Kosztowny monopol
Od 1999 roku do chwili obecnej UOKiK ukarał przedsiębiorców za stosowanie praktyk monopolistycznych lub brak informacji o fuzji na kwotę ponad 109 mln zł. Ponad 101 mln zł przypada na spółki giełdowe.Kwota 101 mln zł, którą Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów ukarał spółki notowane na parkiecie nie zasiliła jeszcze budżetu państwa, gdyż te złożyły odwołania. Z tytułu stosowania praktyk monopolistycznych ukarano tylko dwie: PKN Orlen i TP SA.
Polski Koncern Naftowy Orlen, został ukarany kwotą 40 mln zł za zawyżanie cen glikolu monoetylowego przy jednoczesnym zaniżaniu cen płynu Petrygo oraz kwotą 5 mln zł za kształtowanie cen paliw w sposób umożliwiający czerpanie nieuzasadninych korzyści. Nie zgadzamy się z argumentami UOKiK, że PKN Orlen zawyżał ceny glikolu. Uważamy, że błędem ze strony urzędu jest traktowanie rynku polskiego jako zamkniętego. Rynek europejski jest otwarty, nie stosuje żadnych ceł ochronnych. Nie można więc traktować Polski, jako kraju działającego w oderwaniu od ogólnie przyjętych zasad - powiedziała PG Beata Karpińska z biura prasowego PKN Orlen. Stwierdziła również, że koncern nie stosował cen dumpingowych na płyn Petrygo. Posiadamy własną, nowoczesną instalację do produkcji petrochemicznej, która umożliwia obniżenie kosztów produkcji. Stąd i nasze ceny są niższe niż konkurentów - dodała Beata Karpińska. Poza tym władze spółki podkreślają, że wartość kary jest niewspółmierna do zarzucanego przewinienia. Przewyższa bowiem wielokrotnie przychody koncernu uzyskane ze sprzedaży tych produktów.
Natomiast TP SA została kilkakrotnie ukarana, na łączną kwotę ponad 56 mln zł. Za nierozliczenie wkładów mieszkańców w rozbudowę infrastruktury telekomunikacyjnej, którą bezpłatnie przejmowała ukarano ją na sumę 2,15 mln zł. Ponadto wisi nad nią kara w wysokości 54,099 mln zł za niewykonanie decyzji z lipca 1998 roku w związku z pobieraniem nadmiernie wygórowanych opłat za połączenia międzystrefowe powyżej 100 km. W naszej opinii UOKiK przyjął kilka nieprawdziwych tez. Między innymi stwierdził, że taryfy zostały już zrównoważone. Natomiast naszym zdaniem proces ten nie jest zakończony i przebiega zgodnie z harmonogramem rządu - powiedział PG Michał Potocki, zastępca dyrektora Biura Prasowego TP SA. Poza tym porównywanie cen usług TP SA i operatorów z krajów UE jest niewłaściwe. Jesteśmy bowiem na różnym etapie równoważenia taryf - dodał. Dlatego TP SA złożyła odwołania we wszystkich sprawach. Obecnie czekają one na rozstrzygnięcie przez Sąd Antymonopolowy.
Natomiast eksperci twierdzą, że kary urzędu nałożone na PKN Orlen i TP SA są słuszne, gdyż firmy te często podwyższają ceny, dzięki którym w znacznym stopniu finansują prowadzone inwestycje.
106,5 tys. zł UOKiK nałożył na spółki giełdowe za niedokonanie zgłoszenia zamiaru łączenia. W grupie tej najwyższą karę nałożono na NFI Oktawa. W sprawie funduszu urząd wydał jedną decyzję za niezgłoszenie zamiaru łączenia z pięcioma podmiotami, lecz ukarał czterema karami po 15.300 zł i jedną w wysokości 9 tys. zł. Wszystkie spółki dokonały już wpłaty z wyjątkiem Prokomu (5600 zł), który po odwołaniu czeka na rozstrzygnięcie Sądu Antymonopolowego.
W latach 1999-2000 Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów rozpatrywał 729 wniosków dotycząch stosowania praktyk ograniczających konkurencję przez podmioty gospodarcze oraz 2186 zgłoszeń zamiaru łączenia przedsiębiorstw lub zgłoszeń po terminie. W 305 przypadkach UOKiK stwierdził stosowanie praktyk monopolistycznych, w tym 8 dotyczyło spółek giełdowych. Natomiast w sprawach fuzji urząd wydał 1828 pozytywnych decyzji, przy tym 9 dotyczyło firm notowanych na parkiecie.
UOKiK działa w oparciu o ustawę o ochronie konkurencji i konsumentów. Jego zadaniem jest czuwanie, aby podmioty gospodarcze nie stosowały praktyk monopolistycznych przez porozumienia ograniczające konkurencję lub nadużywanie pozycji dominującej oraz kontrolowanie koncentracji poszczególnych przedsiębiorstw. Przy analizowaniu czy dana firma nie stosuje praktyk monopolistycznych urząd rozpatruje tylko te, które mają minimum 40 proc. udziału w rynku. Jego zadaniem jest eliminowanie porozumień dotyczących m.in. ustalenia cen, warunków zakupu lub sprzedaży towarów, ograniczanie lub kontrolowanie produkcji, podział rynku zbytu itd. Jeżeli spółka dopuści się naruszenia zakazu praktyk ograniczających konkurencję urząd może nałożyć na nią karę pieniężną od 1000 do 5 mln euro, przy czym nie może być ona większa niż 10 proc. przychodu osiągniętego w roku poprzedzającym nałożenie kary. Jeżeli np. na TP SA nałożymy wysoką karę, a na zakład energetyczny niską, to wcale nie znaczy, że dla obu nie są one uciążliwe. Wysokość kar zależy od przychodu firmy, stąd są one adekwatne do wartości przychodów danego przedsiębiorstwa - powiedziała PG Iwona Zaczek, rzecznik prasowy UOKiK. Poza tym ich wysokość zależy również od rodzaju praktyk monopolistycznych i ich liczby. Stąd unikam porównań dotyczących wielkości kar - dodała Iwona Zaczek.
Drugi obszar zainteresowania urzędu dotyczy koncentracji podmiotów, których obrót po połączeniu przekracza 50 mln euro. Muszą one zgłosić chęć koncentracji i otrzymać na nią zgodę prezesa UOKiK. Jeśli tego nie uczynią lub zrobią to w nieodpowiednim terminie wówczas, może on nałożyć na nie karę od 200 do 5 tys. euro.
Eksperci twierdzą, że głównym mankamentem UOKiK jest zbyt długi proces rozpatrywania poszczególnych spraw. Postępowania antymonopolowe są bardzo skomplikowane. Trudność polega na tym, że każda sprawa jest inna. Urząd musi określić rynek, na którym dana firma funkcjonuje oraz zbadać skutki wynikające dla firmy i całej branży - stwierdziła Iwona Zaczek.
Ponadto podkreślają, że po wydaniu decyzji stwierdzającej stosowanie praktyk monopolistycznych firma odwołuje się do sądu antymonopolowego, stąd ściągalność środków finansowych, które zasiliłyby budżet państwa jest bardzo rozciągnięta w czasie. Według nich, powoduje to odczucie nieskuteczności działań UOKiK. Z opinią tą nie zgadza się Iwona Zaczek. Twierdzi, że z punktu widzenia urzędu najważniejsza jest nieuchronność kary.
WOJCIECH ADAMCZYK
