Polskie firmy najwięcej korzystają z dofinansowania płynącego z przedakcesyjnych programów Phare. Natomiast obecnie wśród programów wsparcia realizowanych w naszym kraju, najwięcej do zaoferowania firmom ma Sektorowy Program Operacyjny „Wzrost konkurencyjności przedsiębiorstw” (SPO WKP), przede wszystkim jego działanie 2.3 wspierające inwestycje. W tym roku dostępne są jeszcze obydwie pule środków. Jednak firmy, które dopiero zastanawiają się czy skorzystać z tych funduszy, mogą nie zdążyć. W praktyce budżet SPO WKP 2.3 już się kończy. Tymczasem kolejki do niego ciągle są długie i kręte…
Zniekształcony rynek
Historia wykorzystania środków z funduszu PHARE/Phare dla Polski sięga już 15 lat. Początkowo, niewielkie budżety kierowano głównie na obszary wsparcia zmian ustrojowych i gospodarczych. Prywatne przedsiębiorstwa nie miały szans na skorzystanie z unijnych zasobów. Z czasem jednak sytuacja uległa zmianie i stopniowo coraz większe środki przeznaczano na pomoc dla firm. Pierwszym programem, z którego mogły skorzystać prywatne podmioty był Phare 2000 oferujący wsparcie na płaszczyźnie krajowej i regionalnej. Obejmował dotacje na usługi doradcze i szkoleniowe. Z unijnej skarbonki wypłynęło wówczas 459 mln 874 tys. EUR. Niedawno ruszyła ostatnia edycja programu, czyli Phare 2003.
Wielkość środków przeznaczonych na wsparcie w ramach tego ostatniego programu przekracza 44 mln EUR, z czego ponad 30 mln przeznaczono na programy inwestycyjne, resztę - na doradztwo.
Czy pieniądze uzyskane w ramach Phare pomogły firmom? Zdania w tej kwestii są podzielone. Jedni twierdzą, że unijne pieniądze popsuły jakość rynku szkoleniowo-doradczego, a usługi masowo oferowane przez konsultantów nie wniosły do firm żadnej wartości. Taka sytuacja dotyczy np. systemów zarządzania jakością w przedsiębiorstwach. Wiele systemów jakości zostało wprowadzonych w struktury przedsiębiorstwa właśnie dzięki unijnym dotacjom. Efekt? Zamiast faktycznych systemów, ściany firm zdobią certyfikaty, a w organizacji panuje biurokracja wywołana procedurami systemów ISO…
Jest jednak i druga, pozytywna strona medalu.
- Doskonalenie i recertyfikacja systemu zarządzania jakością w naszej firmie była możliwa dzięki wsparciu z Phare 2000. Unijne środki pozytywnie wpłynęły na konkurencyjność naszej firmy. I nie jesteśmy wyjątkiem - przedsiębiorców, którym dotacje rzeczywiście pomogły, można znaleźć sporo - zapewnia przedstawiciel firmy Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Optotrakt z Lublina.
Niestety, cały proces realizacji inwestycji dotowanej w ramach Phare nie był pozbawiony wad. Największe utrapienie stanowiły długie terminy oczekiwania na decyzję o przyznaniu dotacji.
- Jakiekolwiek działania przedsiębiorcy mogli podjąć dopiero po podpisaniu umowy o dotację, mimo że podpisywali kontrakty np. z firmami doradczymi kilka miesięcy wcześniej. Bardzo to utrudniało działania, gdyż w praktyce zostawało im niewiele czasu na finalizację całego przedsięwzięcia, z góry określonego w konkretnych ramach czasowych - opowiada Paweł Nowomiejski, konsultant z firmy doradczo-szkoleniowej Energy Group.
Łatwiejszy dostęp
Choć fundusze Phare należą do środków przedakcesyjnych, dopiero niedawno ruszyła ostatnia edycja Phare 2003. W jej ramach są dostępne dwie linie programowe. Część regionalna dotyczy ogólnego doradztwa dla firm, doradztwa z zakresu działań eksportowych oraz Funduszu Dotacji Inwestycyjnych. Natomiast w części krajowej są dwa programy: „Rozwój i modernizacja przedsiębiorstw w oparciu o nowe technologie” oraz „Ścieżka od innowacji do biznesu”. Budżet Phare 2003 jest jednak niewielki i szybko się rozpływa, zwłaszcza że łatwiej jest uzyskać dotacje z Phare niż z funduszy strukturalnych. Wsparcie na inwestycje w ramach środków przedakcesyjnych otrzymywało do tej pory średnio 30 proc. wszystkich wnioskodawców, podczas gdy w działaniu SPO WKP 2.3 zaledwie 10 proc. Na plus przemawiają także łagodniejsze wymagania niż w strukturalnym programie.
Phare 2003 jest bardziej dostosowany do potrzeb mniejszych podmiotów, które na swoje projekty mogą otrzymać dotację o maksymalnej wartości 100 tys. EUR. Przy czym obowiązuje ograniczenie co do wartości jednego zakupu, która nie może przekraczać 30 tys. EUR. Udział zaś poziomu dotacji w kosztach (identyczny jak w SPO WKP) w programach inwestycyjnych wynosi 30 proc. dla przedsiębiorstw z powiatu Warszawy i Poznania, 40 proc. dla firm krakowskich, wrocławskich i trójmiejskich oraz 50 proc. dla reszty kraju. Natomiast w programach doradczych wysokość dotacji sięga 50 proc. bez względu na lokalizację firmy. Kwalifikowane koszty objęte wsparciem obejmują w przypadku Phare 2003 zakupy maszyn i urządzeń, a także sprzętu informatycznego oraz oprogramowania.
Oczywiście, tak jak w poprzednich edycjach, w przypadku Phare 2003 projektodawcy nie wolno podjąć jakichkolwiek działań przed podpisaniem umowy o dotację.
Wyższe kwoty
Choć więcej pieniędzy płynie w ramach programu SPO WKP, przedsiębiorcy, którzy do tej pory nie zdołali uzyskać dotacji, powoli tracą nadzieję na unijne pieniądze. Na wsparcie rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw poprzez inwestycje w SPO WKP przeznaczono do 2008 r. prawie 360 mln EUR, ale wszystko wskazuje na to, że środków zabraknie jeszcze w tym roku. Nie wiadomo nawet czy w tym roku odbędą się wszystkie planowane rundy aplikacyjne. Najwięcej wątpliwości rodzi ostatnia, listopadowa tura. Powodem są szybko ubywające pieniądze i duża liczba wniosków złożona w trzech dotychczasowych rundach aplikacyjnych. Do tej pory bowiem o dotacje z tego działania ubiegało się 17 tys. przedsiębiorców. W pierwszym terminie (2. 12. 2004 r.) złożono 6,5 tys. wniosków. Dotację natomiast otrzyma tylko 713 projektów.
- W ramach II rundy aplikacyjnej rekomendowano 480 wniosków na kwotę 277 mln 194 tys. zł. Razem z pierwszą rundą w sumie zostały rekomendowane 1193 projekty na łączną kwotę 662 mln 237 tys. zł - wylicza Monika Karwat-Bury z Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości odpowiedzialnej zarówno za realizację Phare, jak i SPO WKP 2.3.
Przedsiębiorcy w ramach SPO WKP 2.3 mogli uzyskać dotacje m.in. na inwestycje związane z działaniami modernizacyjnymi w małych i średnich firmach, wspólne inwestycje realizowane przez różne podmioty, wdrażanie technologii i produktów innowacyjnych, wykorzystanie technologii gospodarki elektronicznej czy technologii informatycznych w zarządzaniu przedsiębiorstwem, bądź też na dostosowanie technologii i produktów do wymagań dyrektyw unijnych (zwłaszcza norm zharmonizowanych i prawodawstwa w zakresie BHP).
Maksymalna zaś wartość dotacji wynosi 250 tys. EUR. Zakres kwalifikowanych kosztów jest przy tym szerszy niż w Phare 2003 - oprócz finansowania zakupu maszyn, urządzeń czy oprogramowania, przedsiębiorstwa mogą uzyskać zwrot pieniędzy na zakup działki, nieruchomości, materiałów i robót budowlanych czy nawet tzw. wartości niematerialnych. Co ważne - wydatki te mogą ponieść już następnego dnia po złożeniu wniosku o dotację.
- Składanie wniosków jednak nie jest proste. Największe kłopoty mieli przedsiębiorcy ubiegający się o dofinansowanie w pierwszej rundzie, gdyż wnioski były dla nich niejasne i wymagały uszczegółowienia wielu kwestii. Poza tym, projektodawcy muszą planować inwestycje wiele miesięcy wcześniej, gdyż czekają bardzo długo na decyzję o przyznaniu dotacji. Przykładowo składający projekty na II termin (który upłynął 25 lutego 2005 r.) czekali na odpowiedź do sierpnia - opowiada Paweł Nowomiejski.
Przedsiębiorcy narzekają także na liczne zmiany listy obowiązkowych załączników do wniosku o dotację, wytycznych do programu oraz rozbieżną interpretacją przepisów dokonywaną przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości i Regionalne Instytucje Finansujące biorące udział w ocenie formalnej wniosków. W efekcie znaczna część projektów zostaje odrzucona.
Marcena Gałczyńska
Źródło:
