Tzw. powództwo opozycyjne jest merytorycznym środkiem obrony dłużnika przed egzekucją i jest jednym z dwóch powództw przeciwegzekucyjnych. Oznacza to, że osoba będąca dłużnikiem może wnieść do sądu pozew z żądaniem pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części, albo jego ograniczenia.
Tytułem wykonawczym jest tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Z kolei rodzaje tytułów egzekucyjnych określa art. 777 k.p.c. Są to np. prawomocne orzeczenie sądu, ugoda zawarta przed sądem, prawomocne orzeczenie referendarza sądowego, itp. Tytuł egzekucyjny zostaje zaopatrzony w klauzulę wykonalności w sytuacjach określonych w przepisach, np. gdy strony postępowania nie wniosą środka odwoławczego od wydanego orzeczenia w określonym terminie, dzięki czemu staje się ono prawomocne, a sąd posiada przesłanki do nadania klauzuli.
foto: Thinkstock
Należy pamiętać, że powództwo opozycyjne nie służy ponownemu rozpatrzeniu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem sądu, zatem po rozpatrzeniu tego powództwa nie nastąpi zmiana orzeczenia, które jest de facto częścią składową tytułu wykonawczego, na mocy którego wszczęto egzekucję.
Prawo wniesienia powództwa opozycyjnego wynika z art. 840 k.p.c., w którym ustawodawca określił sytuacje, w których istnieją podstawy do wniesienia powództwa.
 | »5 trudnych sytuacji dla dłużnika |
Dłużnik może zaprzeczyć zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, kwestionując istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu, albo przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście. Można także podnieść zarzut, iż po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło (np. dłużnik uregulował zobowiązanie), albo nie może być egzekwowane, lub po zamknięciu rozprawy wystąpiło zdarzenie, w wyniku którego doszło do wygaśnięcia zobowiązania lub spełnienia świadczenia, jeżeli tytułem egzekucyjnym jest orzeczenie sądowe.
Przykładowymi zarzutami przedstawionymi w powództwie opozycyjnym mogą być: kwestionowanie złożonego oświadczenia woli, nieważność tytułu egzekucyjnego a także jego bezskuteczność, brak zdolności prawnej.
 | »Windykacja - jak wygląda postępowanie? |
Wniesione powództwo powinno zawierać elementy pozwu określone w art. 126 k.p.c. (wymogi formalne pisma procesowego) i 187 k.p.c. (wymogi formalne pozwu). Ponadto należy dokładnie określić tytuł wykonawczy, który ma być pozbawiony wykonalności, oraz w jakim zakresie powód domaga się pozbawienia wykonalności - czy w całości, w części (w jakiej części), czy też ograniczenia. Jako pozwanego należy wskazać wierzyciela dłużnika.
Powództwo opozycyjne wytacza się przed sądem rzeczowo właściwym, w którego okręgu jest prowadzona egzekucja (art. 16 i 17 k.p.c.). Oznacza to, iż wytoczenie powództwa przed sądem rejonowym czy też okręgowym jest uzależnione od tego, czy sprawa powinna być rozpoznana w pierwszej instancji przez sąd rejonowy czy też przez sąd okręgowy.
W sytuacji, gdy egzekucja nie została jeszcze wszczęta, powództwo opozycyjne wytacza się według przepisów o właściwości ogólnej. W tym przypadku sądem miejscowo właściwym do wytoczenia takiego powództwa jest sąd, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania, a w przypadku gdy pozwanym jest osoba prawna lub inny podmiot niebędący osobą fizyczną - w którego okręgu podmiot ten ma siedzibę.
Małżonek dłużnika również może się bronić
Zgodnie z art. 840 §1 ust. 3 k.p.c. małżonek dłużnika również posiada prawo do wniesienia powództwa opozycyjnego. Należy jednak pamiętać, że powinien on wykazać, że wierzycielowi nie należy się egzekwowane świadczenie z określonych powodów.
 | »Dane osobowe dłużników a windykacja należności |
Z momentem nadania przeciwko małżonkowi dłużnika klauzuli wykonalności staje się on tzw. dłużnikiem egzekwowanym, w związku z tym przysługują mu nie tylko zarzuty z jego własnego prawa, ale także może powoływać zarzuty, których nie mógł wcześniej podnieść jego małżonek.
Termin wniesienia powództwa opozycyjnego
Ustawodawca nie określił konkretnego terminu wniesienia powództwa do sądu. Zasadniczo można je wytoczyć przed lub po wszczęciu egzekucji.
Uwzględnienie przez sąd powództwa opozycyjnego w toku postępowania egzekucyjnego stanowi podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek, w trybie art. 825 pkt 2 k.p.c.
Dzięki takiemu rozstrzygnięciu dłużnik nie będzie zobowiązany do uiszczenia kosztów postępowania egzekucyjnego.
Magdalena Bomersbach
radca prawny
Kancelaria FOCUS
Podstawa prawna
- Art. 840 Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz. U. nr 43, poz. 296)
