Bezpieczne wystawianie weksli in blanco

Weksle po dziesiątkach lat zapomnienia wracają do łask. Są jednym z częściej wymaganych zabezpieczeń w przypadku kredytów, pożyczek i innych umów. Z ich wystawieniem wiąże się jednak spore ryzyko, szczególnie wtedy, gdy przybierają one postać weksli in blanco. Wręczenie kontrahentowi jedynie podpisanego blankietu wekslowego może sprowadzić niemałe kłopoty. Jeśli już musimy weksel in blanco wystawić, spróbujmy to ryzyko zminimalizować. Jak to zrobić?

Dlaczego weksle in blanco potrafią być groźne?

Jeżeli sprawa o zapłatę z weksla trafi do sądu, to sąd sprawdzi tylko, czy z formalnego punktu widzenia weksel jest prawidłowo wystawiony. Nie będzie wnikać, jaką umowę zabezpieczał ani czy kwota, na jaką opiewa, nie jest zawyżona. Na podstawie takiego weksla sąd szybko wyda nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Rodzi to pokusę wypełniania weksli in blanco na kwotę wyższą, niż pierwotnie ustalono z dłużnikiem.

To dłużnik będzie musiał udowodnić przed sądem, że wierzyciel zawyżył kwotę wekslową i np. wpisał o jedno "zero" za dużo. O praktycznych aspektach takiej obrony pisaliśmy w ubiegłym tygodniu w Gazecie nr 11 z 6 lutego br.

Nie zapomnij o deklaracji

Najłatwiej jest się obronić wtedy, gdy strony spisały deklarację wekslową. Jest to odrębny dokument, w którym określa się, kiedy i na jakich zasadach wierzyciel może wypełnić weksel. Nie jest on obowiązkowy - weksel bez deklaracji jest ważny. Im precyzyjniej określimy w deklaracji, jakie konkretnie zobowiązania i na jaką kwotę weksel ma zabezpieczać, tym lepiej. Dobrze jest też określić w deklaracji maksymalną kwotę wekslową, na jaką może on zostać uzupełniony. Najlepiej, żeby deklarację wekslową podpisały obie strony, a nie tylko dłużnik (wystawca weksla). Jeden egzemplarz deklaracji powinien zachować dłużnik.

Deklaracja pomoże wtedy, jeśli należności z weksla będzie dochodził od nas nasz pierwotny kontrahent. Gorzej, jeśli zachowa się on nieuczciwie i najpierw wypełni weksel na kwotę wyższą niż wynikało to z deklaracji, a później puści taki weksel w obieg, czyli przeniesie prawa z niego na inną osobę przez tzw. indos. Z obroną przed roszczeniami nowego posiadacza weksla będzie już znacznie trudniej. Nawet jeśli wyciągniemy z szuflady deklarację wekslową z której będzie niezbicie wynikało co weksel zabezpieczał oraz udowodnimy, że zobowiązania wobec osoby, której pierwotnie weksel wręczyliśmy zostały już dawno uregulowane, to i tak możemy się nie obronić w sądzie. Jeśli bowiem weksel in blanco został uzupełniony niezgodnie z deklaracją wekslową, to nie można wobec kolejnego posiadacza zasłaniać się zarzutem, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa. W praktyce oznacza to konieczność udowadniania, że kolejny posiadacz weksla nabywając go, wiedział o istnieniu deklaracji wekslowej. Takie sprawy są dla dłużnika bardzo trudne do wygrania.

Informacja o deklaracji na odwrocie weksla

Jak widać deklaracja wekslowa nie pomoże, jeśli prawa z weksla zostaną przeniesione przez indos na kolejne osoby, które o porozumieniu wekslowym nie wiedziały. Receptą na to może być zamieszczenie na odwrotnej stronie weksla wzmianki informującej o tym, że do weksla załączono deklarację wekslową wraz z podaniem daty tej deklaracji. W takiej sytuacji osoba, która nabędzie przez indos taki weksel nie będzie mogła twierdzić, że nic nie wiedziała o istnieniu deklaracji wekslowej. Taka wzmianka znacznie ułatwia też wykazanie, że konkretny weksel został wypełniony niezgodnie z zapisami konkretnej deklaracji wekslowej.

Problem polega na tym, że niektóre banki nie chcą przyjmować weksli z adnotacją na odwrotnej stronie o istnieniu deklaracji wekslowej. Uważają one, że istnieje ryzyko, iż w razie sporu sądowego taka wzmianka może spowodować uznanie całego weksla za nieważny. Przepisy wymagają bowiem, aby zawarte w treści weksla zobowiązanie do zapłaty sumy wekslowej było bezwarunkowe - w przeciwnym razie weksel jest nieważny. Informację o istnieniu deklaracji wekslowej ich zdaniem sądy mogą uznać za swoisty warunek polegający na uzależnieniu zapłaty kwoty wskazanej na wekslu od istnienia deklaracji. Dlatego niektóre banki wolą "dmuchać na zimne" i profilaktycznie nie przyjmują takich weksli. Praktyka banków nie jest jednolita. Zdarza się nawet, że jeden oddział tego samego banku przyjmuje takie weksle z adnotacją o istnieniu deklaracji wekslowej, a inny odmawia.

Obawy banków wydają się mocno na wyrost. Sąd Najwyższy kilka lat temu rozpatrywał sprawę związaną z wekslem zawierającym taką adnotację. Zarówno Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt V CKN 136/2000, jak i wcześniej sądy niższej instancji uznały, że weksel z taką adnotacją był ważny - adnotacja taka nie stanowi bowiem treści samego weksla (zobowiązania wekslowego). Praktyczna wskazówka: adnotacja nie może znajdować się powyżej podpisu wystawcy - wtedy będzie objęta treścią jego oświadczenia, co rzeczywiście może spowodować uznanie weksla za nieważny. Dlatego wzmiankę najlepiej zamieścić na odwrocie, bez podpisu.

Wyłącz możliwość puszczenia weksla w obieg

Jeśli nie przekonamy banku czy innego kontrahenta do przyjęcia weksla z adnotacją o istnieniu deklaracji, możemy spróbować namówić go na coś innego. Nasze interesy zostaną zabezpieczone także wtedy, gdy wyłączymy możliwość puszczenia weksla w obieg, czyli przeniesienia przez indos wynikających z niego praw na inny podmiot. W połączeniu z dobrze zredagowaną deklaracją wekslową powinno to wyeliminować możliwość "przekrętów" związanych z wypełnianiem przez wierzycieli weksli in blanco i puszczeniem ich w obieg.

W jaki sposób na urzędowym blankiecie wystawić weksel, którego nie można puścić w obieg przez indos? Poniżej - jedna z możliwości.

Wyrazy "na zlecenie", które są wydrukowane na urzędowym blankiecie należy przekreślić. Uprawniony z weksla Jan Nowak nie będzie go mógł indosować na inny podmiot. Gdyby w tym samym wekslu nie skreślono wyrazów "na zlecenie", to byłby on nieważny. Również zastosowanie sformułowania "zapłacę za ten własny weksel nie na zlecenie Janowi Nowakowi" spowodowałoby nieważność weksla. To dość częste błędy.

Uzupełnij sam ile możesz

Nie zawsze trzeba wręczać kontrahentowi "goły" weksel in blanco, zawierający sam podpis wystawcy. Jeśli wiadomo, że uprawnionym z weksla jest Jan Nowak, to od razu wpiszmy na blankiecie jego nazwisko. Jeśli z góry znamy kwotę wekslową, również możemy ją wpisać. Zmniejszamy wówczas ryzyko, jakie może się wiązać ze zgubieniem blankietu przez uprawnionego i wpadnięciem w niepowołane ręce. Nieuczciwa osoba mogłaby go sama wypełnić, a następnie puścić w obieg. Kłopoty wówczas gotowe.

Źródło: