Aktywność ekonomiczna – pod takim hasłem kryją się pytania na temat pracy w Narodowym Spisie Powszechnym. Co chcą o nas wiedzieć? Czy we wskazanym tygodniu pracowaliśmy, byliśmy na urlopie, poszukiwaliśmy pracy, a także nasz zawód, miejsce wykonywania zatrudnienia czy rodzaj działalności prowadzący przez naszą firmę.
Od początku uruchomienia możliwości samospisu wiele kontrowersji wzbudzają pytania, jakie zostały przygotowane w Ustawie o Narodowym Spisie Powszechnym. Dla przykładu do Rzecznika Praw Obywatelskich skierowano prośbę o rozstrzygnięcie, czy podawanie danych PESEL współlokatorów nie narusza ich prawa do prywatności. Również informacje, jakie każdy Polak musi przekazać w sprawie swojego zatrudnienia, są szczegółowe i wyczerpujące.
Praca w Narodowym Spisie Powszechnym
Pytania dotyczące naszych zarobków znalazły się po charakterystyce demograficzno-społecznej, gdzie sprawdzono stan cywilny, czy pozostaje się w związku niesformalizowanym, jakie wykształcenie się ukończyło, wskazanie narodowości czy schorzenia, które powodują trudności w wykonywaniu codziennych obowiązków.
Przechodząc do aktywności ekonomicznej, rachmistrz zapyta, czy w tygodniu od 25 do 31 marca 2021 roku wykonywaliśmy jakąkolwiek pracę przynoszącą zarobek lub dochód bądź pomagaliśmy bez umownego wynagrodzenia w rodzinnej działalności gospodarczej. Następnie, czy we wskazanym tygodniu czasowo nie wykonywaliśmy pracy z powodu urlopu, choroby, opieki nad inną osobą czy nawet złych warunków pogodowych.
Niezależnie czy wykonujemy swoje obowiązki zawodowe, czy też jesteśmy osobami bezrobotnymi, rachmistrz zapyta o to, czy w okresie od 1 do 31 marca aktywnie poszukiwaliśmy pracy. Jeśli odpowiedź na to pytanie to „Tak”, w spisie musimy podać skuteczność szukania zatrudnienia i informację, jak długo jej poszukiwaliśmy. W przypadku kiedy znaleźliśmy pracę, ale odmówiliśmy jej podjęcia, również musimy podać powód. Po zaznaczeniu odpowiedzi „Nie” na pytanie, czy aktywnie poszukiwaliśmy pracy we wskazanym okresie, rachmistrz zapyta o okres, w którym nie przeglądaliśmy ogłoszeń oraz o przyczynę – do wyboru pojawiły się następujące opcje nieposzukiwania zatrudnienia: emerytura/renta/dochody kapitałowe, kontynuowanie nauki jako student lub uczeń oraz inna przyczyna – opieka nad dzieckiem lub osobą dorosłą, własny stan zdrowia niepozwalający na podjęcie pracy, wyczerpanie wszelkich możliwości znalezienia pracy lub „inny powód”.
Zawód i rodzaj działalności w Narodowym Spisie Powszechnym
Po pytaniach na temat poszukiwania przez nas zatrudnienia w samospisie lub rachmistrz zapyta nas o wykonywany przez nas zawodów. Pierwszym pytaniem jest wskazanie po prostu zawodu, w jakim pracowaliśmy – w przeznaczonym polu należy wpisać minimum 3 litery i system powinien podpowiedzieć, o jaką profesję może chodzić. Listę zajęć określa słownik zawodów i specjalności. Jeśli wypełniający nie znalazł na liście swojego zawodu, może wybrać albo „inny zawód” i otrzyma polecenie – „proszę wybrać grupę zawodów najbardziej zbliżoną do zawodu wykonywanego” albo „inny zawód; nie wiem” i wykonać polecenie „Proszę wpisać nazwę zawodu w pole tekstowe”.
Co rachmistrz będzie chciał wiedzieć na temat wykonywanej przez nas pracy głównej? Po pierwsze będzie to miejsce jej wykonywania – i to określone dokładnie.
Pojawi się następująca treść polecenia: „Proszę podać miejsce wykonywania pracy głównej:
- w Polsce
- pod adresem innym niż miejsce zamieszkania
- _______ Miejscowość (wybór miejscowości ze słownika TERYT)
- _______ Ulica (wybór ulicy ze słownika)
- nie znam miejscowości miejsca pracy
- _______ Województwo (wybór województwa ze słownika TERYT z dołożoną pozycją „nie wiem”)
- pod adresem miejsca zamieszkania
- brak stałej lokalizacji
- poza Polską
- praca o stałej lokalizacji w innym kraju - Proszę wybrać kraj z listy po wpisaniu minimum 3 początkowych liter (słownik krajów)
- brak stałej lokalizacji
- nieznany kraj
- brak stałej lokalizacji.
W kolejnym punkcie Narodowego Spisu Powszechnego należy wskazać rodzaj działalności, jaki prowadziła instytucja/firma, która była naszym głównym miejscem pracy. Do wyboru przedstawią się następujące opcje:
- inny niż działalność rolnicza
Proszę wybrać rodzaj działalności z listy po wpisaniu minimum 3 liter z nazwy
_______ słownik rodzajów działalności- w przypadku wyboru ze słownika pozycji
„inna działalność” → polecenie „Proszę wybrać grupę rodzajów działalności
najbardziej zbliżoną do prowadzonej przez Pana(i) firmę.”
_______ grupy działalności- w przypadku wyboru pozycji „inna
działalność; nie wiem” → polecenie „Proszę wpisać nazwę działalności”
_______ tekst
- w przypadku wyboru pozycji „inna
działalność; nie wiem” → polecenie „Proszę wpisać nazwę działalności”
- w przypadku wyboru ze słownika pozycji
„inna działalność” → polecenie „Proszę wybrać grupę rodzajów działalności
najbardziej zbliżoną do prowadzonej przez Pana(i) firmę.”
- działalność rolnicza prowadzona:
- w indywidualnym gospodarstwie rolnym
- w gospodarstwie rolnym osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej
- poza gospodarstwem rolnym.
W ostatnim kroku w grupie pytań dotyczących aktywności ekonomicznej rachmistrz zapyta o to, jaki był charakter naszej posady. Mianowicie – czy zostaliśmy zatrudnieni w instytucji publicznej lub u prywatnego pracodawcy, czy pracujemy na własny rachunek i zatrudniamy lub nie pracowników, czy pomagamy jako członek rodziny, jesteśmy praktykantem lub stażystą czy też pracujemy w innym charakterze – np. jako członkowie spółdzielni produkcyjnej lub rolniczej.
Na pytania dotyczące zatrudnienia muszą odpowiedzieć również emigranci krótkookresowi i długookresowi.
Co grozi za nie wzięcie udziału w Narodowym Spisie Powszechnym?
Sankcje za odmowę lub nie wzięcie udziału w NSP przewiduje ustawa o statystyce publicznej. Kara grzywny będzie dotyczyła tych, którzy się spóźnili lub zignorowali zaproszenie do udziału, a także ci, którzy podali fałszywe informacje.
W art. 57. Ustawy o statystyce publicznej czytamy o odpowiedzialności karnej za odmowę wykonania obowiązku statystycznego. „Kto wbrew obowiązkowi odmawia wykonania obowiązku statystycznego albo udzielenia informacji w spisie powszechnym lub innym badaniu statystycznym, podlega grzywnie”. Natomiast w art. 56 na temat odpowiedzialności karnej za przekazywanie danych statystycznych niezgodnych ze stanem faktycznym czytamy: „Kto wbrew obowiązkowi przekazuje dane statystyczne niezgodne ze stanem faktycznym, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”. W wypadku mniejszej wagi sprawca podlega grzywnie.
