Obecnie Unia Europejska przyznaje Polsce co rok ponad 1 mld euro bezzwrotnej pomocy w ramach trzech programów przedakcesyjnych: Sapard, ISPA i Phare. Przepisy unijne zakładają, że pieniądze można wykorzystać najdalej do końca drugiego roku po roku, w którym pieniądze zostały przyznane. Dla nas Bruksela zgodziła się w kilku przypadkach na wyjątkowe przedłużenie tego terminu. W Polsce środki z puli lat 2001 i 2002 zostały przesunięte na 2003 r.
Dla branży rolno-spożywczej
Sapard jest instrumentem wspierającym rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich. Z programu mogą korzystać: rolnicy, zakłady branży rolno-spożywczej, grupy producenckie oraz samorządy. Przewiduje się, że w latach 2000-2006 powinno napłynąć do Polski z tytułu realizacji Sapardu 170 mln euro. Do tej pory Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (główna instytucja wdrożeniowa oraz agencja płatnicza Sapardu w Polsce) zawarła z beneficjentami programu 224 umowy na ponad 200 mln zł. Pomoc w ramach programu dotyczy obecnie następujących branż: mięsnej, mleczarskiej, owocowo-warzywnej oraz rybnej. Maksymalny poziom pomocy dla beneficjentów może sięgać, w zależności od branży i rodzaju projektu, do 50 proc. zakwalifikowanych kosztów. Kwota dofinansowania nie może być niższa niż 30 tys. euro. Obecnie trwają prace nad możliwością finansowania z Sapardu następnych segmentów, takich jak rozwój i poprawa infrastruktury obszarów wiejskich oraz różnicowanie działalności gospodarczej na obszarach wiejskich.
O ile poziom wykorzystania Sapardu przez samorządy jest zadawalający i nie odbiega od doświadczeń innych krajów starających się o członkostwo w UE, to dotychczas prywatni przedsiębiorcy z sektora rolno-spożywczego wykorzystali pulę środków jedynie w 7 proc. Główną przeszkodą we wdrażaniu programu są: skomplikowana procedura, nieczytelne dla przedsiębiorców zasady finansowania, mały aktywny udział sektora bankowego w finansowaniu przedsięwzięć, konieczność wcześniejszego sfinansowania przedsięwzięcia z własnych funduszy oraz bardzo wolna procedura zatwierdzania i uruchamiania środków. Gros firm, których projekty uzyskały akceptację ARiMR i podpisały stosowne umowy, wciąż czeka na wypłatę środków.
Z ostatnich informacji Ministerstwa Rolnictwa wynika, że w ramach Sapardu mogą ubiegać się o pomoc zakłady utylizacji odpadów zwierzęcych. Maksymalny poziom pomocy finansowej może sięgać 50 proc. kosztów. Natomiast wysokość pomocy finansowej przyznanej podczas trwania programu jednemu zakładowi nie może łącznie przekroczyć 6 mln zł. Potencjalny beneficjent może ubiegać się o przyznanie pomocy finansowej kilkakrotnie w trakcie programu. Wysokość pomocy finansowej na realizację danego projektu nie może być niższa niż 125 tys. zł. W Polsce znajduje się ponad 60 zakładów utylizacyjnych, z których 9 to zakłady tzw. szczególnego ryzyka, likwidujące resztki zwierzęce po uboju. Pozostałe wytwarzają mączkę.
Prawdopodobnie też od lipca bieżącego roku przedsiębiorcy będą mogli starać się o pozyskanie dotacji z Sapardu na uruchomienie lub rozwój działalności agroturystyczej. Dotacje będą przysługiwać przedsiębiorcom, którzy w wyniku realizacji swoich projektów utworzą nowe miejsca pracy na obszarach wiejskich oraz miejscowościach zamieszkanych maksymalnie przez 7 tys. mieszkańców. Dotacja nie będzie mogła przekroczyć 210 tys. zł, a pomoc będzie przysługiwać przedsiębiorcom zatrudniających maksymalnie 50 osób. Projekt przewiduje, że dotację będą mogły zostać przeznaczone m.in. na: zakup sprzętu turystycznego, urządzeń i maszyn, budowę obiektów turystycznych oraz kupno zwierząt wykorzystywanych do celów turystycznych, rekreacyjnych i sportowych.
Pięć uprzywilejowanych województw
W latach 1995-1999 Polska otrzymała z funduszów Phare ponad 1 mld euro. W ramach wyrównywania dysproporcji w rozwoju regionalnym w programie „Spójność gospodarcza i społeczna - Phare 2000” priorytetowo potraktowano pięć województw: śląskie, warmińsko-mazurskie, podkarpackie, podlaskie i lubelskie. Przedsiębiorcy z tych regionów Polski otrzymują m.in. dotacje inwestycyjne do 50 tys. euro na zakup nowych technologii i sprzętu oraz środki na podnoszenie konkurencyjności (do wysokości 50 tys. euro w ramach programu wspierania eksportu).
Projekty realizowane w ramach programu „Wstęp do jakości” mogą dotyczyć następujących działań:
l przygotowanie kadry małych i średnich przedsiębiorstw do zarządzania jakością,
l uzyskanie certyfikatów zgodności dla wyrobów, surowców, maszyn i urządzeń, aparatury kontrolno-pomiarowej i personelu,
l ocena zgodności wyrobów z dyrektywami Unii Europejskiej, nadawanie wyrobom znaku CE, umożliwiającego dostęp do rynków Unii Europejskiej,
l uzyskanie certyfikatu specyficznych systemów jakości w niektórych sektorach przemysłu,
l doskonalenie systemów zarządzania po uzyskaniu certyfikatu.
Kwota dotacji nie może przekroczyć 60 proc. kwalifikowanych kosztów netto. Minimalna wysokość dotacji to kwota 1 tys. euro, a maksymalna - 7 tys. euro Środki z programu „Przygotowanie do działania na rynku europejskim” adresowane są do kadr nowo prywatyzowanych przedsiębiorstw w drodze leasingu pracowniczego, z przeznaczeniem na dofinansowanie kosztów indywidualnego projektu szkoleniowo-doradczego. Wysokość dotacji nie może przekroczyć 10 tys. euro i 80 proc. kwalifikowanych kosztów projektu. Minimalna wysokość dotacji to kwota 1,5 tys. euro.
W Programie Rozwoju Przedsiębiorstw dofinansowaniem objęte są usługi doradczo-szkoleniowe, które obejmują takie obszary jak: ocena konkurencyjnej pozycji przedsiębiorstwa (analizy rynku, określenie czynników konkurencyjności firmy), rozwój strategii przedsiębiorstwa, planowanie inwestycyjne (wniosek o finansowanie zewnętrzne, biznesplan dla inwestycji, studium wykonalności inwestycji, ocena wpływu inwestycji na środowisko, dokumentacja techniczna związana z inwestycją). Dotacja może pokryć do 60 proc. kosztów netto projektu. Pozostała część kosztów projektu musi być finansowana ze środków wnioskodawcy. Minimalna kwota dotacji wynosi 1,5 tys. euro, maksymalna 5 tys. euro. Wnioski można składać do jesieni 2003 r.
W Program Rozwoju Przedsiębiorstw Eksportowych dofinansowaniem objęto: ocenę konkurencyjnej pozycji przedsiębiorstwa na wybranych rynkach eksportowych (analizy rynku, określenie czynników konkurencyjności firmy), rozwój strategii eksportowej przedsiębiorstwa; planowanie inwestycji związanych z działalnością eksportową (wniosek o finansowanie zewnętrzne, biznesplan dla inwestycji, studium wykonalności inwestycji, ocena wpływu inwestycji na środowisko, dokumentacja techniczna związana z inwestycją), rozwój rynków eksportowych (badanie rynku, kojarzenie partnerów, wyjazd studialny, promocja produktu, uczestnictwo w zagranicznych targach i wystawach). Dotacja może pokryć do 60 proc. kosztów netto projektu. Pozostała część kosztów projektu musi być finansowana ze środków wnioskodawcy. Minimalna kwota dotacji wynosi 1,5 tys. euro, maksymalna 10 tys. euro. Wnioski można składać do jesieni 2003 r.
W ramach Funduszu Dotacji Inwestycyjnych może być finansowany: zakup nowych maszyn i urządzeń z oprzyrządowaniem (z uwzględnieniem zakupu nowego sprzętu komputerowego z oprogramowaniem), zakup mebli w przypadku projektów inwestycyjnych dotyczących działalności z zakresu hoteli i restauracji lub inne wydatki bezpośrednio związane z prawidłową instalacją i uruchomieniem powyższych zakupów. Dotacja może pokryć do 25 proc. kosztów netto projektu. Minimalna kwota dotacji wynosi 5 tys. euro, maksymalna 50 tys. euro. Pozostała część kosztów projektu musi być finansowana ze środków wnioskodawcy oraz kredytu bankowego udzielonego w rachunku kredytowym przeznaczonym na finansowanie projektu inwestycyjnego będącego przedmiotem wniosku o dotację. Wnioski można składać do jesieni 2003 r.
Promocja MSP w całym kraju
W połowie 2003 r. rozpocznie się realizacja programu „Promocja rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw” Phare 2001. Zasady przyznawania dotacji i dziedziny pomocy w ramach Phare 2001 przypominają opisane powyżej programy regionalne, ale o pomoc z niego mogą starać się małe i średnie firm z całego kraju. Na realizację programu na wsparcie inwestycji w małych i średnich firmach trafi 29 mln euro, co wystarczy na przyznanie 14 592 dotacji. Ich wysokość wyniesie od 2 do 50 tys. euro na pokrycie maksymalnie 25 proc. planowanej inwestycji. Wnioski o dotacje można składać w regionalnych instytucjach finansujących (ich lista znajduje się na stronie internetowej PARP: www.parp.gov.pl) nie później niż w następujących terminach w 2003 r.: 28 lipca, 18 sierpnia, 13 października, 15 grudnia oraz w 2004 r.: 16 lutego i 19 kwietnia do godziny 15. Budżet programu „Rozwoju przedsiębiorstw” wystarczy na 9 tys. dotacji, których łączna kwota wyniesie 4,5 mln euro. Wsparcie od 500 do 5 tys. euro pokryje 60 proc. kosztów. Przedsiębiorcy muszą mieć 40 proc. wkładu własnego. Dotacje przysługują na usługi doradcze i informacyjne. Pierwszy termin składania wniosków mija dla małych i średnich przedsiębiorstw 28 lipca.
Około 5,5 mln euro z budżetu programu „Rozwój przedsiębiorstw eksportowych” wystarczy na udzielenie około 3,5 tys. dotacji. Ich wysokość nie może przekroczyć 10 tys. euro dla jednego przedsiębiorcy. Pierwszy termin na składanie wniosków mija dla małych i średnich firm z całej Polski 28 lipca. Pieniądze z programu „Rozwój przedsiębiorstw internetowych” pozwolą zapewnić współfinansowanie realizacji działań związanych z utworzeniem firm lub podjęciem nowych zadań opartych na komercyjnym wykorzystaniu Internetu. Pomoc będzie przyznawana na:
l usługi doradcze (w jaki sposób przygotować firmę do nowej działalności opartej na Internecie),
l rozwój działalności (pomoc w fazie uruchomienia nowej działalności). Maksymalna wysokość dotacji wynosi 10 tys. euro, a pierwszy termin składania wniosków upływa dla MSP 28 lipca 2003 r.
Podstawowym problem jest przygotowanie dobrej jakości projektów inwestycyjnych. Opracowanie projektu wymaga nie tylko czasu (niekiedy nawet kilkunastu miesięcy), funduszy na zgromadzenie potrzebnej dokumentacji (nawet do 5 proc. kosztów całości inwestycji) oraz umiejętności administracyjnych. Najważniejszym składnikiem projektów powinny być dobre pomysły. Po przystąpieniu Polski do EU w kolejnych latach zasady programu Phare pozostaną takie same jak dotychczas. Oznacza to, że program wygaśnie w 2006 r., czyli po 3-letnim okresie funkcjonowania ostatniej edycji Phare 2003 r.
Piotr Pastuszko
Źródło:
