Kiedy w naszej sprawie toczy się postępowanie podatkowe, czekamy z niecierpliwością na jego zakończenie i ostateczne rozstrzygnięcie. Czasami jednak nie kończy się ono tak szybko, jak przewidujemy. Bywa, że zostaje na pewien czas zawieszone. Poniżej o tym, jakie są przesłanki i skutki zawieszenia postępowania.
Zawieszenie - tylko w przypadkach przewidzianych w ustawie
Wystąpienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 201 § 1 Ordynacji podatkowej powoduje obligatoryjne zawieszenie postępowania podatkowego. Niezależnie zatem od woli podatnika czy swobodnej decyzji urzędnika prowadzącego postępowanie, musi zapaść postanowienie o zawieszeniu postępowania w sytuacji, gdy:
- nastąpi śmierć strony postępowania, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe
Śmierć strony postępowania powoduje niemożność jego dalszego prowadzenia, ponieważ nie może toczyć się ono wobec podmiotu, który nie istnieje. Zasadniczo jednak zobowiązania podatkowe nie wygasają z chwilą śmierci podatnika, ponieważ następuje sukcesja praw i obowiązków na jego następców prawnych. W takim przypadku śmierć strony nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania. Zostaje ono jedynie zawieszone do czasu aż będzie można ustalić krąg podmiotów, których dotyczyć będzie postępowanie (a więc nową stronę postępowania). Z reguły będą to spadkobiercy podatnika, wobec którego postępowanie się toczyło.
- nastąpi śmierć przedstawiciela ustawowego strony
Przedstawiciel ustawowy reprezentuje podatnika w toku postępowania. Z chwilą jego śmierci postępowanie ulega zawieszeniu do czasu aż zostanie powołany nowy przedstawiciel ustawowy.
- strona lub jej ustawowy przedstawiciel utracą zdolność do czynności prawnych
Pełną zdolność do czynności prawnych mają osoby pełnoletnie. Mogą ją utracić, jeżeli zostaną ubezwłasnowolnione całkowicie. Częściowe ubezwłasnowolnienie nie oznacza utraty zdolności do czynności prawnych, a jedynie jej ograniczenie. Oznacza to, iż nie zawsze ciężka choroba, długotrwałe leczenie strony czy też jej przedstawiciela ustawowego powodować będzie zawieszenie postępowania podatkowego. Nie przesądza o tym również choroba psychiczna podatnika lub jego przedstawiciela ustawowego. Obligatoryjne zawieszenie postępowania przez organ podatkowy ma miejsce wyłącznie wtedy, gdy strona lub jej przedstawiciel ustawowy utracą zdolność do czynności prawnych - czyli gdy orzeczono wobec nich ubezwłasnowolnienie całkowite. Zawieszenie będzie trwało w takim przypadku aż do momentu ustanowienia kuratora dla osoby niemającej zdolności do czynności prawnych.
- rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji uzależnione jest od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd
Zagadnienie wstępne musi podlegać rozstrzygnięciu przez inny organ (lub sąd) aniżeli ten, który prowadzi postępowanie - przy czym od tego rozstrzygnięcia zależy merytoryczna ocena sprawy prowadzonej przez organ podatkowy. O tym, czy w danej sytuacji zachodzi konieczność oczekiwania na rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, decyduje organ podatkowy. Jeżeli zawiesił z tego powodu postępowanie, ma obowiązek wezwać stronę, aby w oznaczonym terminie wystąpiła do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, chyba że strona zwróciła się już o to. Jeżeli podatnik w wyznaczonym terminie nie zwrócił się o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, organ podatkowy uczyni to z urzędu.
- w sprawie dotyczącej odpowiedzialności osoby trzeciej, jeżeli decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego nie jest ostateczna
Konieczność zawieszenia postępowania w sprawie dotyczącej odpowiedzialności osoby trzeciej dotyczy sytuacji, gdy decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego nie została doręczona podatnikowi, a od prawidłowego jej doręczenia zależy możliwość określenia odpowiedzialności osób trzecich. Istnieją oczywiście wyjątki od tej zasady, które automatycznie przekreślają możliwość zawieszenia postępowania. Nie wymaga doręczenia decyzja określająca wysokość zobowiązania podatkowego i należnych odsetek za zwłokę, jeżeli tytuł wykonawczy można wystawić na podstawie deklaracji podatkowej. Zawieszenie postępowania nie będzie również dotyczyło sytuacji, gdy organ orzeka o odpowiedzialności wspólników spółki osobowej za zaległości podatkowe spółki.
Zawieszenie - na jak długo?
W czasie zawieszenia organ podatkowy, który nie wykonuje żadnych czynności z wyjątkiem tych, które mają na celu podjęcie postępowania albo zabezpieczenie dowodu. Organ podatkowy podejmuje z urzędu postępowanie, gdy ustanie przyczyna jego zawieszenia - czyli gdy zostaną ustaleni spadkobiercy podatnika, będzie ustanowiony kurator lub gdy zagadnienie wstępne zostanie prawomocnie rozstrzygnięte. Od momentu gdy podatnik otrzyma postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania, postępowanie to toczy się dalej i od tego dnia biegną dalej terminy określone w ustawie - terminy przedawnienia oraz załatwienia sprawy.
Zawieszenie fakultatywne - tylko na wniosek strony
Podatnik ma prawo zwrócić się do organu podatkowego z wnioskiem o zawieszenie postępowania, gdy ubiega się o udzielenie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. Może więc to uczynić wówczas, gdy postępowanie dotyczy:
- odroczenia terminu płatności podatku,
- rozłożenia zapłaty podatku lub zaległości podatkowych na raty,
- umorzenia zaległości podatkowych lub odsetek za zwłokę,
- zwolnienia płatnika z obowiązku pobrania podatku lub zaliczek na podatek.
Fakultatywność zawieszenia postępowania nie jest jednak w tym przypadku utożsamiana z uznaniowością. Uznaniowy charakter mają decyzje w sprawie udzielenia ulg. Zawieszenie na wniosek podatnika jest w praktyce stosowane bez ograniczeń. Tym bardziej że gdy w ciągu trzech lat od daty zawieszenia postępowania strona nie zwróci się z wnioskiem o jego podjęcie, uważa się, że wycofała żądanie wszczęcia postępowania. Jeżeli więc podatnik decyduje się na wystąpienie do organu podatkowego z wnioskiem o zawieszenie postępowania w sprawie udzielenia ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, z pewnością otrzyma postanowienie o jego zawieszeniu. Pamiętać jednak musi, iż w tym przypadku przerwanie okresu zawieszenia jest możliwe wyłącznie na jego wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania. Organ podatkowy z urzędu nie podejmie bowiem żadnych czynności w tej sprawie.
Czasami zawieszenie postępowania to konieczność, czasami wybór podatnika - w każdym przypadku oznacza jednak przedłużenie czasu oczekiwania na rozstrzygnięcie sprawy.
Podstawa prawna: art. 201-206 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. nr 137, poz. 926 ze zm.).
Gazeta Podatkowa Nr 70 z dnia 2004-09-09
