak i matki samotnie wychowujących dziecko wybierających korzystanie z preferencyjnej metody opodatkowania. Preferencję zastosować może wyłącznie jeden z rodziców – czyli ten, który jest rodzicem samotnie wychowującym. Nie jest również możliwe połączenie w jednym roku dwóch zasad opodatkowania, tj. wspólnie z małżonkiem oraz jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Zdarzenie powodujące, że rodzic (matka) rozlicza się jako samotnie wychowujący, usuwa możliwość rozlicza się z małżonkiem. 

Z rozliczenia jako matka samotnie wychowująca dziecko może skorzystać kobieta będąca panną, wdową, rozwódką albo osobą, w stosunku do której orzeczono separację w rozumieniu odrębnych przepisów lub osobą pozostającą w związku małżeńskim, jeżeli jej małżonek został pozbawiony praw rodzicielskich lub odbywa karę pozbawienia wolności. Separacja faktyczna (nie stwierdzona przed sądem) nie pozwala korzystać z rozliczenia jako samotny rodzic, pozwala jednak nadal rozliczać się wspólnie z małżonkiem.

Rozliczyć się na preferencyjnych zasadach może wyłącznie rodzic samotnie wychowujący. Oznacza to, że jeśli drugi z rodziców posiada pełną lub ograniczoną władzę rodzicielską, to choćby nie pełnił faktycznie swoich obowiązków – wychowujący faktycznie dziecko nie jest osobą samotnie wychowującą. Nie może wówczas korzystać z preferencji podatkowej.

Powyższy status cywilny (panna, wdowa, rozwódka itd.) pozwala na rozliczanie się jako matka samotnie wychowująca dziecko, jeżeli jako rodzic lub opiekun w roku podatkowym samotnie wychowuje dzieci:

  1. małoletnie,
  2. bez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,
  3. do ukończenia 25. roku życia uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, przepisach o szkolnictwie wyższym lub w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe obowiązujących w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie, jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27 (podatek płacony według skali) lub art. 30b (zbycie udziałów, akcji, kapitałów pieniężnych, objęcie udziałów za wkład niepieniężny w postaci innej niż zorganizowana część przedsiębiorstwa), w łącznej wysokości przekraczającej 3089 zł (z wyjątkiem renty rodzinnej, która mimo że jest opodatkowana, nie wpływa na powyższą kwotę).

W praktyce, ustalając dochód u dziecka, które zarabia samodzielnie do 25 r.ż., powoduje to, że licząc zarobki dzieci:

  • ustala się wartość zarobków w Polsce - opodatkowanych,
  • ustala się wartość zarobków w Polsce zwolnionych z podatku lub nie podlegających opodatkowaniu (tych nie dodaje się do zarobków dla limitu 3089 zł),
  • sprawdza się wartość renty rodzinnej – którą odejmuje się od zarobków dziecka,
  • ustala się i dodaje do krajowych zarobków dziecka zarobki zagraniczne – zarówno z krajów, z którymi stosuje się zwolnienie podatkowe jak i tych, dla których zastosowanie ma zasada proporcjonalnego odliczenia,
  • ustala się wartość zarobków innych niż opłacanych według skali podatkowej lub podatkiem ryczałtowym z tytułu kapitałów pieniężnych – pozostałe zarobki nie wpływają na prawo rozliczenia i nie dodaje do przychodów dziecka,
  • ustala się przychód zarówno z kwot, które rozlicza się w zeznaniu podatkowym dziecka, jak i własnym (gdy zarobki dziecka są dodawane do przychodów rodziców - za pomocą wpisania ich do załącznika PIT/M).

W roku, w którym dziecko uczące się kończy 25 lat, rodzic może po raz ostatni rozliczyć się jako samotnie wychowujący. Nie musi jednak preferencji rozliczać proporcjonalnie – po prostu wylicza własny podatek, korzystając z tej formy rozliczenia. Podobnie, jeżeli dziecko jedynie przez część roku uczyło się w podanych powyżej szkołach (zarówno na początku roku, kontynuując naukę, jak i rozpoczynając ją w II semestrze), to rozliczenie preferencyjne jest możliwe. Jeżeli natomiast dziecko w roku podatkowym kończy 18. rok życia i zaczęło już zarabiać, to w tym roku nie ma jeszcze konieczności liczyć dla niego kwoty przychodów (nawet jeśli zarabiało już po ukończeniu pełnoletniości) – przez część roku będzie ono bowiem dzieckiem małoletnim.

Natomiast jeżeli dziecko lub matka uzyskują przychody opodatkowane ryczałtem (poza ryczałtem z tytułu najmu i dzierżawy) lub liniowo (firma) albo podatkiem tonażowym, wówczas preferencyjne odliczenie nie przysługuje. Nawet zatem jeśli matka łączy kilka źródeł przychodów, to gdy uzyska tego rodzaju przychody, nie może się opodatkować jako samotna matka również w stosunku do tych pozostałych, np. rozliczanych według skali podatkowej na PIT-36 czy PIT-37. Oznacza to, że wyłącznie na PIT-36 i PIT-37 można wprowadzić preferencję podatkową. Ryczałt (PIT-28), poza wskazanym wyjątkiem, podatek liniowy (PIT-36L) nie pozwalają na rozliczenie w preferencyjnej formie. Natomiast przychód ze zbycia kapitałów pieniężnych (PIT-38), nieruchomości (PIT-39), a także rozliczany ryczałtowo podatek od innych rodzajów przychodów opodatkowanych ryczałtowo (gdzie płatnik płaci podatek za przychody samotnej matki) nie wyłączają prawa do preferencji, choć nie stosuje się jej do tych rodzajów przychodu (np. można sprzedać nieruchomość i zapłacić podatek na PIT-39 oraz jednocześnie zarabiać na umowie o pracę i złożyć PIT-37 jako samotna matka).

Nie ma konieczności, by kobieta rozliczająca się jako samotny rodzic była biologiczną matką dziecka. Niezbędnym jest status albo:

  • matki albo
  • opiekuna prawnego.

Opiekę ustanawia się dla małoletniego (dla osoby, która nie ma jeszcze 18 lat), jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska albo jeżeli rodzice są nieznani. Gdyby władza rodzicielska przysługiwała rodzicowi, choćby jednemu i choćby częściowo – opiekun nie może być ustanowiony. Natomiast wystarczająca będzie ograniczona władza rodzicielska, by z ulgi korzystał rodzic taką władzę posiadający.

Opiekunem prawnym może być ustanowiona tylko osoba, która ma pełną zdolność do czynności prawnych - pełnoletnia i nie ubezwłasnowolniona - która nie została pozbawiona praw publicznych (a także nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej albo skazana za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności, albo za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby lub przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego, lub we współdziałaniu z nim, albo osoba, wobec której orzeczono zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowywaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi, lub obowiązek powstrzymywania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu). Poza tym opiekunem nie może być ustanowiony ten, w stosunku do kogo zachodzi prawdopodobieństwo, że nie wywiąże się należycie z obowiązków opiekuna. W wypadku potrzeby ustanowienia opieki dla małoletniego umieszczonego w rodzinie zastępczej - sąd powierzy sprawowanie tej opieki przede wszystkim rodzicom zastępczym.

Wspólne sprawowanie opieki nad dzieckiem sąd może powierzyć tylko małżonkom. W przypadku, gdy opiekun posiada partnera (faktycznego) nie oznacza to, że sprawuje nad dzieckiem opiekę wspólnie, stąd ma prawo do korzystania z rozliczenia jako samotny rodzic. Jeżeli opieka będzie powierzona wspólnie małżonkom – wówczas rozliczenie jako samotny rodzic (samotna matka) nie jest możliwe.

Zarówno w przypadku posiadania kilkorga własnych dzieci, jak i sprawowania opieki nad kilkorgiem dzieci – rozliczenie jako samotny rodzic daje przywilej podatkowy tylko jeden raz. Innymi słowy, posiadanie każdego kolejnego dziecka nie pozwala na korzystanie z większego przywileju z tytułu rozliczania się jako samotny rodzic (ale przy większej liczbie dzieci – przysługuje podwyższona kwota ulgi podatkowej, tzw. prorodzinnej).

Dochody dziecka rozliczane na PIT rodzica oraz samodzielnie przez dziecko a PIT samotnego rodzica

Dochody małoletnich dzieci własnych i przysposobionych, z wyjątkiem dochodów z ich pracy, stypendiów oraz dochodów z przedmiotów oddanych im do swobodnego użytku, podlegające opodatkowaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, dolicza się do dochodów rodziców, chyba że rodzicom nie przysługuje prawo pobierania pożytków ze źródeł przychodów dzieci. Z powyższego katalogu dochodów warto zwrócić uwagę na to, że:

  • dochody z pracy to nie tylko kwoty ze stosunku pracy, ale również stosunków pokrewnych, umów o dzieło, zlecenie, kontraktów,
  • z tytułu odpłatnych praktyk szkolnych stanowi dochód z pracy, powinien zatem zostać rozliczony i opodatkowany w rocznym zeznaniu podatkowym PIT-37 złożonym na imię i nazwisko małoletniego dziecka,
  • pożytki (np. wynagrodzenia, plony) z majątku doliczanego do zarobku rodziców – uznać należy za ich dochód,
  • samodzielna aktywność zawodowa na rynku pracy, działalność gospodarcza - nie jest rozliczana jako dochód z pracy i podlega doliczeniu do dochodów rodziców; podobnie aktywność podobna, np. dochody uzyskiwane z tytułu sprzedaży szablonów stron internetowych, gier, kluczy do gier, artefaktów itp.,
  • sprzedaż majątku dziecka (np. odziedziczona nieruchomość, samochód) co do zasady będzie rozliczany u rodziców – dziecko posiada bowiem niewielkie możliwości co do decyzji,
  • gdyby rodzice oddali małoletniemu auto, motocykl, skuter do samodzielnego dysponowania – to ich sprzedaż i dochód z tego tytułu dziecko rozlicza samodzielnie,
  • wynagrodzenie za udostępnienie wizerunku dziecka nie można zakwalifikować do kategorii przychodów z pracy,
  • nagrody a osiągnięcia sportowe, naukowe nie są dochodami z pracy, dolicza się je do dochodów rodziców,
  • prowadzenie działalności gospodarczej, jako aktywność zawodową, należy zaliczyć do kategorii prac dziecka, więc rozliczanych samodzielne, a nie w rozliczeniu rodziców,
  • dochody z renty rodzinnej małoletniego podlegają doliczeniu do dochodów rodziców,
  • jeśli rodzicom przysługuje prawo pobierania pożytku z najmu mieszkania stanowiącego własność dziecka, to przychody z tego tytułu powinny być doliczone do dochodów rodziców,
  • dochody małoletniego osiągane za granicą nie są doliczane do dochodów rodziców, niemniej dziecko musi z takich dochodów również się rozliczać samodzielnie o ile tylko jest polskim rezydentem podatkowym.

Gdy rodzice rozliczają się odrębnie – czyli na dwóch osobnych deklaracjach – dochody z kategorii doliczanych dzieli się na pół, załącza się PIT/M do zeznania podatkowego każdego z rodziców i opodatkowuje u nich po połowie. Rodzice nie mają dowolności w zakresie doliczenia kwot do swoich dochodów – muszą to zrobić wyłącznie po połowie. Osobną pozostaje kategoria dochodów dziecka niedoliczanych, czyli takich które dziecko rozlicza poprzez własną deklarację podatkową. W tym zakresie rozliczenia dziecko dokonuje osobno.

Jeżeli dochodzi do separacji prawnej lub rozwodu z ustaleniem praw do opieki, odebrania praw do opieki nad dzieckiem jednemu z rodziców również w trakcie trwania związku małżeńskiego, ubezwłasnowolnienia rodzica, wówczas dochody dolicza się wyłącznie do dochodów rodzica, który faktycznie tę władzę nadal sprawuje.

Adwokat Łukasz Wieszczeczyński, www.adwokaci-twz.pl

Przydatne skróty: jak rozliczyć PIT program do PIT-ów.

Źródło:

Newsletter Bankier.pl

Dodałeś komentarz Twój komentarz został zapisany i pojawi się na stronie za kilka minut.

Jeszcze nikt nie skomentował tego artykułu - Twój komentarz może być pierwszy.

Nowy komentarz

Anuluj

Kalendarium przedsiębiorcy

  • Podatnicy podatku akcyzowego rozliczają akcyzę.

    Rozliczenie podatku od towarów i usług za poprzedni miesiąc - VAT 7.

  • Składkę na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne odprowadzają jednostki budżetowe, zakłady budżetowe i gospodarstwa pomocnicze.

  • Termin uiszczenia podatku dochodowego od podatników rozliczających się w formie karty podatkowej.

  • Termin przekazania sprawozdania do systemu INTRASTAT, za poprzedni miesiąc kalendarzowy, gdy realizowano transakcje wewnątrzwspólnotowe podlegające obciążeniu podatkiem od towarów i usług (VAT).

    Termin płatności składek oraz złożenia deklaracji przez pracodawców zatrudniających pracowników.

  • Termin zapłaty raty podatku leśnego przez osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej.

Kalkulator odsetek

Aby obliczyć wartość odsetek, podaj kwotę zaległości oraz zakres dat.

? Odsetki ustawowe nalicza się od dnia, gdy zobowiązanie staje się wymagalne. Jeżeli spłata miała nastąpić 10-tego, to odsetki naliczane są od 11-tego.
? Data kiedy zobowiązanie będzie regulowane. Jeżeli przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, to należy wpisać datę pierwszego kolejnego dnia roboczego.
? Stawkę obniżoną do wysokości 75% stawki podstawowej stosuje się tylko do zaległości powstałych po 1 stycznia 2009 roku. Odsetki w obniżonej stawce pobiera się, gdy podatnik złoży korektę zeznania i w ciągu 7 dni od niej wpłaci zaległość.